Кіріспе

Канададағы салық салу жүйесі

Канададағы табыс салығы Канада үкіметінің және Канада провинциялары үкіметтерінің жылдық кірістерінің басым бөлігін құрайды. 2018 жылдың 31 наурызында аяқталған қаржы жылында федералды үкімет жеке табыс салығынан корпоративтік табыс салығынан үш есе көп кіріс жинады. Салық жинау туралы келісімдер әртүрлі үкіметтерге салықтарды бірыңғай әкімшілік және жинау агенттігі арқылы алуға мүмкіндік береді. Федералды үкімет барлық провинциялар мен аумақтар атынан жеке табыс салығын жинайды. Сондай-ақ, Альберта провинциясынан басқа барлық провинциялар мен аумақтар атынан корпоративтік табыс салығын жинайды. Канаданың федералды табыс салығы жүйесін Канада кірістер агенттігі (CRA) басқарады. Канадалық федералды табыс салығы, жеке және корпоративтік табыс салығы, Табыс салығы туралы заңның ережелеріне сәйкес алынады. Облыстық және аумақтық табыс салығы әртүрлі провинциялық заңдарға сәйкес алынады. Канадалық табыс салығы жүйесі – өзін-өзі бағалау режимі. Салық төлеушілер салық міндеттемесін салық декларациясын тапсыру мерзіміне дейін тапсыру арқылы бағалайды. CRA кейін декларацияны тапсырылған декларация негізінде және жұмыс берушілер мен қаржы компанияларынан алынған ақпаратқа сүйене отырып, анық қателерді түзетеді. Салық төлеуші, егер CRA-ның белгілі бір декларацияны бағалауымен келіспесе, осы бағалауға шағымдануға құқылы. Шағымдану процесі салық төлеушінің CRA бағалауына ресми түрде қарсылық білдірген кезде, белгіленген T400A нысанында басталады. Қарсылық шағымда шағымның себептері мен барлық фактілер жазбаша түрде көрсетілуі тиіс. Кейін бұл қарсылықты CRA-ның шағымдану бөлімі қарастырады. CRA шағымдану бойынша шешімді растауға, жоюға немесе өзгертуге құқылы. Егер салық төлеушіге салық есебінің өзгеруі немесе расталуы қажет болса, ол бұл шешімге Канаданың Салық сотына, содан кейін Федералды апелляциялық сотына шағымдануға құқылы.

Тарих

Ұлыбритания мен АҚШ-тан айырмашылығы, Канада Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін табыс салығын салудан аулақ болды. Табыс салығының болмауы Канаданың иммигранттарды тартудағы маңызды факторы болып саналды, өйткені Канада басқа елдермен салыстырғанда төмен салық режимін ұсынды. Соғысқа дейін Канаданың федералды үкіметтері ұлттық саясат аясында тарифтер мен кедендік кірістерге негізделген, ал провинциялық үкіметтер негізінен табиғи ресурстарды басқару арқылы өздерін қамтамасыз етті (Прейри провинцияларына федералды үкімет субсидия төледі, өйткені Оттава табиғи ресурстарын бақылауда ұстады). Либералдық партия XX ғасырдың басында АҚШ-пен еркін сауда туралы келісімді келіссөздер сәтті аяқталған жағдайда табыс салығын енгізу қажеттілігін қарастырды, бірақ консерваторлар 1911 жылы еркін саудаға қарсы шығып, либералдарды жеңді. Консервативтік партия табыс салығын қабылдауға қарсы болды, өйткені ол негізінен Ұлыбритания мен АҚШ-тан иммигранттарды тартуды және иммигранттарға Канадаға келуге ынталандыруды қалады. Сол кездегі Канаданың қаржы министрі сэр Томас Уайттың жаңа «Табыс салығы туралы заң жобасы» 1917 жылдың 25 шілдесінде жалпы комитетке жіберілді, бірақ қарсылықтарға тап болды. Соғыс шығындары торилерді өздерінің нұсқаларын қайта қарауға мәжбүр етті және 1918 жылы сэр Роберт Борден басшылығымен соғыс үкіметі шығындарды жабу үшін табыс салығын енгізді. Жаңа салыққа қарамастан, Канада үкіметі соғыс кезінде едәуір қарыздар жинады және соғыс аяқталғаннан кейін табыс салығынан түсетін кірістерден бас тарта алмады. Премьер-министр Уильям Лайон Маккензи Кінгтің либералдық үкіметі сайланғаннан кейін Ұлттық саясаттың көп бөлігі жойылды және табыс салығы сол кезден бері сақталып келеді.

