Кіріспе

Салық төлеуді азайтатын заңды және заңсыз әрекеттердің спектрі. Салық төлеуден жалтарту – үкіметтің салық жүйесіне зиян келтіретін әрекеттердің жиынтығы. Бұл салық төлеуден заңды түрде жалтару, яғни салық мөлшерін азайтуды, сондай-ақ салық міндеттемелерін заңсыз төлемеуді қамтиды. "Жалтарту" термині әртүрлі авторлар тарапынан әртүрлі мағыналарда қолданылады. Оның ең жалпы түсінігі – Эдгар Л. Фейдж "көрінбейтін экономика" деп атаған нәрсеге алып келетін, әртүрлі институттық ережелерді бұзу. Салық салудың фискалдық ережелерін сақтамау тіркелмеген табысқа және салықтың толық төленбеуіне (tax gap) әкеледі, Фейджтің бағалауынша, АҚШ үшін бұл көрсеткіш жылдық 500 миллиард долларға жуық. АҚШ-та "жалтарту" термині көбінесе заңсыз бұрмалауға ғана қатысты қолданылады. "Салықты агрессивті түрде төлеуден бас тартуға" тыйым салатын "Жалпы салықтан жалтаруға қарсы ереже" (GAAR) заңдары бірнеше дамыған елдерде, соның ішінде АҚШ-та (2010 жылдан бастап), Канадада, Австралияда, Жаңа Зеландияда, Оңтүстік Африкада, Норвегияда және Гонконгта қабылданды. Бұған қоса, сот тәжірибесі де ұқсас мақсатқа қол жеткізді, атап айтқанда, АҚШ-та "бизнес мақсаты" және "экономикалық мәні" доктриналары арқылы, Грегори Хелверингке қарсы істе көрсетілгендей. Бұл ережелер юрисдикцияға байланысты ерекшеліктерімен болғанымен, техникалық тұрғыдан заңды болғанымен, бизнес мақсатымен байланысты болмаған немесе салық кодексінің әруағын бұзған салық төлеуден жалтаруды жоққа шығарады. Салық төлеуден жалтарумен байланысты терминдерге салықты жоспарлау және салықты қорғау жатады. Салық төлеуге сәйкес келмейтін адамдарға салық төлеуге қарсы шығушылар мен салық төлеуден бас тартушылар кіреді. Салық төлеуге қарсы шығушылар салық заңын басқаша түсіндіру арқылы салық төлеуден қашуға тырысады, ал салық төлеуден бас тартушылар адалдық қағидаларымен байланысты себептермен салық төлеуден бас тартады. АҚШ-та салық төлеуге қарсы шығушылар Федералдық резерв жүйесіндегі салық салу конституцияға қайшы деп санайды, ал салық төлеуден бас тартушылар олар қарсылық білдіретін нақты үкіметтік саясатты қаржыландырудан бас тартуға көбірек дайын. Салық салу көбінесе ауыр болып қабылдалатындықтан, үкіметтер салық төлеуден жалтарту мәселесімен ерте заманнан бері күресіп келеді.

Сақтық шаралары мен заңға қарсы әрекеттер арасындағы айырмашылықтар

Салықтан қашу және салықтан жалтарту терминдерін қолдану юрисдикцияға байланысты өзгеруі мүмкін. Жалпы алғанда, "қашу" заңға қарсы әрекеттерге, ал "жалтарту" заң шегіндегі әрекеттерге қатысты қолданылады. Кейбір юрисдикцияларда "жұмсарту" термині де қолданылады, ол тиісті ережелердің бастапқы мақсатына сәйкес келетін әрекеттерді, заңның әрпіне сәйкес болғанымен, оның мақсатына жетпейтін әрекеттерден ажырату үшін пайдаланылады. Олардың барлығы бірдей мақсатты көздейді – төленетін соманы барынша азайту. Атап айтқанда, Американдық құқықтық жүйеде салықтан қашу – бұл 26 АҚШ кодексінің §7201 бабы бойынша қылмыстық құқық бұзушылық, онда салық төлеуші өзінің салық міндеттемесін төлемеген немесе қасақана төмен төлеген жағдайда (яғни, Джеймс пен АҚШ арасындағы сот ісінде айтылғандай, қылмыстық ниетпен) қылмыстық жазаға тартылады. Ал, салықтан жалтарту салық төлеуші шегерімдер мен салық жеңілдіктерін пайдаланып, салықтан кейінгі табысын арттыруға тырысқанда болады. Мұның бәрі IRS (Салық қызметі) тарапынан заңды деп есептеледі, тіпті ол азаматтық жазаларды көздесе де. Барлық жайттарды ескере отырып, салықтан қашу мен салықтан жалтартудың басты айырмашылығы – салық төлеушінің салық міндеттемесін азайту немесе төлеуден жалтарту ниетінің болуында.

