Кіріспе
Сэр Чарльз Лэньон (6 қаңтар 1813 – 31 мамыр 1889) – 19 ғасырдағы ағылшын архитектор. Оның еңбегі Солтүстік Ирландияның Белфаст қаласымен ең тығыз байланысты.
Өмірбаян
Лэньон 1813 жылы Суссекс графтығының Истборн қаласында (қазіргі Шығыс Суссекс) дүниеге келген. Оның әкесі Джон Дженкинсон Лэньон, Корольдік теңіз флотының кезендік офицері, ал анасы Кэтрин Энн Мортимер болды. Білімін аяқтаған соң, ол Портсмут қаласында Якоб Оуэннің басшылығымен азаматтық инженер ретінде тәлім алды. Оуэн Ирландиядағы жұмыс жөніндегі кеңестің бас инженері және сәулетшісі болып тағайындалып, Дублинге көшкенде, Лэньон да оны соңынан ерді. 1835 жылы Оуэннің қызы Элизабет Хеленге үйленді. Олардың он баласы болды, соның ішінде сэр Уильям Оуэн Лэньон, әскер офицері және колониялық әкімші. Чарльз Лэньон қысқа мерзімге Килдэр округінің жер өлшеушісі болды, ал 1836 жылы Антримге көшті. Ол 1860 жылға дейін Антрим округінің жер өлшеушісі қызметін атқарды, содан кейін жеке жұмысына және басқа да қызығушылықтарына көңіл бөлді. 1862 жылы Лэньон Белфаст қаласының мэрі болып сайланды, ал 1865 және 1868 жылдар аралығында қала үшін консервативті парламент депутаты болды. 1868 жылы ол рыцарь атағын алды және Ғылыми білім беру жөніндегі арнайы комитетте жұмыс істеді. Ол 1868 жылы Белфаст парламенттік орынды Уильям Джонстонға ("Протестант жұмысшыларының" үміткері) жоғалтты, бірақ 1871 жылға дейін Белфаст қалалық кеңесінің мүшесі болып қызмет етті. 1862 жылдан 1886 жылға дейін ол Белфаст портының комиссары болды. Ол Антрим округінің лейтенант орынбасары болып қызмет етті және 1876 жылы Антримнің жоғары шерифі болып тағайындалды. Ол көп жыл бойы бейбіт сот судьясы болды. Оның басқа да бизнес мүдделеріне Блэкстафф зығыр иіру компаниясының директоры және бірнеше теміржол компанияларының төрағасы кірді. 1870 жылы Солтүстік округтер темір жолының директоры болды, бірақ 1887 жылы денсаулығының нашарлауына байланысты қызметтен кетті. Бизнеспен қатар ол белсенді масондық қозғалыстың мүшесі болды және 1863-1868 жылдар аралығында Белфаст пен Норт Даун провинциясының орынбасар бас шебері, 1868-1883 жылдар аралығында Антрим провинциясының орынбасар бас шебері, ал 1883-1889 жылдар аралығында Антрим провинциясының бас шебері болды. Лэньон Уайт-Аббидегі 'Аббат' деп аталатын әсем үйінде тұрды, ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде санитариялық орталыққа айналды және қазір Уайт-Абби ауруханасының бөлігі болып табылады. Ол 1889 жылдың 31 мамырында сол жерде қайтыс болды және Нокбреда зиратында жерленді. Оның өсиетнамасы Солтүстік Ирландияның мемлекеттік тіркеу кеңсесінде сақталған: 8 тамыз 1889, ЛАНЙОН, Сэр Чарльз, Мүліктері £53,785 1s 3d. Аббатта тұрған, 31 мамыр 1889 жылы сол жерде қайтыс болған Сэр Чарльз Лэньонның өсиетнамасы (5 қосымшамен) Белфастта Джон Лэньон (Лисбреен, Фортвильям Паркі, Белфаст), CE Герберт Оуэн Лэньон (Кастлтаун Террасасы, Белфаст, саудагер) және Элизабет Хелен Лэньон (Аббат, Уайтэбби, бойжеткен қыз) куәландырды.
8 August 1889, LANYON, Sir Charles, Effects £53,785 1s 3d. The will (with 5 codiciles) of Sir Charles Lanyon, late of the Abbey, Whiteabbey, Co. Antrim, Knight, to died 31 May 1889 at the same place, was proved at Belfast by John Lanyon of Lisbreen, Fortwilliam Park Belfast, CE Herbert Owen Lanyon of Castletown Terrace, Belfast, Merchant, and Elizabeth Helen Lanyon of the Abbey, Whiteabbey, Spinster.