Конституциялық негіз

Федералды табыс салығы туралы конституциялық негіз 1867 жылғы Конституциялық актінің 91-бабының 3-тармағында табылады, ол «Кез келген салық салу тәсілімен немесе жүйесімен ақша жинау» құқығын федералды Парламентке береді. Әртүрлі провинциялық табыс салығы туралы конституциялық негіз 1867 жылғы Конституциялық актінің 92-бабында көрсетілген, ол әрбір провинцияның заң шығарушы органына «Провинциялық мақсаттар үшін кіріс жинау үшін провинция ішінде тікелей салық салу» өкілеттігін береді. Соттар «табыс салығы тікелей салық салудың ең әдеттегі түрі» деген шешім қабылдады.

Жеке табыс салығы

Канадада жеке табыс салығы Канадада тұратын жеке тұлғалардың бүкіл әлем бойынша табысына және резидент емес жеке тұлғалардың Канададан түскен кейбір табыстарына салынады. Табыс салығы туралы заңның I бөлімінің 2(1) тармақшасы былай демелі: «Канадада кез келген уақытта тұратын әрбір адамның әр салық жылы үшін салыққа тартатын табысы осы актіде белгіленген талаптарға сәйкес төленуге тиіс». Календарлық жылдан кейін Канада резиденттері жеке тұлғаларға арналған T1 салық және үлесім декларациясын тапсырады. Ол сәуірдің 30-ы күніне дейін немесе өзін-өзі жұмыспен қамтыған тұлғалар мен олардың жұбайлары немесе заңды серіктестері үшін маусымның 15-і күніне дейін тапсырылуға тиіс. Алайда, төленуге тиіс кез келген сома сәуірдің 30-ы күніне дейін немесе одан ертерек төленуі керек екенін ескеру қажет. Сәуірдің 30-ынан кейін төленген қалдық сомаларға, салық төлеушінің декларацияны тапсыру мерзімі сәуірдің 30-ы немесе маусымның 15-і болған жағдайда да, пайыздық төлемдер салынуы мүмкін. Жеке тұлға төлеуге тиіс табыс салығының сомасы оның салық жылы үшін салыққа тартатын табысының (табыс минус рұқсат етілген шығыстар) сомасына негізделген. Жеке табыс салығы мынадай түрлерде жиналуы мүмкін:

* жұмысынан салық ұстау – табыс салығы тікелей жеке тұлғаның жалақысынан ұсталып, CRA-ға жіберіледі;
* үлесім төлемдері – жеке тұлға жыл соңында есептесуге күтпей, жыл ішінде өзінің шамамен салықтарын төлейді;
* декларациямен бірге төлем – табыс салығы декларациясымен бірге төленетін төлемдер;
* қарыздар бойынша төлемдер – декларация тапсырылғаннан кейін төленетін төлемдер.

Жұмыс берушілер сондай-ақ Канада зейнетақы жоспары/Квебек зейнетақы жоспары (CPP/QPP) үлесімдерін, жұмыссыздыққа байланысты сақтандыру (EI) және провинциялық аналық сақтандыру (PPIP) сыйлықаларын қызметкерлерінің жалпы жалақысынан ұстап ала алады. Жұмыс берушілер кейін осы ұсталымдарды салық органына жібереді. Салықтарын артық төлеген немесе салықтан артық ұсталған азаматтар жылдық салық декларациясын тапсырғаннан кейін CRA-дан қайтарым алады. Әдетте, белгілі бір жылға арналған жеке табыс салығы декларациялары келесі жылдың сәуірдің 30-ына дейін CRA-ға тапсырылуы керек.

