Кіріспе

Жапон самурай феодалы (1567–1612)

Арима Харунобу (有馬 晴信) – Шимабара доменінің даймёсы және Хизен провинциясындағы Хизен Арима кланының басшысы болған жапон самурай феодалы. Жас кезінде ол Рюзодзи кланының вассалы болды.

Өмірбаян

Харунобу Хиноэ замкісінде, Хизен провинциясының Шимабара аймағын басқарған Арима кланының замкісінде дүниеге келді. Арима Йошисаданың екінші ұлы және мұрагері болған. Йошисада қайтыс болғаннан кейін, ол өзінің аймағындағы Кириштанды қуғындауды бастады. Рюзодзи Таканобу оның иелігін кеңейткен кезде, Харунобу иезуиттердің көмегіне жүгінді. Харунобу 1579 жылы Алессандро Валигнанодан крещение алды. Оның дінге өтуіне португалдықтар ұсынған тауарлар мен әскери көмек мүмкіндіктері түрткі болды. Крещение алғанда ол Протасий есімін алды, ал кейіннен мінездеме алғанда Иоанн есімін қабылдады. Христиан дініне өткеннен кейін Харунобу португалдықтардан қару-жарақ ала бастады, бұл Арима кланының күшін арттырды. Харунобу өз иелігінде жаңадан келгендер үшін семинария мен оқу орталығын құрды, онда қалыпты оқу бағдарламасынан өзге, студенттерге еуропалық музыка, сурет салу және мүсін жасау, сондай-ақ орган мен қалта сағаттарын жасау үйретілді. Дінгі өтуден кейін көп ұзамай, Харунобу мен иезуиттер аймақтағы 40-тан астам будда және синто храмдарын және киелі орындарын бұйрықпен қиратты, сонымен қатар будда монахтарын мәжбүрлеп шығарып жіберді. Бұл храмдар мен киелі орындардың қиратылғанға дейін Жапониядағы ең әдемі және танымал орындардың бірі болғаны айтылады. 1587 жылы Тоётоми Хидэёси католик миссионерлерін қуғынға салысымен және христиан дінін үйретуді тыйым салғанда, Арима аймағы көптеген христиан миссионерлері мен сенушілері үшін пана болды. 1587 жылы Кюсюға шабуыл жасалғаннан кейін Харунобу Тоётоми Хидэёсимен одақтасты. 1592 жылы одақтас әскер Кониси Юкинага басшылығымен Кореяға 2000 шақты сарбаз жіберді. 1600 жылы Секигахара шайқасында Харунобу Токугава Иэясуды қолдады, осылайша шайқастан кейін ешқандай жерін жоғалтпады.

Окамото Дайхачи оқиғасы

1609 жылы Харунобуға жапон, қытай және батыс кемелері үшін сауда орталығы табу міндеті жүктелді. Тайваньға келгенде, жергілікті тайваньдықтар Харунобудың адамдарына шабуыл жасап, көптеген адамдар қаза болды. Сол жылы Харунобу жіберген сауда тобы Макаода тоқтағанда португалдықтардың шабуылына ұшырады. Харунобу келесі жылы Макаодан Нагасакиге бет алған португалдық «Мадре де Деус» сауда кемесіне шабуыл жасап, кек алды. Осы оқиғадан кейін дереу Окамото Дайхачи оқиғасы Арима Харунобудың өліміне себеп болды. Токугава Иэясудың жақын кеңесшісі Хонда Масадзумидің қызметшісі Окамото Дайхачи Харунобуға португалдарға қарсы жеңісімен құттықтау үшін жіберілді. Окамото да христиан болғандықтан, Арима Харунобу оны тоймен күтіп алды. Той барысында Окамото Аримаға өзінің әкесі Хонда Масадзумиге әсер ете отырып, бұрынғы жылдары Рюдзодзи кланына өткен үш округті (гун (郡)) қайтаруға көмектесе алатынын айтты. Арима оған сеніп, Токугава үкіметінде оған көмектесуі үшін алтын мен күміс жіберді. Бірақ Окамото ақшаны өз қалтасына салып, ешқандай әрекет етпеді. Арима Харунобу Эдоға міндетті сапары барысында Хонда Масадзумимен кездескенде, Хонданың Харунобу мен Окамото арасындағы келісімдерден хабарсыз екенін білді. Окамотоға ашуланған Арима бұл мәселені Токугава Иэясуға жеткізді. Иэясу Окамотоны дереу түрмеге қамады; одан кейін жүргізілген тергеу Ариманың Окамотомен бірнеше мәмілелер жасағанын және олардың Нагасакидің Бугёсын өлтіруге сөз байласқаны анықталды. Нәтижесінде Окамото өртеу арқылы өлім жазасына кесілді, ал Арима иелігінен айырылып, Кай провинциясына жер аударылды.

Өлім

Аримаға шогунат өзіне-өзі қол жұмсауды бұйырғанда, Арима христиандық қағидаларына сүйене отырып бас тартты және өз қызметшілеріне оны бас кесуді бұйырды. Әйгілі Альфонс Лигуори оның өлімі туралы былай деп жазды: Император оны өзінің Михаил есімді ұлы жасаған жаман ниетті интриганың салдарынан тақтан алып, жер аударды. Жохан патша жер аударылғанда, бұрынғы жаман үлгілерін түзету үшін өте өкінішті өмір сүрді және өлімімен өткен күнәларын өтеуді армандады. Құдай оның тілегін орындады. Михаил патша әкесін мойынсұндырып, таққа отырумен қанағаттанбай, оның өмірін де құртуды қалады. Ол оны бірнеше қылмыс жасады деп айыптап, императорға шағымданды. Император, оған деген жеккөрушілігіне ғана құлақ асып, сотсыз-ақ бас кесуге үкім шығарды және жазаны орындау үшін жүз елу сарбаз жіберді. Жапонияда патшаның өліміне күмән келгенде, оның сарайындағы адамдар оны өлгенше қорғайды. Бірақ Жохан өз қызметшілерінен жазаны тоқтатуды өтінді, олар оған деген құрметінен өте мажбүр болып бағынды. Ол сондай-ақ олардан өлімінен кейін денесін ашпауға ант беруін талап етті. Содан кейін ол табиғи емес ұлына мейірімге толы хат жазып, егер оны ренжіткен болса, кешірім сұрады. Кейін оған Иса Мәсіхтің құлшынысы оқылды, ол көз жасымен өміріндегі көптеген күнәларын кешіруді тіледі. Оған айқыш көрсетілгенде, ол тізе бүгіп, өлім жазасын сабырмен күтті. Оның әйелі, ізгі князь Юста, күйеуінің басын қолына алып, сүйді. Содан кейін ол өз бөлмесіне қайтып, шашын кесіп, осылайша дүниеден бас тартқанын білдірді. Ариманың жаңа патшасы, әкесін өлтірген Михаил, әкесінің барлық мүлкін тартып алғаннан кейін христиан дініне қарсы соғыс жариялады. Оның ұлы Арима Наозуми Токугава Иэясудың асырап алған қызы Куни Химеге үйленді және нәтижесінде әкесінен тартып алынған жерді мұраға алды.