Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландиядағы жерді пайдалану нысаны, Курляндия герцогтарының барокко сарайы қазіргі Латвияда.
Form of occupation of land in Ireland
the baroque palace of the Dukes of Courland in modern Latvia
Рундал жүйесі (көрінетіндей, ирландтық гэль тіліндегі "Roinn" сөзі бір нәрсені бөлуді білдіреді, ал "Dáil" әдетте кездесу немесе жиналыс деген мағынаны білдіреді) – Ирландиядағы жерді пайдаланудың бір түрі, ол ағылшынның жалпы егістік жүйесіне едәуір ұқсас. Жер үздіріліссіз учаскелерге бөлінеді және бірнеше жалға алушыларға бірлесіп жалға беріледі, олар оны өңдейді және пайдаланады. Бұл жүйе Ирландияда, әсіресе батыс округтерінде кең таралған. Шотландияда да осы жүйе болған, ол "run rig" (run, rig немесе ridge) деп аталған.
The rundale system (apparently from the Irish Gaelic words "Roinn" which refers to the division of something and "Dáil", usually meaning meeting or assembly) was a form of occupation of land in Ireland, somewhat resembling the English common field system. The land is divided into discontinuous plots, and cultivated and occupied by a number of tenants to whom it is leased jointly. The system was common in Ireland, especially in the western counties. In Scotland, where the system also existed, it was termed run rig (from run, and rig or ridge).
Тарих
Ирландияда ерте ортағасырлық дәуірден бастап, Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін дөңгелек шаруашылық жүйесі болған. Рундаль шаруашылық жүйесі клахан деп аталатын шоғырланған ауылдардан тұрды. Жердің сапасы көбінесе нашар болды және жақсы өмір сүруге тырысатын халық тығыз орналасқан. Кішкентай сабан үйлер шоғырланған негізгі "клахан" аймағы, ең жақсы жерде (ішкі жерлерде) орналасқан, ал оны таулы немесе нашар жайылымдық жерлер (сыртқы жерлер) қоршап тұрды, онда мал жаз айларында немесе құрғақ кезде жайылатын, бұл практика трансгуманция немесе "булинг" деп аталады. Ауылдың барлық қойы мен ірі қарасы бірге жайылып, егінге түсетін қысымды азайтады, сонымен қатар малға жаңа жайылым да ұсынады. Рундаль жүйесі ең көп таралған Ирландияның шалғай батыс аймақтарында жер өңделетін, сортаң және батпақты жерлердің күрделі қоспасынан тұрды. Әр жалға алушыға жақсы және нашар жердің тең үлесін беру қиын міндет болды. Рундаль клахандары және олардың трансгуманциялық жайылымдары, сондай-ақ Були, Боли, Були, Буали және Була деп аталатын жерлерді Майо округінің Эрис аймағындағы Килкоммон приходында, Гортмелия, Инвер және Гленгад сияқты көптеген қалаларда көруге болады, онда төбелерде теңізге қарай тар жолақтармен созылған жерлерде үйлердің шоғырлары орналасқан. Бұл атаулар Килкоммондағы Buaile h'Anraoi сияқты жер аттарында сақталған, онда ландшафт әлі де Рундаль жүйесінің орналасуын анық көрсетеді. Булинг тәжірибесі қол жетімді адам ресурстарын барынша пайдалануға мүмкіндік беретіндіктен, қауіпсіздік клапаны қызметін атқарды. Шотландия мен Англияға маусымдық көші-қон бұл ежелгі жүйені ығыстырды және Америка Құрама Штаттарына тұрақты көші-қонмен қатар жүрді. Булинг өсіп жатқан егінге түсетін қысымды азайтып, малға жаңа жайылым ұсынды, ал Айршир немесе Лотианның картоп егістіктеріне көшіп келген жұмысшы өзіне және отбасына жылдың көп бөлігінде үйде өмір сүруге жеткілікті табыс тапты. Майо округінің шағын шаруашылықтарының орташа мөлшері бес акрды құрады, бұл отбасын жылдың бір бөлігінен артық асырауға жеткіліксіз болды. Булинг туралы Брехон заңдарында айтылған. Орднанс зерттеуінің (1838) қызметкері Джон О'Донован халықтың екі қалашықта үйлері болғанын, олардың бірі булинг болғанын атап өтті. "Арал тұрғындарының арасында екі қалашық және олардың әрқайсысында үйлер салынған, олар кейде малдарымен бірге көшіп-қонып жүреді. Қалашықтар бір жалға алу шарты бойынша ұсталады және олардың бірі Були деп аталады". Ирландияда булингтің тоқтауы 19 ғасырда жаңа жер иелері өздерінің жеріне енген малды ұстай бастаған кезде болды. Қайта алу үшін төленетін айыппұлдар тым жоғары болды, нәтижесінде малдың саны азайды.
Rundale farming systems in Ireland existed from the Early Medieval Period right up until the time of the First World War. The rundale system of agriculture consisted of nucleated villages known as clachans. Usually the land was of poor quality and the population of people trying to make a living was intensive. The main "clachan" area where the small thatched cottages were concentrated, was situated in a cluster on the best land (the infields) which was surrounded by mountain or grazing land of inferior quality (the outfields) where the livestock was grazed during summer or dry periods, a practice known as transhumance or as "booleying". All the sheep or cattle of the village were grazed together to alleviate pressure on growing crops and also provided fresh pasture for livestock. In the remote western areas of Ireland where the rundale system was most commonly seen, the land was a complex mixture of arable, rough and bogland. It was a difficult task to ensure that each tenant had an equal share of good and poor land. Rundale clachans and their transhumance pastures, also known as Booley, Boley, Bouley, Bualie and Boola can still be seen in the parish of Kilcommon in Erris, County Mayo, in many townlands such as Gortmelia, Inver and Glengad where clusters of cottages can be seen on the hillsides with land in narrow strips running down to the sea. These names survive in place names such as Buaile h'Anraoi in Kilcommon where the landscape still shows very clearly the layout of the Rundale system. The practise of booleying provided a safety valve in that it allowed maximisation of available human resources. Seasonal migration to Scotland and England superseded this ancient system and went hand in hand with more permanent emigration to the United States. Booleying alleviated pressure on the growing crops and provided fresh pasture for livestock while the migratory worker to the potato fields of Ayrshire or Lothian earned sufficient income to allow him and his family to live at home for most of the year. The average holding on the small farms of County Mayo was only five acres, insufficient to maintain a family for more than part of the year. Booleying is mentioned in the Brehon Laws. John O'Donovan of the Ordnance Survey (1838) noted that the people owned houses in two townlands, one of which was a booley. "It is a great habit among the people of the island to have two townlands and houses built on each where they remove occasionally with their cattle. The townlands are held under one lease and one of these farms is called a Bouley." The demise of booleying in Ireland came about in the 19th century when incoming landlords began to impound livestock which trespassed on their property. Retrieval fines were prohibitive and there was a consequent reduction in the number of cattle kept.
Бастапқы коммунизм
Ирландиядағы рандаль жүйесінің аграрлық коммуналары кейіннен бастапқы коммунизм аясында бағаланды, бұл жүйе Карл Маркс пен Фридрих Энгельстің анықтамасына сай келеді.
The agrarian communes of the rundale system in Ireland have subsequently been assessed using a framework of primitive communism, where the system fits Karl Marx and Friedrich Engels' definition.