Провинциялық және аумақтық жеке табыс салығы

Жеке табыс салығын жинау үшін федералды үкіметпен салық жинау туралы келісімдерге қол қойған провинциялар мен аумақтар ("келісімге қол қойған провинциялар", яғни Квебектен басқа барлық провинциялар мен аумақтар) салық салудың негізі ретінде "салық салынатын табыс" федералды анықтамасын пайдалануы тиіс. Бұл дегеніміз, оларға провинциялық салық негізделген табысты есептеу кезінде федералды шегерімдерді ұсынуға немесе елемеуге болмайды. Облыстық және аумақтық үкіметтер салық төлеушілерге белгілі бір шығыстар үшін қайтарылмайтын салықтық жеңілдіктер мен қайтарылатын салықтық жеңілдіктерді ұсынады. Олар қосымша салықтар да қолдана алады және табыс салығын төмендетулер ұсына алады. Канадалық кірістер агенттігі келісімге қол қойған провинциялар/аумақтар үшін жеке табыс салығын жинайды және кірістерді тиісті үкіметтерге жібереді. Провинциялық/аумақтық салық нысандары федералды салық нысандарымен бірге таратылады, және салық төлеуші CRA-ға екі салық түріне де бір төлем жасауы керек. Сол сияқты, егер салық төлеуші қайтаруды алуға тиіс болса, ол федералды және провинциялық/аумақтық салықты қайтару үшін бір чек немесе банк трансферін алады. Провинциялық ставкалары туралы ақпаратты Канадалық кірістер агенттігінің веб-сайтынан табуға болады. Канададағы жеке тұлғалар, әдетте, салық жылының 31 желтоқсанындағы тұрақты мекенжайы бойынша жұмыс және инвестициялық табысқа салық төлейді. Бұл бір провинцияда тұрып, екіншісінде жұмыс істейтін немесе бір провинциядан екіншісіне көшіп отыратын салық төлеушілерге көбінесе бір провинция үшін ғана салық декларациясын тапсыру қажеттігін қамтамасыз етеді. Кәсіпкерлік табысы бар жеке тұлғалар кәсіпкерлік табысынан салықты ол табыс алынған провинцияға төлеуі тиіс. Егер ол бір провинциядан артық болса, онда ол табыс салығы ережелеріндегі формула бойынша бөлінеді. Салық салынатын табыстың пайызы ретінде алынатын табыс салығынан басқа, екі провинция, Принц-Эдуард аралы мен Онтарио, белгілі бір шектен жоғары салықтың пайызы ретінде қосымша салықтар алады. +2021 Жылғы провинциялық жеке табыс салығы
Провинция/Аумақ Салық диапазондары (табыс санаттары және салық ставкалары) Қосымша салық (салықтың %)
Альберта $0 – $131,220 $131,220 – $157,464 $157,464 – $209,952 $209,952 – $314,928 $314,928-ден жоғары 10% 12% 13% 14% 15%
Британ Колумбиясы $0 – $42,184 $42,184 – $84,369 $84,369 – $96,866 $96,866 – $117,623 $117,623 – $159,483 $159,483 – $222,420 $222,420-ден жоғары 5.06% 7.7% 10.5% 12.29% 14.7% 16.8% 20.5%
Манитоба $0 – $33,723 $33,723 – $72,885 $72,885-ден жоғары 10.8% 12.75% 17.4%
Нью-Брансуик $0 – $43,835 $43,835 – $87,671 $87,671 – $142,534 $142,534 – $162,383 $162,383-ден жоғары 9.68% 14.82% 16.52% 17.84% 20.3%
Ньюфаундленд және Лабрадор $0 – $38,081 $38,081 – $76,161 $76,161 – $135,973 $135,973 – $190,363 $190,363-ден жоғары 8.7% 14.5% 15.8% 17.3% 18.3%
Солтүстік-Батыс Аймақтар $0 – $44,396 $44,396 – $88,796 $88,796 – $144,362 $144,362-ден жоғары 5.9% 8.6% 12.2% 14.05%
Нова-Скотия $0 – $29,590 $29,590 – $59,180 $59,180 – $93,000 $93,000 – $150,000 $150,000-ден жоғары 8.79% 14.95% 16.67% 17.5% 21%
Нунавут $0 – $46,740 $46,740 – $93,480 $93,480 – $151,978 $151,978-ден жоғары 4% 7% 9% 11.5%
Онтарио $0 – $45,142 $45,142 – $90,287 $90,287 – $150,000 $150,000 – $220,000 $220,000-ден жоғары 5.05% 9.15% 11.16% 12.16% 13.16% 20%
Принц-Эдуард Аралы $0 – $31,984 $31,984 – $63,969 $63,969-ден жоғары 9.8% 13.8% 16.7%
Квебек $0 – $45,105 $45,105 – $90,200 $90,200 – $109,755 $109,755-ден жоғары 15% 20% 24% 25.75%
Саскачеван $0 – $45,677 $45,677 – $130,506 $130,506-ден жоғары 10.5% 12.5% 14.5%
Юкон $0 – $49,020 $49,020 – $98,040 $98,040 – $151,978 $151,978 – $500,000 $500,000-ден жоғары 6.4% 9% 10.9% 12.8% 15%

