Кіріспе

Кронсвиллдегі бұрынғы психиатриялық аурухана, АҚШ, Мэриленд штаты.

Кронсвилл ауруханасы орталығы Мэриленд штатының Кронсвилл қаласында орналасқан психиатриялық аурухана болған. Ол 1911 жылдан 2004 жылға дейін қызмет етті.

Жеке күтім қажет

Қысқа мерзім ішінде шешек пен қызыл жегі науқастарға шалдықты. Су сапасы да сол алғашқы жылдары проблема ретінде айтылды. Туберкулез тұрақты қауіп төндіріп отырды және сол алғашқы жылдардың жылдық есептерінде көрсетілген, себебі науқастарды оқшаулау үшін тиісті жағдай болмаған, тек жаз айларында олар үшін уақытша ашық ғимарат болған. Мемлекеттік ақылсыздық комиссиясының 1914–1915 жылдарғы жылдық және екі жылдық есебінде, Кронсвилл ауруханасы туралы бөлімде былай делінген: "Түскен науқастарға қатысты өлім-жітім көрсеткіші (268 науқас) 38,43% болды. Туберкулезден туындаған өлім-жітім көрсеткіші 29,85% құрады. Орташа жиналған науқастарға қатысты өлім-жітім көрсеткіші 32,21% болды". Туберкулез көп жылдар бойы проблема болып қала берді. Тек 1939 жылы Психикалық гигиена комиссары хабарлады: "Спрингфилд ауруханасы орталығындағы жаңа, белсенді емдеу бағдарламасына африкалық американдық Кронсвилл туберкулезімен ауырған науқастар қабылданбады". 1915 жылдың 29 қазанында 200 Балтимор қаласының науқасы Бейвью медициналық орталығынан (қазіргі Джонс Хопкинс Бейвью медициналық орталығы) ауыстырылды.

Қызметкерлер жетіспейді, адамдар көп

1920 жылы 521 науқастың тізімі болды, оның ішінде екі дәрігер, соның ішінде бас дәрігер. Сондай-ақ 17 медбике және күтімші, бір әлеуметтік жұмыскер және тағы 18 жұмыскер болды. 1920 жылғы АҚШ халық санағы мәліметтері бойынша Кронсвиллдегі науқастардың орташа жасы 42 жасқа тең. Ең жасы 14-те, ал үш науқас сексен жаста болды. Есептің мамандықтар бөлімінде 68% науқастар ауруханалық жұмысқа орналасқан. Алғашқыда гидротерапия және тыныштандыратын дәрілер қолданылды. 1930 жылдары инсулин шогы енгізілді. 1942 жылы безгекпен емдеу басталды, онда науқастар безгек қоздырғыштарымен жұқтырылды. Бір уақытта жиырмаға дейін науқасқа екпе жасалды. 1948 жылғы жылдық есепке сәйкес, Кронсвиллде шамамен 1800 науқас болды, олардың 103-і шокпен емделді, 56-сы безгек/пенициллинмен емделді, ал 33-і лоботомия жасады. Лоботомия сол жылдары кең таралған процедура болды, бірақ Кронсвиллдің бас дәрігері доктор Моргенстерн оған қарсы болды. 1950 жылғы жылдық есепте ол Кронсвиллде "лоботомия өте сирек жасалады" деді. Сондай-ақ ол "мекемені басқаруды жеңілдету үшін осы операцияға сүйену тенденциясына" қарсы екенін білдірді. 1954 жылдың наурыз айында бас дәрігер лоботомия жасалмайтынын мәлімдеді. 1947 жылдың қаңтарындағы Мэриленд штатындағы медициналық көмек туралы есепте жеке және мемлекеттік психиатриялық ауруханалардың жалпы саны 7453 төсек-орын екені көрсетілген. Олардың ішінде 1946 жылдың тамызында Кронсвиллде ғана 1044 төсек-орында афроамерикандық науқастар орналасқан. 1940 жылдары аурухана жағдайы нашарлап, себебі көптеген науқастар мен жетіспейтін персонал болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде палаталардағы персонал жеткіліксіз болды. Қаржылық қолдау психиатриялық емдеу орындарына зиян келтірді, өйткені көпшілігі қайырымдылықпен қаржыландырылды, бірақ оларды ұстаудың құны жоғары болды (Осборн, Лоуренс). Ақыл-ой гигиенасы жөніндегі комиссар 1945 жылдың 22 мамырында штат губернаторына жолдаған хатында: "Бірнеше күн бұрын Кронсвиллде, тоқсан қылмыскер, ақыл-есі дұрыс емес адамдар тұратын бөлімде бір ғана қызметкер жұмыс істеді" деді. "Мемлекеттік ауруханалардағы қазіргі жағдай туралы Психикалық гигиена жөніндегі кеңеске арналған құпия есеп" (14 қараша 1944 ж.) Кронсвиллдің сыйымдылығынан 30% артық екенін, ал ақ нәсілді науқастарға арналған екі ірі аурухана 11,6% және 11% артық екенін көрсетті. Сол есепте соңғы бес жыл ішінде Кронсвиллде 1000 науқасқа шаққанда 102 адам қайтыс болса, ақ нәсілді науқастарға қызмет көрсететін екі ірі ауруханада 59 және 60 адам қайтыс болғаны көрсетілді. Сондай-ақ, Кронсвиллдегі "ақыл-есі кем науқастарға" киім-кешекпен қамтамасыз ету мәселесі де айтылды: "Жеткізіліммен байланысты бірнеше қиындықтар туындады, сондықтан бір жақында тексеру кезінде "ақыл-есі кем" бөліміндегі 25 науқас киімсіз болған".