Антрим жағалау жолы (18321842)
Солтүстік Антрим жағалауына көп жылдар бойы жету қиын болды. Ирландияның қоғамдық жұмыстар комиссарлары 1832 және 1842 жылдар аралығында азаматтық инженер Уильям Болдтың басшылығымен Антрим жағалау жолының салынуын ынталандырды. Лэньон осы кезеңнің бір бөлігінде (1836-1842) округтік геодезист болды және жобаны бақылауда маңызды рөл атқарды. Жол Ларнеден басталып, Баллигалли, Гленарм, Карнлоу, Гленарифф арқылы Балликаслға дейін созылады. Оның құрылысы мыңдаған тонна тау жынысын жарылыс арқылы алып тастауды және теңіздік қабырғаларды салуды қамтыды. Бұл маршруттың бір бөлігі – Глендун виадугі.
Баллимони сотының үйі (1838)
Бұл ғимарат, Чарльз Лэньонның алғашқы құрылыстарының бірі, 1838 жылы салынған. Оның құны 1125 фунт стерлинг, оған қоса орындық пен жабдықтауға 40 фунт жұмсалған. Ол көбінесе базальт тас блоктарынан, кірпішпен әшекейленген. Басты кіреберіс қалың тас жақтаумен оралған. Терезе жақтаулары мен табалдырықтарының көп бөлігі қоңыр базальттан жасалған. Қызығы, қазіргі таңда осы ғимарат ескерткіш ретінде тіркелмеген.
Фросс жолы (1839)
Баллименадан Баллимониге жол қажет болғанда, ең тік жол үлкен Фросс-Бог батпақтығы арқылы өтті. Ланьон екі қатарға 1500 үлкен шотланд қарағайын отырғызды, осылайша тамырлары бірігіп, жол салуға жарамды беткей жасады.
Глендун виадугы, Глендун (1839)
Бұл зор арка пішіндес виадукт 1839 жылы толығымен салынды.
Пальма үйі, Ботаникалық бақтар, Белфаст (1840)
Пальма үйі, бәлкім, Ланьонның осы сияқты жалғыз ғимараты болған. Бұл - қисық сызықты темір мен шыныдан тұратын құрылым, және әлемде сақталған ең көне мысалдардың бірі.
Сент-Джон шіркеуі, Уайтхаус (1840 ж.)
Бұл Ирландия шіркеуі 1840 жылы рұқсат алу арқылы ашылды. Оның құрылысына 716 фунт 16 шиллинг жұмсалды. Бұл және қазір де Карнмони приходындағы ең сәтті шіркеулердің бірі болып табылады. Оны Карнмони приходының мүшесі болған Лэньон тегін жобалады. Шіркеудің жанына Лэньон 300 фунтқа кішкентай мектеп залын салды, ол 1930 жылға дейін мектеп ретінде қолданылды. Кейін ол екінші дүниежүзілік соғыста әскерлер үшін NAAFI мәдени орталығы ретінде пайдаланылды, бірақ 1965 жылы жаңа шіркеу залының орнына бұзылып жатыр.
Сент-Джонс, Глинн (1841)
Бұл 1841 жылы 800 фунт стерлинг сомасына салынған.
Ралу шіркеуі, Глено (1842)
Бұл шіркеу 1842 жылы 436 фунт стерлингке салынды және ауылдың барлық халқын (200-ден аз) қабылдауға арналған.