Жасырын экономика және салықтық алшақтық

Салықтық алшақтықты зерттеудің маңызды жолы – елдегі салықтық алшақтықтың мөлшерін, жасырын экономиканың көлемін және оған әсер ететін факторларды талдау арқылы анықтау. Жасырын экономиканың көлемі институционалдық инфрақұрылыммен тікелей байланысты. Елдің институционалдық инфрақұрылымына негізінен мемлекеттік реттеудің күшін, заңдарды қабылдау мен іске асыруды, сот тәуелсіздігінің деңгейін, тиімді салық ставкаларының мөлшерін, мемлекеттік тауарлар мен қызметтерді тиімді ұсынуды және меншік құқықтарын тиімді қорғауды қамтиды. Жалпы, мемлекеттік реттеу деңгейі жоғары болған сайын, жасырын экономиканың көлемі де, салықтық алшақтық та артады деп есептеледі. Керісінше, мемлекеттік реттеудің шамадан тыс болуы жасырын және ресми экономика арасындағы қатынасты өзгертеді. Бұл пікірді Левенсон, Малони және Джонсон қолдайды. Олардың ойынша, жоғары салық ставкалары жоғары салық түсімдерін қамтамасыз ете алады, ал үкімет осыған сәйкес мемлекеттік қызметтердің деңгейін көтере алады, соның нәтижесінде жасырын экономикадан компаниялар мен жеке тұлғаларды шығарып, «жоғары салық ставкалары, жоғары салық түсімдері, жоғары мемлекеттік қызметтер және жасырын экономиканың аз көлемі» деген салауатты тепе-теңдікке қол жеткізеді. Ал салық ставкалары төмен елдер, мемлекеттік қызметтердің жоғары деңгейін ұсынуға жеткілікті кірісі болмағандықтан, «төмен салық ставкалары, төмен салық түсімдері, төмен мемлекеттік қызметтер және жасырын экономиканың үлкен көлемі» деген зиянды тепе-теңдік құрайды. Аталған салауатты тепе-теңдікте салықтық алшақтық салыстырмалы түрде аз, ал зиянды тепе-теңдікте салықтық алшақтық салыстырмалы түрде жоғары болады.