Квебек

Квебек жеке табыс салығы жүйесін өзі басқарады, демек салық салынатын табыстың өзіндік анықтамасын белгілеуде еркіндікке ие. Алайда, салық төлеушілерге ыңғайлы болу үшін Квебек федералдық салық жүйесіндегі көптеген аспектілерді және анықтамаларды қолданады. Квебек денсаулық сақтау және әлеуметтік трансферттердің бір бөлігін ақшалай емес, салықтық ұпайлар түрінде алуды жөн көреді. Мұны өтеу мақсатында, Квебек аймағында табысқа салынған федералдық жеке табыс салығы федералдық салықтан 16,5%-ға төмендетіледі. Бұл – Квебек жеңілдігі деп аталады.

Федералды шекті салық ставкалары

Канада Үкіметінің келесі жеке федералды шекті салық ставкалары Канада Кіріс агенттігінің веб-сайтынан алынған. Олар провинциялық табыс салығын қамтымайды. 1998 жылдан 2018 жылға дейінгі шекті салық ставкалары туралы мәліметтер көпшілікке қолжетімді. Жеке тұлғаларға арналған негізгі сомалар (жеке тұлғаларға 0% салықтан босату) туралы мәліметтерді жыл сайынғы негізде табуға болады. Олардың мәндері "Федералды салықтың 1-қосымшасы" немесе "Жалпы табыс салығы мен жәрдемақылар туралы нұсқаулық" құжатының 300-жолында, жыл сайынғы жалпы табыс салығы мен жәрдемақылар жинағында көрсетілген. Жеке бостандық әрқашан қолданылатын түрде тізімделген. Қосымша шегерімдер талаптарға байланысты қолданылуы мүмкін, қараңыз. Ең көп таралған қосымша шегерімдер – Канада зейнетақы жоспары (CPP), Жұмыспен қамту сақтандыруы (EI) және жұмыспен қамту кредиті. Салықтан босатылған сомалар ең төменгі салық ставкасымен көбейтіледі, нәтижесінде салықтық кредиттер пайда болады, олар салықтың жалпы сомасын азайтады.