Гиллдің қайыршылық үйлері, Каррикфергус (1842)
Бұл 1842 жылы жағдайы өте нашар болған ескі қайырымдылық үйлерін алмастыру үшін салынды. Алдыңғы жағы екі жағынан да симметриялы, шеттері қара кірпішпен қаланған, ал негізгі бөлігі ақ боялған құмтастан жасалған. Алма үйі әрқашан ақ болған жоқ. Бастапқы құмтас уып, құлап жатқандықтан, сырланды. Сондықтан ақ қабырғалар бұрыштық тастардан емес, оларды қоршап тұрғандай көрінеді. Гиллдің қайырымдылық үйлері: А: 1842; Чарльз Лэньон, сәулетші. 1761 жылы қайтыс болған Генри Гиллдің қайырымдылық қордан жасаған мүлігі, "жағдайы төмендеген он төрт қарт адамға жылына 10 фунт стерлингтен, сондай-ақ үйлер мен бақтар" (Эллис-стриттегі No. 23а) сыйлағысы келді. Кейіннен осы ғимарат теңізге қарап тұрғызылды. Ғимараттың әдемі Тюдор стиліндегі қайта жаңғыруы сол архитектор, содан кейін Антрим графтығының инженерімен салынған заманауи шіркеулер мен мектептерді еске салады. Симметриялы бес бөліктен тұратын алдыңғы жақтың орталық және қанатты бөліктері сәл ілгері шығып тұрады және екі жақты иықты, биік, қақпа бағаналары сияқты ерекше финиелдері бар. Даталық тас астындағы орталық кіреберіс есігі төрт орталық аркамен, ішке қарай ойылған жиекпен және үлкен капуста сияқты ою-өрнектермен әшекейленген, бірақ қара бояумен жабылып, түссізденген. Ортаңғы бөліктерде қарапайым, кестеленген жиектері бар шаршы терезелер орналасқан. Әр қанатта үш терезеден бар, олардың ортаңғысы көршілерінен биік, ал оларды қақпаның қадамдарын қайталайтын жиек қалыпты айналдырады. Бір ұшты ланцет терезелер, алдыңғы есіктегідей, қақпаларды жарықтандырады. Жылдам еңісті шатырдан екі мұржа жоғары көтеріледі, әрқайсысының үстінде диагональды орналасқан екі түтік бар. Бүгінде қайырымдылық үйлерінің жағдайы тұрғындарының жағдайымен теңеседі, себебі ақ-қара бояуы таза болғанымен, қасбеті алдында тұрғандардың аяғына құлап кету қаупі бар. Бұл қаланың теңіз жағалауына үлкен үлес қосатын және мұқият жөндеуді қажет ететін жақсы ғимарат. Құрметтісіміз, Джеймс Бутчер Тұрғын үй қауымдастығы қазір осы жұмысты жүзеге асырып жатыр.
Құлақтар, мылқаулар және соқырлар үшін Ольстер институты, Лисберн жолы, Белфаст (1845)
Лэньон бұл үлкен қызыл кірпіштен салынған ғимаратты Лисберн жолында, қазір Медициналық биология орталығының (МБК) орналасқан жерінде салды, бұл ғимарат Белфаст Королева университетінің Квинс колледжіне негіз болды. Квинс колледжінен айырмашылығы, бұл ғимарат жақсы күтілмеді және 1965 жылы бұзылыпты.
Рэндалстаун виадуктары, Рэндалстаун (1847)
Бұл екі көпірдің арасында тек биік, жаңасы ғана сэр Чарльз жобалаған. Бұл көпір 4 аркалы виадук.
Король университеті (1849)
Лэньон 1849 жылы Белфаст Король университетінің басты ғимаратын жобалаған, орталық мұнараның дизайны Оксфордтағы Магдалена колледжіне негізделген және кіші мұнараларда қайталанады. Ғимараттың арт жағы алдыңғы жағындай әсем емес, себебі колледж қаржыландыруда қиындықтарға тап болды. Ғимарат Готикалық жаңғыру стиліндегі фасадымен және Ұлы залымен танымал. Лэньон ғимаратының негізгі атриумында Галилеоның мәрмәр мүсіні орналасқан. Ол физика саласындағы жетістіктерімен ғана емес, терең ойлы философтығымен де көзге түскендіктен, мүсінде ол отырған күйде бейнеленген. Ұлы зал 2002 жылы 2,5 миллион фунт стерлинг сомасында толықтай қайта жаңартылып, Лэньонның бастапқы жоспарларына сәйкес қалпына келтірілді. Қайта жаңартуға Heritage Lottery Fund қаржы бөлді, ал залды Уэльс принці қайта ашты. Лэньон сонымен қатар жақын орналасқан Юнион теологиялық колледжін де жобалаған.