Салықтық кеден және салықтық алшақтықтар

Салық төлеу әдет-ғұрыптары салықтан жалтарудан немесе салықтан қашудан өзгеше. Ол жеке тұлғалардың салық салу мінез-құлқын емес, салыққа қатысты көзқарасын бағалайды. Салық төлеу әдет-ғұрыптарын жеке адамның моральдық жауапкершілігі деп қарастыруға болады. Бұл жауапкершілікті мемлекетке салық төлеу арқылы қоғамға үлес қосу арқылы орындау керек. Бұл салық салудағы жеке тұлғалардың этикалық кодексін білдіреді, бірақ заңмен міндетті түрде бекітілмейді. Салық төлеу практикасының төмендеуі немесе нашарлауы заңсыз әрекеттерге немесе көлеңкелі экономикаға қатысатын салық төлеушілердің моральдық құндылығын төмендетуі мүмкін. ALM-нің Ресей сияқты дамушы елдерде жүргізген эмпирикалық зерттеуі салық төлеу әдет-ғұрыптары мен көлеңкелі экономиканың көлемі арасында күшті теріс байланыс бар екенін көрсетті (корреляция коэффициенті 0,657). Екі көрсеткіш те 1% деңгейінде маңызды. Bird тұрақты және тиімді салық жүйесі салық төлеушілердің әділдік сезіміне және салық салуға жақсы ниетпен жауап беруіне негізделуі керек деп санайды. Ол мемлекеттік тауарлар мен қызметтерді ұсынумен тікелей байланысты болуы тиіс. Егер салық төлеушілер басқаруда өздерінің мүдделері ескеріліп, мемлекеттік қызметтер тиімді түрде ұсынылса, олар ресми экономикада қалады және салық міндеттемелерін орындайды. Салық түсімдері артады және салықтық алшақтық азаяды. Торглер мен Шалтеггердің экономикалық эксперименттері салық мәселелері бойынша дауыс беру құқығын кеңінен пайдалану салық төлеушілердің салық төлеуін едәуір арттыратынын көрсетті. Салық төлеуші саяси шешім қабылдауға қатысса, салық келісімдерін орындау тиімділігі мен салық талаптарын сақтау деңгейі артады. Бұл мемлекеттегі салық төлеуші қоғамы – салық және жақсы әдет-ғұрыптары бар азаматтық қоғам, ал салық төлеуші – кең өкілеттіктермен қамтамасыз етілген нағыз азамат. Эверест Филипстің пікірінше, тиімді және нәтижелі салық жүйесін құру – ел құрылысының маңызды бөлігі. Бұл жүйенің жұмыс істеуі мәжбүрлеу шараларына емес, салық төлеушілердің жоғары сәйкестігіне және салық салудың жақсылығына негізделуі керек. Ол елдің салық жүйесінің құрылыс үшін маңызды элемент ретінде келесі бес қағидаға сәйкес болуын атап көрсетті: Саяси қатысу. Салық төлеушілердің саяси шешім қабылдау процесіне кеңінен қатысуы – әлеуметтік салық салу мен жақсы әдет-ғұрыптарды орнатудың маңызды кепілі. Салық төлеушілер шешім қабылдауға тиімді қатыса алмаса, олар салық түсімдерін жинау және мемлекеттік тауарлар мен қызметтерді ұсынудағы тиімсіздіктер туралы алаңдайды. Салық төлеуге қатысу төмендеп, салық салу практикасы нашарлауы мүмкін. Нәтижесінде салықтан қашу ауқымы кеңейіп, салықтық алшақтықтар артады. Бұл жағдай мемлекеттік тауарлар мен қызметтерді ұсыну қабілетін одан әрі әлсіретіп, құрылыс процесін жағымсыз айналымға түсіреді. Жауапкершілік және ашықтық. Үкімет салық түсімдерін пайдалануға заңды міндетті болуы керек, ал мемлекеттік тауарлар мен қызметтерді ұсыну процедуралары салық төлеушілерге ашық болуы керек. Түсінікті әділдік. Тиімді салық жүйесінде салық төлеушілер өзін тең және әділ қарастырылатынын сезінуі керек. Салықтық жеңілдіктер мен босатуларға қатысты, егер салық төлеушілер оларға әділетсіз қаралып жатқанын сезінсе, олардың салық төлеуге деген ықыласы төмендеуіне әкеледі. Тиімділік. Үкімет салық түсімдерін мемлекеттік тауарлар мен қызметтердің деңгейін арттыруға және саяси тұрақтылықты нығайтуға бағыттауға қабілетті болуы керек. Өркендеуге бағытталған саяси міндеттемелерді ортақтастыру. Ұлттық салық жүйесі экономикалық өсуді ынталандырудың ұлттық мақсатымен тығыз байланысты болуы керек. Экономикалық өсуді ынталандыру – үкімет салық төлеушілерге уәде еткен стратегиялық мақсаттардың бірі. Үкімет салық салу арқылы осы стратегиялық мақсатқа қол жеткізуге көмектесе алады.

