Бұрандалы жиек гайкасы – көліктің дөңгелегін бекітуге арналған бөлшек. Алынып-қойылатын гайка, кілт немесе соққы кілттерімен қолданылады. Көлік құралдары үшін маңызды!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тіккіш, атап айтқанда, дөңгелекті көлік құралына бекітуге арналған гайка. Көбінесе, бұл гайкалар автомобильдерде, жүк көліктерінде және резеңке дөңгелектері бар басқа да ірі көліктерде кездеседі.
Fastener, specifically a nut, used to secure a wheel on a vehicle
A lug nut or wheel nut is a fastener, specifically a nut, used to secure a wheel on a vehicle. Typically, lug nuts are found on automobiles, trucks (lorries), and other large vehicles using rubber tires.
Алып тастау және орнату
Жекті бұрандаларды шүмек, сокет немесе соққы кілтпен алып тастауға болады. Егер дөңгелек алынып тасталса, көлікті көтеру үшін автокөлік домкраты және дөңгелектерді тоқтатуға арналған тіреулер де қолданылады. Дөңгелек қақпақтары немесе дөңгелек жабындары бар дөңгелектерді алдымен алып тастау керек, әдетте бұрауыш, жалпақ немесе қисайған бұрауышпен. Жекті бұрандаларды алып тастау қиын болуы мүмкін, себебі олар дөңгелек осіне жабысып қалуы мүмкін. Мұндай жағдайда, оларды босату үшін ұзартқыш кілт немесе соққы кілтпен бірнеше рет соққы беруге болады. Тығыздау және босатуды кезектестіру арқылы әсіресе қиын жағдайдағы жекті бұрандаларды босатуға болады. Жекті бұрандаларды орнатқанда, оларды жұлдыз тәрізді орналастырып, кезекпен орнату қажет. Бұл дөңгелек орнату бетіне жүктемені біркелкі бөлуді қамтамасыз етеді. Жекті бұрандаларды орнатқанда, калибрленген момент кілтімен бекіту ұсынылады. Шүмек, сокет немесе соққы кілт жекті бұрандаларды бекіту үшін қолданылуы мүмкін, бірақ соңғы бекітуді дәл және жеткілікті жүктеме қолдануды қамтамасыз ететін момент кілтімен орындау керек. Моменттік күш көлік және дөңгелектің түріне байланысты өзгереді. Көлік құралын және дөңгелек өндірушілері орнату кезінде қарастырылуы тиіс ұсынылған моменттік күш мәндерін ұсынады. Ұсынылған моменттік күшті сақтамау дөңгелекке және тежегіш дискісіне/барабанына зақым келтіруі мүмкін. Сонымен қатар, жеткіліксіз тартылған жекті бұрандалар уақыт өте келе босап қалуы мүмкін. Алып тастау және орнату үшін қажетті құралдың мөлшері жекті бұранданың түріне байланысты. Жекті бұрандалар үшін ең көп таралған алтыбұрышты өлшемдер 17 мм, 19 мм және 21 мм, ал 22 мм, 23 мм, 11/16 дюйм (17,5 мм) және 13/16 дюйм (20,6 мм) сирек қолданылады.
Lug nuts may be removed using a lug, socket, or impact wrench. If the wheel is to be removed, an automotive jack to raise the vehicle and some wheel chocks would be used as well. Wheels that have hubcaps or wheel covers need these removed beforehand, typically with a screwdriver, flatbar, or prybar. Lug nuts can be difficult to remove, as they may become frozen to the wheel stud. In such cases a breaker bar or repeated blows from an impact wrench can be used to free them. Alternating between tightening and loosening can free especially stubborn lug nuts. Lug nuts must be installed in an alternating pattern, commonly referred to as a star pattern. This ensures a uniform distribution of load across the wheel mounting surface. When installing lug nuts, it is recommended to tighten them with a calibrated torque wrench. While a lug, socket, or impact wrench may be used to tighten lug nuts, the final tightening should be performed by a torque wrench, ensuring an accurate and adequate load is applied. Torque specifications vary by vehicle and wheel type. Both vehicle and wheel manufacturers provide recommended torque values which should be consulted when an installation is done. Failure to abide by the recommended torque value can result in damage to the wheel and brake rotor/drum. Additionally, under tightened lug nuts may come loose with time. The tool size needed for removal and installation depends on the type of lug nut. The three most common hex sizes for lug nuts are 17 mm, 19 mm, and 21 mm, while 22 mm, 23 mm, 11/16 inch (17.5 mm), and 13/16 inch (20.6 mm) are less commonly used.