Жағдайдың нашарлауы

Кронсвиллдегі ақыл-жеткіліксіздерге арналған бөлімге келген бір адам 1944 жылдың 2 қарашасында психикалық гигиена комиссарына (доктор Престонға) жолдаған хатында өзінің басынан өткендерді сипаттады. Қыздар палатасының сыртқы түрін мақтағаннан кейін, ол жігіттер палатасын былай деп сипаттады:

Жігіттер бөлімі өте лас еді, сондай-ақ жігіттердің өздері, жатақханалар мен күнделікті бөлме де. Кешкі ас дастарқанына жиырма жеті жігіт отырған, олардың көпшілігі мүлдем жалаңаш еді және тамақты өздеріне төгіп жатыр. Сол күні жігіттер бөлімінде тек бір ғана күтімші болды, ол өте жақсы жұмыс істеді. Мэриленд штатының психикалық денсаулық жүйесі туралы «Балтимор Санс» газетінде 1948–1949 жылдары «Мэрилендтің ұят ошағы» деген тақырыппен мақалалар жарияланды. Кронсвиллге қатысты мақалалардан алынған мына мәліметтер:

1800-нен астам ер адам, әйел және бала 1100 адамға есептелген ғимараттарға тығылып орналасқан. Кронсвилл сонымен қатар ақыл-жеткіліксіз негр балалары мен эпилептиктерге арналған қоқыс ортасы еді. Балаларға арналған ғимараттар мекемедегі ең көп қоныстанған ғимараттардың қатарында. 115 қыз күнінің көп бөлігін бір, ұзын, бос ойын бөлмесінде, ойнауға ештеңесіз өткізеді. Күтімшілердің жетіспеуіне байланысты үлкен қыздар әлсіздерді тамаққа дейін және тамақтан кейін көтеріп алып жүруге мәжбүр. Кронсвиллдегі 200-ден астам ұл-қыздың ешқайсысы да формалды білім алмайды. Кейбір эпилептиктер күні бойы жалаңаш еденде жатады. 1929 жылы Кронсвиллден 55 адам шығарылды, бірақ 92 адам қайтыс болды. Науқастардың саны күрт өсе бастады, 1955 жылы 2719 науқасқа жетті. 1948 жылға дейін Кронсвилл ауруханасының барлық қызметкерлері ақ нәсілді болған.