Салық жинауды басқару тиімділігі және салықтық олқылық

Экономикалық даму деңгейі ескерілгенде, елдің салық түсімін жинау қабілеті негізінен елдегі салық жүйесінің құрылымымен және оны жинау мен басқарудың тиімділігімен анықталады. Әртүрлі елдердегі салық салу тәжірибесін қарастырғанда, салық жүйесін жобалау салықты жинау мен басқарудың тиімділігімен әсер етеді және шектеледі. Сондықтан, елдің салық түсімін жинаудың салыстырмалы көлемі мен салықтық кемшіліктері елдегі салық әкімшілігі органдарының салықты жинау және басқару тиімділігімен тығыз байланысты деуге болады. Көптеген дамушы елдерде қосылған құн салығын енгізудің себебі – салық төлеушілердің өзара бақылау механизмі арқылы салық төлеуге ұмтылуын арттыру, салық әкімшілігіне жүктелетін шығындарды арттырмай. Салық салу факторларын ескеру дамушы елдерге негізінен айналым салығына негіделген салық жүйесін қабылдауға мүмкіндік береді. Салық салу тұрғысынан алғанда, дамушы елдерде салық салу деңгейінің шектеулі болуына байланысты, салық түсімін негізінен қосылған құн салығы және тұтыну салығы сияқты тікелей емес салықтар арқылы жинауға болады, ал табыс салығы мен мүлік салығынан тұратын тікелей салықтар жалпы салық түсімінің үлесі салыстырмалы түрде төмен болады. Берд пен Золт атап көрсеткендей, дамыған елдердегі салық салу тәжірибесіне қарамастан, жеке табыс салығы дамушы елдерде табысты жұмылдыру және табыс арасындағы айырмашылықты реттеу тұрғысынан әлі де шектеулі рөл атқарады. 2000 жылы дамыған елдерде табыс салығы жалпы табыстың 53,8%-ын құраса, дамушы елдерде бұл көрсеткіш 28,3% болды. Олардың пікірінше, дамушы елдердегі бейресми сектордағы жұмысшылардың жалақысы мен басқа да табыстары әлі де салықтан босатылған. Мүлік салығы да осыған ұқсас жағдайда. Көптеген дамушы елдерде мүліктің құнын бағалау үшін қажетті ақпарат пен бағалау механизмдерінің жетіспеуіне байланысты мүлік салығын табысты енгізу мүмкін емес; мүлік салығы бар дамушы елдер болған жағдайда да, олардың түсімдері жеткіліксіз болады. Жоғарыдағы талдаудан көрініп тұрғанындай, дамушы елдерде тікелей салықтар бойынша тікелей емес салықтармен салыстырғанда салықтық кемшіліктер әлі де зор.

Салықтық наразылық білдірушілер мен салықтық қарсылық білдірушілер

Кейбір салық төлеуден қашқандар заңның жаңаша түсіндірілген нұсқаларын тапқандарын айтады, олардың пікірінше, бұл оларды салық төлеу міндеттілігінен босатады (осындай адамдар мен топтар кейде салық төлеуге қарсылық білдірушілер деп аталады). Көптеген қарсылық білдірушілер федералдық соттардың қайта-қайта қабылдамаған, құқықтық тұрғыдан негіссіз деп таныған дәлелдерді жиі қайталап жатады. Салыққа қарсы тұру – бұл жанұялық себептермен салық төлеуден бас тарту (қарсылық білдіруші үкіметтің немесе оның іс-әрекеттерінің моральдық тұрғыдан жарасымсыз деп санайтындықтан). Олар салық заңдарының заңдылығына немесе заңсыздығына, сондай-ақ оларға қатысы бар-жоғына көңіл бөлмейді, олардың басты мақсаты – өздерінің ойынша, өте жаман нәрселерге, мысалы, бейкүнә адамдарды бомбалауға қаржы жұмсаудан бас тарту.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та "салықтан қашу" – қылмыстық әрекет жасаған кезде заң бойынша төленуге тиіс салықты төлеуден жалтарту. Салықтан қашу қылмыс болып есептеледі және төленуге тиіс салық сомасына әсер етпейді, бірақ ірі сомада айыппұл салуға себеп болуы мүмкін. Ал, "салықтан безену" термині салық міндеттемесінің туындауын болдырмау мақсатындағы заңды әрекеттерді сипаттайды. Салықтан қашу – заң бойынша төленуге тиіс салық, ал салықтан безену – мүлдем туындамаған салық міндеттемесі. Мысалы, әрқайсысының құны сатып алынған бағасынан әлдеқайда жоғары белгілі бір мүлігі бар екі кәсіпорынды қарастырайық (бұл жағдайда жылжымайтын мүлік). Бірінші кәсіпорын (немесе жеке тұлға) мүлікті сатады және кірісін кем көрсетіп береді. Бұл жағдайда салық заң бойынша төленуге тиіс. Бірінші кәсіпорын салықтан қашуға қатысқан, бұл қылмыстық құқық бұзушылық. Екінші кәсіпорын (немесе жеке тұлға) салық кеңесшісімен кеңесіп, кәсіпорынның сатуды "тең құнды айырбастау" (ресми түрде 1031-айырбастау, Кодекс тарауының атымен аталған) ретінде рәсімдеуге болатынын біледі, осылайша басқа жылжымайтын мүлікті алуға мүмкіндік алады. Бұл жағдайда, Ішкі Кірістер Кодексінің 1031-тарауының ережелеріне сәйкес салық төленуге тиіс емес. Екінші кәсіпорын салықтан безенуге (немесе салықты азайтуға) қатысады, бұл толығымен заң шегінде. Жоғарыдағы мысалда, екінші мүлікті сатқан кезде салық төленуі мүмкін немесе төленбеуі мүмкін. Салықтың болуы және сомасы жағдайларға және сол кездегі заңнамаға байланысты болады.