Жыл Жеке сома Канадалық федералды маржиналды салық ставкалары салық салынатын кірістің алдындағы мөлшерлемелері
2024 $15,000$0 – $53,359$53,359 – $106,717$106,717 – $165,430$165,430 – $235,675$235,675-ден жоғары 0% 15% 20.5% 26% 29% 33%
2021 $13,808$0 – $49,020$49,020 – $98,040$98,040 – $151,978$151,978 – $216,511$216,511-ден жоғары 0% 15% 20.5% 26% 29% 33%
2020 $13,229$0 – $48,535$48,535 – $97,069$97,069 – $150,473$150,473 – $214,368$214,368-ден жоғары 0% 15% 20.5% 26% 29% 33%
2019 $12,069$0 – $47,630$47,630 – $95,259$95,259 – $147,667$147,667 – $210,371$210,371-ден жоғары 0% 15% 20.5% 26% 29% 33%
2018 $11,809$0 – $46,605$46,605 – $93,208$93,208 – $144,489$144,489 – $205,842$205,842-ден жоғары 0% 15% 20.5% 26% 29% 33%
2017 $11,635$0 – $45,916$45,916 – $91,831$91,831 – $142,353$142,353 – $202,800$202,800-ден жоғары 0% 15% 20.5% 26% 29% 33%
2016 $11,474$0 – $45,282$45,282 – $90,563$90,563 – $140,388$140,388 – $200,000$200,000-ден жоғары 0% 15% 20.5% 26% 29% 33%
2015 $11,327$0 – $44,701$44,701 – $89,401$89,401 – $138,586$138,586-ден жоғары 0% 15% 22% 26% 29%
2014 $11,138$0 – $43,953$43,954 – $87,907$87,908 – $136,270$136,270-ден жоғары 0% 15% 22% 26% 29%
2013 $11,038$0 – $43,561$43,562 – $87,123$87,124 – $135,054$135,055-ден жоғары 0% 15% 22% 26% 29%
2012 $10,822$0 – $42,706$42,707 – $85,413$85,414 – $132,405$132,406-ден жоғары 0% 15% 22% 26% 29%
2011 $10,527$0 – $41,544$41,544 – $83,088$83,088 – $128,800$128,800-ден жоғары 0% 15% 22% 26% 29%
2010 $10,382$0 – $40,970$40,971 – $81,941$81,942 – $127,021$127,021-ден жоғары 0% 15% 22% 26% 29%
2009 $10,320$0 – $40,726$40,727 – $81,452$81,453 – $126,264$126,264-ден жоғары 0% 15% 22% 26% 29%
2008 $9,600$0 – $37,885$37,886 – $75,769$75,770 – $123,184$123,184-ден жоғары 0% 15% 22% 26% 29%
2007 $9,600$0 – $37,178$37,178 – $74,357$74,357 – $120,887$120,887-ден жоғары 0% 15% 22% 26% 29%
2006 $8,839$0 – $36,378$36,378 – $72,756$72,756 – $118,285$118,285-ден жоғары 0% 15.25% 22% 26% 29%
2005 $8,648$0 – $35,595$35,595 – $71,190$71,190 – $115,739$115,739-ден жоғары 0% 15% 22% 26% 29%
2004 $8,012$0 – $35,000$35,000 – $70,000$70,000 – $113,804$113,804-ден жоғары 0% 16% 22% 26% 29%
2003 $7,756$0 – $32,183$32,183 – $64,368$64,368 – $104,648$104,648-ден жоғары 0% 16% 22% 26% 29%
2002 $7,634$0 – $31,677$31,677 – $63,354$63,354 – $103,000$103,000-ден жоғары 0% 16% 22% 26% 29%
2001 $7,412$0 – $30,754$30,754 – $61,509$61,509 – $100,000$100,000-ден жоғары 0% 16% 22% 26% 29%
2000 $7,231$0 – $30,004$30,004 – $60,009$60,009-ден жоғары 0% 17% 25% 29%
1999 $6,794$0 – $29,590$29,590 – $59,180$59,180-ден жоғары 0% 17% 26% 29%
1998 $6,456$0 – $29,590$29,590 – $59,180$59,180-ден жоғары 0% 17% 26% 29%

Жоғарыда көрсетілген ставкалары 2001 жылға дейінгі федералды қосымша салықты және қосымша салықты азайтуды ескермейді.

Облыстық/аумақтық корпоративтік табыс салығы

Корпоративтік табыс салығын Квебек пен Альберта провинциялары мен аумақтарынан басқа, барлық провинциялар мен аумақтарда CRA жинайды. Салық жинау туралы келісімге бағынған провинциялар мен аумақтар "салық салынатын табыс" федералдық анықтамасын пайдалануға міндетті, яғни салық салынатын табысты есептеу кезінде қосымша шегерімдер жасауға құқығы жоқ. Аталған провинциялар мен аумақтар компанияларға салық жеңілдіктерін беруге құқылы, көбінесе тау-кен іздеу-зерттеу, кино өндірісі және жаңа жұмыс орындарын құру сияқты белгілі бір шараларды ынталандыру мақсатында. Квебек және Альберта өздері корпоративтік табыс салығын жинайды, демек, салық салынатын табыстың өздерінің анықтамаларын жасауға мүмкіндіктері бар. Бірақ іс жүзінде, салық төлеушілерге ыңғайлы болу үшін бұл провинциялар федералдық салық базасынан көбінесе ауытқымайды. Онтарио федералды үкіметпен салық жинау туралы келісімге келді, соған сәйкес 2009 жылдан бастап оның корпоративтік табыс салығын CRA оның атынан жинап алады.

