Кіріспе
TransApex – 2000 жылдардың басында Брисбен қаласының әкімі Кэмпбелл Ньюмен жасаған, қалалық автомобиль жолдары мен маңызды магистральдық жолдарды жаңа көлік байланыстарымен қосып, Брисбеннің орталық бизнес аймағынан қала ішіндегі транзиттік қозғалысты шығаруға бағытталған жол көлігі жоспары. Қазіргі уақытта Брисбен қалалық кеңесі бұл жоспарды бес кезеңге бөліп, жалпы құны 10 миллиард доллардан астам сомаға іске асырып жатыр. Брисбен қалалық кеңесінің сайтында көрсетілгендей, TransApex – "Австралияда ұсынылған ең ірі қалалық жоба".
Өмірбаян
Брисбен ұзақ мерзімді халық санының айтарлықтай өсуімен белгілі. Бұл өсім, қаланың Алтын жағалау және Күн жағалауының қарқынды дамитын аймақтарына жақын орналасуымен қосылғанда, жол және қоғамдық көлік желісіне зор жүктеме түсіреді, нәтижесінде Брисбен жол желісінің кейбір бөліктерінде сағат шыңында тығырыл пайда болады. Жол желісіндегі қарқынды өсудің айқын әсерлеріне қарамастан, Оңтүстік-Шығыс Квинслендтегі жол инфрақұрылымы мен қоғамдық көлік, туындаған көлік құралдарына деген сұраныстың артуымен бірқатар бола алмады. Брисбеннің жол желісі негізінен «орталық» ретінде жұмыс істейді, қаланың басты жолдары тікелей қала орталығына (CBD) бағытталған. 2004 жылы TransApex алғаш ұсынылғанда, қала орталығын айналып өтуге қолдануға болатын жалғыз бағыт – қала орталығынан шығысқа қарай орналасқан Gateway Bridge болды.
Еңбек ұсынысы
Бұрынғы Лорд-мэр Джим Сурлидің қызмет еткен кезінде Еңбек партиясы Брисбен қаласындағы бірнеше туннельдерді, оның ішінде болашақ Клем Джонс туннелі мен Аэропорттық байланысты зерттеді, алайда 2004 жылғы сайлауға дейін ешқайсысы да жүзеге асыру мүмкіндігін зерттеуден әрі кеткен жоқ.
Клем Джонс туннелі (Солтүстік-Оңтүстік айналма туннелі)
Бұл туннель TransApex жобасының бастапқы ұсынысындағы ең ірі жоба болды және 2006 жылы тамыздағы Корольдік Квинсленд көрмесінен кейін құрылысы басталды. Ол Стори көпірінің астындағы Кенгуру-Пойнт арқылы Вуллонгаббаны Боуэн-Хиллзбен байланыстырады. Бұл жоба RiverCity Motorway консорциумымен мемлекеттік-жеке серіктестік (МЖС) аясында 3,2 миллиард долларға аяқталды. Туннель 2010 жылдың 18 наурызында ашылды, оның мерзімінен бұрын ашылуына байланысты 3 апта бойы жол төлемақысыз болды. 3,95 долларлық төлемақы енгізілген кезде, нашар сұраныс операторларды пайдалануды ынталандыру үшін төлемақыны 2 долларға дейін төмендетуге мәжбүр етті. Қазіргі таңда төлемақы бастапқы құны 3,95 долларға қайта оралды.
Аэропортты байланыс
Бұл жоба TransApex-тің бастапқы ұсынысына кірмеген, алғаш рет Сурли оны Солтүстік-Оңтүстік айналма туннелінің 2-ші және 3-ші кезеңдері ретінде ұсынған. Туннель Боуэн-Хиллстегі Клем-Джонс туннелінің солтүстік жағынан басталып, КБР-ді Кедрон арқылы Брисбен әуежайымен байланыстырады. Құрылыстың оңай болуы үшін бұл туннель Солтүстік автобус жолы жобасымен және Әуежай айналымын жаңарту жобасымен бірге салынды. Airport Link жобасын Macquarie Group, Thiess және John Holland компанияларынан құралған Brisconnections консорциумы жүзеге асырды және PPP моделі де қолданылды. Жобаның құрылыс құны 4,8 миллиард долларға бағаланды, ал толық ақы төленгенде, 2013 жылдың қараша айынан бастап бір жол үшін жол ақысы 4,90 доллар болады деп күтілуде. Airport Link жобасы – Австралиядағы ең ірі жол инфрақұрылымдық жобасы және TransApex жобаларының арасындағы ең қымбат жоба.