АҚШ-та декларацияларды толтырмау

Кейбір бағалауларға сәйкес, американдық салық төлеушілердің шамамен үш пайызы мүлдем салық декларациясын тапсырмайды. АҚШ федералды табыс салығы бойынша, салық декларациясын уақтылы ұсынбау және салықты уақтылы төлемеу үшін азаматтық жазалар тиіс салық сомасына байланысты есептеледі; демек, егер салық төленбесе, жазалар да төленбейді. Салық декларациясын уақтылы ұсынбағаны үшін азаматтық жаза, әдетте, декларацияда көрсетілуі тиіс салық сомасының айына 5,0 пайызын құрайды, бірақ 25 пайыздық шектеуге дейін. Егер салық төлеушінің салық сомасын толығымен төлеуге жеткілікті қаражаты болмаса, IRS салық төлеушілермен төлем жоспарын келісе алады немесе бөліп төлеу келісімі, ұсыныс жасау, қиын жағдайға орналастыру немесе «қазіргі уақытта өндіріп алу мүмкін емес» мәртебесіне енгізу сияқты өндіріс шараларына бара алады, сондай-ақ банкроттыққа жүгінуге болады. Декларациясы тапсырылмаған жылдар үшін азаматтық іс жүргізу мерзімі шектеусіз, яғни IRS салық төлеушілерді қанша уақыт іздеп, тиіс салықты төлеуді талап ете алады. Табыс салығын уақтылы ұсынбаған әрбір жыл үшін салық төлеуші бір жылға бас бостандығынан айырылуы мүмкін. Жалпы алғанда, федералды салық қылмыстарына қатысты іс жүргізу мерзімі алты жылды құрайды. IRS 2009 және 2011 жылдары бірнеше Шетелдік Ерікті Жариялау бағдарламаларын өткізді, ал қазіргі бағдарламаның «салық төлеушілерге өтініш беру үшін белгілі бір мерзімі жоқ. Дегенмен, осы бағдарламаның шарттары кез келген уақытта өзгертілуі мүмкін». Ал салық декларациясында көрсетілген салықты уақтылы төлемегені үшін азаматтық жаза, әдетте, ай сайын тиіс салықтың 0,5 пайызын құрайды, бірақ 25 пайыздық шектеуге дейін. Екі жаза да салыстырмалы түрде күрделі алгоритм бойынша есептеледі, ал нақты жазаны есептеу біршама қиын.