Ауысқан жаңғақтарды анықтау
Дөңгелек бұрандаларының босағанын ертерек анықтау үшін кейбір үлкен көліктерге босаған дөңгелек бұрандаларын көрсететін индикаторлар орнатылады. Индикатор бұрандамен бірге айналады, соның арқасында бұранданың босағанын көзбен қарап тексеруге болады.
In order to allow early detection of loose lug nuts, some large vehicles are fitted with loose wheel nut indicators. The indicator spins with the nut so that loosening can be detected with a visual inspection.
Ұрлыққа қарсы бұрандалар немесе гайкалар
Қоспа дөңгелектердің ұрлануы маңызды мәселе болып табылатын елдерде, дөңгелек бекіткіштері (немесе бұрандалар, жағдайға қарай) қолжетімді немесе көлік құралын өндірушімен орнатылған. Бұл бекіткіштерді орнату және алып тастау үшін бекіткіш пен кілт арасында арнайы адаптер ("кілт") қажет. Әдетте, әр жиынға бір кілт беріледі, ол тек сол жиынға ғана арналған. Көбінесе әр дөңгелекке бір ғана бекіткіш қолданылады, сондықтан олар төрттік жиынтықта сатылады. Көптеген конструкцияларды қатаңдатылған алып тастау құралын қолдану арқылы жеңуге болады, ол бекіткішті ұстап алу үшін сол жақтан кесетін бұрандалы жіпті пайдаланады. Дегенмен, жаңартылған конструкциялар мұндай әдістерге қарсы тұру үшін айналатын сыртқы сақинаға ие. Бұрынғы әдіс – бекіткіштің үстінен сәл кішірек розетканы соғып, осылай алып тастау еді. Бірақ, бекіткіштердің жаңа дизайнымен бұл қазір мүмкін емес. Қазіргі таңда, оларды алып тастау үшін арнайы жабдықтар қажет, ол жалпы жұртқа қолжетімді емес. Бұл ұрылардың бекіткіштерді өздері алып тастау үшін қажетті құралдарды алуына тосқауыл қояды.
In countries where the theft of alloy wheels is a serious problem, locking nuts (or bolts, as applicable) are available or already fitted by the vehicle manufacturer which require a special adaptor ("key") between the nut and the wrench to fit and remove. The key is normally unique to each set of nuts. Only one locking nut per wheel is normally used, so they are sold in sets of four. Most designs can be defeated using a hardened removal tool which uses a left hand self cutting thread to grip the locking nut, although more advanced designs have a spinning outer ring to frustrate such techniques. An older technique for removal was to simply hammer a slightly smaller socket over the locking wheel nut to be able to remove it. However, with the newer design of locking wheel nuts this is no longer possible. Removal nowadays requires special equipment that is not available to the general public. This helps to prevent thieves from obtaining the tools to be able to remove the lock nuts themselves.
Тарих
Америка Құрама Штаттарында 1975 жылға дейін Chrysler Corporation компаниясы жасаған көліктерде бөлшектердің босануын болдырмау үшін көліктің әртүрлі жақтарында сол және оң жақ бұрандалы жіптер қолданылған. 1965 жылғы модельге дейін көптеген Buick, Pontiac және Oldsmobile көліктерінде доңғалақ гайкаларының сол және оң жақ түрлері қолданылған. Кейіннен конус тәрізді отырғыштың да осы функцияны атқаратыны анықталды. Көбінесе қазіргі заманғы көліктерде барлық доңғалақтарда оң жақ бұрандалы жіптер қолданылады.
In the United States, vehicles manufactured prior to 1975 by the Chrysler Corporation used left hand and right hand screw thread for different sides of the vehicle to prevent loosening. Most Buicks, Pontiacs, and Oldsmobiles used both left handed and right handed lug nuts prior to model year 1965. It was later realized that the taper seat performed the same function. Most modern vehicles use right hand threads on all wheels.