Көпірдің арасына өту
Бастапқыда туннель ретінде ұсынылғанмен, экономикалық және инженерлік себептерге байланысты жүзеге асыру мүмкіндігін зерттеу көпір құрылысын қолайлы деп тапты. Ол Ішкі қала айналма жолының батыс ұшын Оңтүстік Брисбендегі Меривал және Корделия көшелерімен, қазіргі Уильям Джоли көпірінің батыс жағына қосып тұрғызады. Көпірді Hale Street Link Alliance консорциумы 338 миллион долларға салды. 2011 жылдың 1 шілдесінен бастап бағасы 2,35 доллар болады (инфляция деңгейіне сәйкес түзетіледі), бұл TransApex жобалары арасындағы ең төмен баға.
Мұралық жол
Бұл туннель Тоуонг айналымындағы Батыс тас жолын Виктория Парк гольф алаңының жанындағы Ішкі қала айналма жолымен қосып тұрады. Транссити бірлестігі 2011 жылдың сәуірінде құрылыс жұмыстарын бастады және жоба 2015 жылдың ортасында шамамен 1,8 миллиард долларға аяқталды, оның ішінде мемлекеттен 1 миллиард доллардан астам қарыз және 500 миллион доллар федералдық қаржыландыру қарастырылды. Ашылғаннан кейін алғашқы жылда бағасы 3 доллар болды, ал 2020 жылдың сәуірінен бастап бір сапар үшін жол ақысы 5,19 долларға дейін өсті.
Шығыс-Батыс байланыс
Бұл туннель Батыс тас жолын Тоувонг айналымында Тынық мұхиты тас жолына (Бурандада) қосу үшін ұсынылып отыр. Қазіргі күні 2026 жыл шамасында басталуы күтілуде, бірақ Брисбен қалалық кеңесі мен BrisConnections компаниясы 2012 жылдың қаңтарында жүргізіп жатқан тексеру нәтижелеріне байланысты басталу мерзімі алға жылжытылуы мүмкін. Қаржылық қиындықтардың себептері ретінде шығындардың аз бағаланғаны және кірістердің жоғары бағаланғаны айтылуда; Клем Джонс туннеліне бастапқыда 2 миллиард доллар қаражат бөлінген болатын. Құрылыс аяқталуға тиіс болғанға дейін, Аэропорттық байланыс құрылысшылары Leighton Holdings жоба бойынша салықтан бұрын 430 миллион долларлық зиян көретінін болжады.
Жол ақысы
Қазіргі жол ақылары бастапқы жоспарда ұсынылған 2 долларлық бір бөлікке қарағанда жоғары, және қалған жобалардың ешқайсысы да осы көрсеткіштен төмен жол ақысын күтпейді. Зерттеулер көрсеткендей, жаңа инфрақұрылымға жол ақысын енгізу адамдарды оны пайдаланудан тиып, көлік қозғалысын тығырыққа толы жолдарда жоғары деңгейде ұстауы мүмкін.
Қолданылуы
Clem7 тас жолындағы нақты көлік трафигі болжамдалы көлемнің үштен бір бөлігіне дейін төмендеп кетті.
Қауымдастық
Жобаға қатысты бірқатар шағымдар түсті, оның ішінде құрылыс шуы, шаң, діріл және тұраққа қатысты шағымдар бар еді. Rivermouth Action Group (Clem Jones Tunnel), West End Community Organisation (Go Between Bridge) және SOS4031 (Airport Link) сияқты қоғамдық белсенділік топтары жергілікті тұрғындар мен кәсіпкерлерге құрылысқа байланысты іс-шаралар мен шешімдерге әсер етуге мүмкіндік беретін платформалар ұсынады.