Ұлыбритания

Ұлыбритания және Ұлыбритания тәсіліне сәйкес келетін юрисдикциялар (мысалы, Жаңа Зеландия) жақында АҚШ-та қолданылатын салықтан қашу/салықтан безгіштік терминологиясын қабылдады: салықтан қашу – төленуге тиіс салықты төлемеуге жасалған қылмыстық әрекет, ал салықтан безгіштік – төленуге тиіс салықты азайту үшін заңды пайдалануға жасалған әрекет. Дегенмен, салықтан безгіштік пен салықты жеңілдету арасында тағы бір айырмашылық бар. Салықтан безгіштік – Парламенттің нақты ниетіне қайшы келуге немесе оны жоюға бағытталған әрекет: IRC v Willoughby. Салықты жеңілдету – салық міндеттемелерін "салықтан безгіштік" арқылы (Парламент ниетін бұзбай) азайту, мысалы, қайырымдылыққа сыйлық беру немесе салық жеңілдіктеріне ие белгілі бір активтерге инвестициялау. Бұл "қашу" жағдайларында қолданылатын салық ережелері үшін маңызды: олар жеңілдету жағдайларында қолданылмайды. Салықтан безгіштік пен салықты жеңілдету арасындағы түсінік 1970 жылдарға дейін қалыптасқан жоқ. Бұл түсінік заңгерлер емес, экономистерден бастау алды. Бұл айырмашылықты білдіру үшін "салықтан безгіштік/салықты жеңілдету" терминологиясын қолдану 1986 жылы жаңалық болды: IRC v Challenge. Іс жүзінде, бұл айырмашылық кейде анық, бірақ көбінесе анықтау қиын. Әрекеттің салықтан безгіштік пе, салықты жеңілдету пе екенін анықтау үшін маңызды факторлар: арнайы салық режимі бар-жоқ; мәмілелердің экономикалық салдары бар-жоқ; құпиялылық; салықпен байланысты төлемдер. Маңызды көрсеткіштер – таныстық және қолданылу. Салықтан безгіштік схемасы кеңінен таралғаннан кейін, оны заңмен бірнеше жыл ішінде тоқтату әдеттегі жағдай. Егер кеңінен таралған әрекет Парламент ниетіне қайшы келсе, Парламент оны тоқтатуы күтілуге тиіс. Сондықтан, кеңінен таралған және тоқтатылмаған әрекет Парламент ниетіне қайшы келмейді. Осыған байланысты, ұзақ уақыт бойы қолданылып келген салықты азайту шаралары салықтан безгіштік болып табылмайды. Судьялардың интуитивті сезімі бар, барлығының істегені және ұзақ уақыт бойы істегені "салықтан безгіштік" деген жағымсыз терминмен жамаланбауы керек. Осылайша, Ұлыбритания соттары сату мен қайта сатып алуды ("отырғызу және таңғы асқа арналған мәмілелер" деп белгілі) немесе тікелей байланысты несиелерді салықтан безгіштік деп қарастырудан бас тартты. Салықтан безгіштік пен салықты жеңілдетуді ажыратудың басқа тәсілдері – "заңның мағынасын" немесе "ережені теріс пайдалануды" анықтау. Бірақ бұл "Парламент ниетін" дұрыс түсінумен бірдей. Тағы бір тәсіл – "жасанды" мәмілелерді анықтау. Алайда, мәміле бір мақсатта "табиғи" нәрсені белгілеуге мүмкіндік бермейтіндей стандарт болмаса және оның заңды салдары болса, оны "жасанды" деп сипаттау қиын. Мұндай стандарттарды анықтау оңай емес. "Қорал" терминіне де осындай қарсылық бар. "Салықтан безгіштік" түсінігі "Парламент ниетіне" қайшы келетін нәрсеге негізделген болуы мүмкін. Кез келген заңның түсіндірілу мақсаты – "Парламент ниетін" анықтау. Кез келген табысты салықтан безгіштік схемасында сот Парламент салық төлеуден жалтарушылардың жағдайларында салық салуды көздемеген деген қорытындыға келуі керек. Жауабы: "Парламент ниеті" деген сөз екі мағынада қолданылады. Салықтан безгіштік схемасы салықтан қашуға мүмкіндік береді (салық салу туралы ереже болмағандықтан) және салықтан безгіштік құрайды деп айтуға болады. Біріншіден, Парламент ниетін жоғары, жалпы деңгейде іздеу керек. Заң салық салуды қарастырмауы мүмкін, бұл сотқа мақсатты түрде толтыруға мүмкіндік бермейтін олқылықты қалдырады, бірақ соған қарамастан, бұл мәселе қарастырылған болса, салық салу орын алатын еді деген қорытынды жасауға болады. Мысал ретінде Ұлыбританиядағы Ayrshire Employers Mutual Insurance Association v IRC ісі келтіріледі, онда Лордтар палатасы Парламент "мүмкіндікті жіберді" деп тапты.