Корпоративтік және жеке табыс салығын біріктіру

Канадада корпоративтік табыс корпоративтік табыс салығына және жеке тұлғаларға дивидендтер түрінде таратылған кезде жеке табыс салығына жатады. Осы табыстың "қос салық салынуын" болдырмау үшін жеке табыс салығы жүйесі, жалпы соманы арттыру және дивидендтік салық кредиті (DTC) механизмдері арқылы, Канада корпорацияларынан дивидендтер алатын, Канадада тұратын салық төлеуші тұлғаларға корпоративтік салықтарды, номиналды федералдық және провинциялық корпоративтік салық ставкаларына сәйкес мойындайды. "Канадалық бақылаудағы жеке корпорациядан" алынған дивидендтер 17 пайызға арттырылады, яғни акционер дивиденд сомасының 117 пайызын табысқа қосады, бұл дивиденд төленген шағын бизнестің салыққа дейінгі табысын көрсетеді. Бұл табыс акционердің жеке табыс салығы мөлшерлемесі бойынша салынады, бірақ салықтың бір бөлігі корпоративтік деңгейде төленген федералдық салықты ескере отырып, 10,5217% дивидендтік салық кредитімен (2017 жылға) өтесіледі. Әр провинцияда дивидендтерге әртүрлі мөлшерлемедегі провинциялық салық кредиттері де бар. Басқа Канада корпорацияларынан алынған дивидендтер, яғни "құқықты дивидендтер" үшін жалпы сома 38% және дивидендтік салық кредиті 15,0198% (2017 жылға) құрайды, бұл ірі корпорациялар төлейтін корпоративтік табыс салығының жоғары мөлшерлемесін көрсетеді. Провинциялық және аумақтық үкіметтер де провинциялық/аумақтық корпоративтік табыс салығын ескере отырып, дивидендтерге салық кредиттерін ұсынады.

Халықаралық салыстыру (жеке табыс салығы)

Елдің орташа жалақысын (2005 жылғы жағдай бойынша) алатын отбасы төлеген жалпы салықтардың салыстыруы, оның ішінде жеке табыс салығы, қызметкердің және жұмыс берушінің әлеуметтік қорғау жарналары, жалақы салығы және ақшалай төлемдер. Бұл салыққа штаттар мен қалалар жинаған жергілікті табыс салығы кірмейді. (Көзі: Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы). Ел Жалғыз бала 2 баласы бар үйленген отбасы Ел Жалғыз бала 2 баласы бар үйленген отбасы Австралия28.3%16.0%Корея17.3%15.2%Австрия47.4%35.5%Люксембург35.3%12.2%Бельгия55.4%40.3%Мексика18.2%18.2%Канада31.6%21.5%Нидерланды38.6%29.1%Чехия Республикасы43.8%27.1%Жаңа Зеландия20.5%14.5%Дания41.4%29.6%Норвегия37.3%29.6%Финляндия44.6%38.4%Польша43.6%42.1%Франция50.1%41.7%Португалия36.2%26.6%Германия51.8%35.7%Словакия38.3%23.2%Греция38.8%39.2%Испания39.0%33.4%Мажарстан50.5%39.9%Швеция47.9%42.4%Исландия29.0%11.0%Швейцария29.5%18.6%Ирландия25.7%8.1%Түркия42.7%42.7%Мэн аралы10%10%Ұлыбритания33.5%27.1%Италия45.4%35.2%АҚШ29.1%11.9%Жапония27.7%24.9% Көзі: ҰЭЖЖ, 2005 жылғы деректер