Крамлин жолындағы түрме мен сот ғимараты (1848/1850)
Лэньон 1846 және 1850 жылдар аралығында Крамлин жолындағы түрме мен қарама-қарсы сот үйін жобалаған. Ол кездегі инновациялық стильде салынған және Лондонның Пенттонвилл түрмесінің үлгісінде жасалған бұл жоба "радиалды жасушалық жүйе" деп аталады, ал "Крам" Ирландияда алғаш рет салынған. Ғимараттың әрқайсысы 3 немесе 4 қабаттан тұратын төрт жеке қанаты бар. Барлығы 640 жеке камера бар, олардың есіктерінде кішкентай терезелер орналасқан, олар тексеру залына апарады. Түрме жолдың қарама-қарсы жағындағы сот үйімен туннель арқылы байланыстырылған. Қазіргі уақытта ғимарат қираған күйде. Дегенмен, оның тарихи және сәулеттік маңыздылығына байланысты, ірі қалпына келтіру және қайта құру жоспарлануда. Екі ғимаратты байланыстыратын әйгілі туннель бар. Адамдар Лэньонның шіркеулер мен лекция залдарындағы тәжірибесі сот үйінің дизайнына әсер еткенін айтқан. Чарльзге шығын 16 000 фунттан аспауы керек деп тапсырма берілді, бірақ ол 16 500 фунттық тендер ұсынды, ол қабылданды. Ғимарат екі қабатты және неопалладиандық классикалық стильде салынған. 1905 жылы қасбеттің екі жағына жаңа блоктар қосылып, ғимарат кеңейтілді. 1998 жылдың маусымында, шамамен 150 жылдық пайдаланудан кейін жабылды. 2003 жылы ол жеке құрылысшы Барри Гиллиганға сатылды. 2004 жылдың 8 ақпанында сот үйінде ірі өрт шықты. Ғимараттың қауіпсіздігі нашар болғандықтан, жергілікті жастар оны сусын ішуге арналған орын ретінде пайдаланған, сонымен қатар Солтүстік Ирландияның қалалық зерттеушілері үшін де қызығушылық тудырған. 2009 жылдың 12 наурызында сот үйі тағы да өртке ұшырап, алдыңғы кеңселердің бір бөлігі жойылды. Соңында, 2009 жылдың 15 тамызында ірі өрт шығып, қалған көп бөлігін жойды, нәтижесінде ғимарат қауіпті аймаққа айналды.
Абыддин, Уайт-эбби (1850)
Аббиден 1850 жылы зығыр және арқан саудагері Джон Финлей үшін салынған. Ғимарат алтын түсті құмтастан жасалған, алдында биік ағаш есігі мен бірнеше құмтас бағаналары бар әсем кіреберісі бар. 1895 жылдан 1915 жылға дейін "Робинсон және Кливерс" фирмасының Эдвард Робинсон осы жерде тұрған. Аббиден бастапқыда Сэр Кроуфорд МакКаллахтың, 1-ші баронеттің үйі болған кезде Лисмара деп аталған, 1948 жылы ол медбикелер үйі болғанда аты өзгертілген. Жақында жаңартылып, қазір қайтадан жеке тұрғын үйге айналдырылған.
Уорингстаун пресвитериан шіркеуі (1853)
1846 жылға дейін Уорингстаун Дромор пресвитериесінің құрамында болды. Осы кезде пресвитериан дінін ұстанатындардың саны артуына байланысты, мата саудагері Джон Хеннинг аймақтағы 80 отбасыны жеке қауым ретінде мойындау туралы өтініш жасады. Қызметтер Мюррей үйіне жақын, Банбридж жолындағы тоқу фабрикасының шатырында өткізілді. Майкл МакМюррей 1848 жылы пастор болып тағайындалды. Ол Браун отбасына үйленді, олар ауылдағы Десмезн үшін жер дайындады. 1851 жылы Милл-Хиллде жаңа шіркеудің негізі салынды және 1853 жылы шіркеу құлшылық етуге есігін ашты. Шіркеуді жобалау үшін Ирландияның ең көрнекті сәулетшісі, сэр Чарльз Ланьон таңдалды.
Белфаст кеден үйі
Көптеген адамдар Белфасттың ең көрнекті сәулеттік ескерткіші деп санайтын Лэньон 1857 жылы Кеден үйін жобалаған. Италиялық Ренессанс стилінде салынған ғимаратта Британия, Нептун және Меркурийтің мүсіндері бейнеленген. 1950 жылға дейін ғимараттың алдындағы сатылар Белфасттың «Сөзді айту алаңы» ретінде пайдаланылды. 1907 жылғы Белфаст портының ереуілі кезінде кәсіби одақ жетекшісі Джеймс Ларкин осы жерде 20 000-ға дейін адамға сөз сөйлеген. Жазушы Энтони Троллоп атаққа ие болғанға дейін осы жерде жұмыс істеген. Бүгінде Кеден үйі алаңы мен оған жапсарлас Король алаңы Белфаст қаласының орталығындағы тегін концерттер мен қоғамдық шаралардың негізгі орны болып табылады. McHugh's Bar және Альберт сағаты да осы жерде орналасқан.