Алып кету/сақтану айырмашылығының тарихы

Болдырмау/жалану айырмашылығы осы айырмашылыққа ұқсас ұзақ уақыт бойы танылды, бірақ бастапқыда оны білдіретін терминология болмаған. 1860 жылы Тернер судьясы жалтару/заңға қарсылық ұсынды (мұнда жалтару бөлінудің заңды жағын білдіреді): Фишер v Бриерли ісі. 1900 жылы бұл айырмашылық «жалану» сөзінің екі мағынасы ретінде аталып өтті: Bullivant v AG ісі. Қазіргі мағынадағы болдырмау/жалану сөздерінің техникалық қолданылуы АҚШ-та пайда болды, онда ол 1920 жылдары толыққанды қалыптасты. Бұл Оливер Уэнделл Холмске байланысты Булен v. Висконсин ісінде көрініс тапты. Ұлыбританияда оны қабылдау өте баяу болды. 1950 жылдары Ұлыбританиядағы білімді және мұқият жазушылар «салықтан жалтару» және «салықтан қашу» терминдерін ажырата бастады. Алайда, кем дегенде Ұлыбританияда, «қашу» сөзі жиі қолданылды (қазіргі стандарттар бойынша, дұрыс емес), заңдық есептерде және басқа да жерлерде, кем дегенде 1970 жылға дейін. Енді терминология Ұлыбританияда ресми мақұлдау алды (Craven v White ісі), сондықтан бұл қолданыс қателі деп есептелуі керек. Бірақ қазірдің өзінде мағынаны нақтылау үшін «заңды жалтару» және «заңсыз қашу» деген тіркестерді қолдану көбінесе пайдалы.

Ұлыбританиядағы салықтық алшақтық

Ұлыбританияның "салықтың жоғалған сомасы" – бұл теориялық тұрғыдан салық жинау агенттігі HMRC жинауы тиіс салық сомасы мен нақты жиналған салық арасындағы айырмашылық. 2018/19 жылы Ұлыбританиядағы салықтың жоғалған сомасы 31 миллиард фунт стерлингті құрады, бұл жалпы салық міндеттемелерінің 4,7%-іне тең.

Ұлыбритания салық резисторлары

Ұлыбританиядағы Чейни Коннға қарсы істе, бір жеке тұлға салық төлеуге қарсылық білдірді, себебі оның бір бөлігі Женева конвенциясын бұза отырып, заңсыз түрде ядролық қару сатып алуға жұмсалатын болады деп сақтықтанды. Оның талабы қабылданбады, судья былай деді: «[Салық салу] туралы заңның өзі заңсыз бола алмайды, өйткені заңда көрсетілген нәрсе – өзі заң, және бұл елдегі ең жоғары заң деңгейі».

Франция

Франция фискалдық алаяқтықтың еуропалық деңгейі бойынша орташа көрсеткішке ие (ЖІӨ-ге пайыздық қатынаста), бірақ жоғары ЖІӨ-сінің арқасында абсолюттік көрсеткіш бойынша алдыңғы қатарда тұр. Шындығында, мемлекеттік бюджет жыл сайын 160 миллиардтан астам еуроға кемітеді (80 миллиард салықтан жалтарудың нәтижесінде, ал тағы 80 миллиард әлеуметтік қорғау жүйесін теріс пайдаланудан). Салықтан жалтару француз ЖІӨ-сінің 3%-ына тең, ал әлеуметтік қорғау тағы 3%-ды құрайды. Барлығында, француз үкіметі елдің ЖІӨ-сінің 6%-ын жоғалтады.