Синклер Сейманның пресвитериан шіркеуі
1856 жылы Лэньон Синклер Сейманның пресвитериан шіркеуін жобалады. Томас Синклер бұл шіркеуді Белфасттан келген саудагер әкесі Джон Синклердің естелігі үшін тапсырыс берді. Белфасттың теңіз жағалауындағы Корпорация алаңында орналасқан, жергілікті тұрғындар оны Сейлортаун деп біледі, шіркеудің ерекше теңіз тақырыбы бар. Оқу тұғыны кеменің мұртының пішінде жасалған. Сонымен қатар, Бірінші дүниежүзілік соғыстағы кеме апатынан құтқарылған мыс дөңгелек және капистан, Гиннес баржасынан алынған навигациялық шамдар, сондай-ақ Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі HMS Hood шайқас кемесінің кеме қоңырауы да бар.
Лесли қамалы
Лесли қамалы, Ирландияның Монаган графтығындағы Глазлоу қаласында орналасқан, 1870 жылы Ланьоңмен Джон Лесли депутаты үшін жобаланды. Лесли – епископ Чарльз Леслидің ұрпағы еді.
Басқа жұмыстар
Лэньонның Белфастағы басқа да жұмыстары: Линенхолл кітапханасы, Белфаст қамалы, Белфаст ботаникалық бағындағы пальма үйі, Странмиллис үйі, Уэринг көшесіндегі Ассамблея залдары, Артур алаңындағы масондық залы, сондай-ақ Королева көпірі мен Ормо көпірі. Ол 1854 жылы ашылған және 1966 жылы Дивис мұнарасымен ауыстырылған кезде жабылған Дивис көшесіндегі (Белфаст) Фолс Роуд методистік шіркеуін де жобалады. Белфасттан тыс Лэньон 1839 жылы Фроссес ағаштарын отырғызғандығымен танымал. Лэньон қазіргі A26 тас жолының жиегінде, Баллимена қаласынан солтүстікке қарай шамамен 1500 шотланд қарағайын отырғызды. Бұл ағаштар солтүстік Антрим жағалауына жол тартқан саяхатшылар үшін әйгілі орын. Қауіпсіздік мақсатында бастапқы ағаштардың көп бөлігі кесілді, қазір 104-і ғана қалды. Даблин университетінің Тринити колледжінің кампанилесі Лэньонның жобасы бойынша салынды және 1853 жылы аяқталды. Лэньон 1865 жылы Кингстаундағы (қазіргі Дун Лаугер) Корольдік Сент-Джордж яхт-клубының шығыс жағына қосымша құрылыс жобасын жасады, ол принцип бойынша қабылданды. Бірақ комитет деңгейінде бұл ұсынысқа қарсылық туды және Э.Т. Оуэннің балама ұсынысы пайдасына қабылданбады. Лэньон Киллилеаг қамалын қайта жобалады және Дренаг иелігін, көпірлерді, виадуктарды, мавзолейлерді, сондай-ақ Белфаст пен Ирландия бойынша 50-ден астам шіркеулерді жобалады.
Мұра
Уильям Дж. Баррмен бірге Лэньон Виктория дәуірінің Белфасттың ең маңызды сәулетшісі саналады. Осы кезеңде Белфаст үлкен қарқынмен кеңейіп, Ирландияның ең маңызды өнеркәсіптік қаласына айналды, тіпті қысқа мерзімге Дублиннен халық саны бойынша басып өтті. 1854 жылы Лэньон бұрынғы шәкірті Уильям Генри Линнмен серіктестік құрды. 1860 жылы екеуі Чарльздың ұлы Джон Лэньонмен бірігіп, Lanyon, Lynn & Lanyon, Civil Engineers and Architects атанды. Лэньон, Линн & Лэньон серіктестігі 1872 жылы таратылды. Лэньонды еске алу үшін көк тақта Веллингтон-плейсдегі оның бұрынғы кеңсесінде орнатылды. Белфасттың Су жағалауы залы орналасқан жерге оның құрметіне Лэньон Плейс деген ат берілді. Сэр Чарльз Лэньон атындағы естелік сыйлық жыл сайын Корольдік университетінің сәулет мектебінің бітіруші BSc сәулет студентіне табыс етіледі.