Интеграциялау

1940 жылдары NAACP афроамерикалық қызметкерлерді жұмысқа алуды жақтады, бірақ Психикалық гигиена комиссары қарсылық көрсетті. Ақырында, 1948 жылы Кронсвиллдің жаңа басшысы психология бөліміне алғашқы афроамерикалық қызметкер Вернон Спарксты жұмысқа алды. Гвендолин Ли кейіннен әлеуметтік жұмыс бөліміне қабылданды. Кронсвиллдің басшысына афроамерикалық қызметкерлерді тікелей күтім қызметтеріне жұмысқа алуға рұқсат берілмеді. Бұл 1952 жылға дейін орындалмады. 1959 жылға қарай Кронсвилл қызметкерлерінің 45 пайызы афроамерикалықтарды құрады, ал басқа ірі мемлекеттік психикалық ауруханаларда бұл көрсеткіш 6-8 пайызды ғана құрады. Жасөспірімдер тобы 1962 жылы, ал ересектер тобы 1963 жылы біріктірілді. Алғашқы біріктіру әрекеті 1954 жылдың желтоқсанында жасалған, ол кезде Кронсвиллдің басшысы 2-6 жастағы 15 баланы Кронсвилльден толығымен ақтардан тұратын Роузвуд мемлекеттік оқу мектебіне аударған болатын. Кронсвиллдің басшысы Психикалық денсаулық комиссары тарапынан сөгіспен қорқытылды және келесі жылы (1955) отставкаға кетті.

Бірінші қара нәсілді инспектор

1964 жылы доктор Джордж Маккензи Филлипс тағайындалды, ол алғашқы афроамерикалық басшы болды. Доктор Филлипс Балтимор және Оңтүстік Мэриленд округтеріндегі психикалық денсаулық клиникаларын қолдаумен қатар, күндізгі емдеу бағдарламасын және мектеп психикалық денсаулықты қолдау бағдарламасын құрды. Кронсвилл клиникасындағы науқастарға тегін дәрі-дәрмек берілді. Психиатрия, психология, әлеуметтік жұмыс, би терапиясы және діни кеңес беру бойынша оқу бағдарламалары ашылды. Кронсвиллде медицина, әлеуметтік жұмыс және психология салаларындағы шетелдік студенттер үшін белсенді бағдарлама жұмыс істеді. Жабылуға дейін соңғы он жылда Израиль, Ирландия, Испания, Германия, Түркия және Чилиден келген студенттерді қабылдады. Аурухана сондай-ақ, қажеттілік анықталған кезде испан тілінде сөйлейтін терапевтерді даярлады. Аурухана қызметкерлері науқастарды қоғамдық пансионаттарға орналастыруға жасалған қысымға қарсы белсенді түрде қарсылық көрсетуімен белгілі болды, нәтижесінде науқастар көшеге және түрмелерге "жіберілді". Психиатриялық емдеудің жақсаруы, қатаң қабылдау ережелері және амбулаториялық және тұрғын үйлік қызметтерді жақсы қаржыландыру нәтижесінде ауруханадағы науқастар саны 1955 жылы 2719-дан 2000 жылға қарай 200-ге дейін, ал одан кейін тез арада нөлге дейін төмендеді. Аурухана аумағы көптеген әлеуметтік, мектептік және денсаулық сақтау бағдарламаларының орталық орнына айналды және 2004 жылдың шілдесінде жабылды. Психиатриялық жағдайы нашарлаған науқастар Мэриленд штатының қалған екі ауруханасына ауыстырылды. Оның бастапқы ғимараттары бүгінгі күнге дейін сақталған, ал кампустың бір бөлігі әртүрлі арендаторлармен пайдаланылуда. Осы жерде Кронсвилл ауруханасының науқастар зираты орналасқан. Бұл тарихи орын 2004 жылы қайта ашылды. Шамамен 1600 науқас тек нөмірлермен белгіленген қабірлерге жерленген, ал соңғылары науқастардың есімдерімен көрсетілген. Кронсвилл ауруханасы туралы ақпаратты Мэриленд штатының мемлекеттік архивінен табуға болады, онда аурухананың, қосымша ұйымдардың, Пол Лурц пен Дорис Моргенстерн Вахслердің материалдары сақталған.

Жылжымайтын мүліктерді дамыту

Мэриленд штаты мүлікті пайдаланудың мүмкін болатын жолдарын қарастырып жатыр. Түрлі даму модельдерінің бірнешесі төмендегідей ұсынылып отыр.

Кронсвиллдің қоғамдық кампусы

Кронсвиллдегі Қоғамдық қызмет көрсету орталығы деп аталатын жергілікті коммерциялық емес ұйым, даму және оның жергілікті көлікке, қауіпсіздікке, тарихи ескерткіштерге, жасыл кеңістіктерге және қоғамға тигізер әсері туралы алаңдап, бұрынғы Кронсвилл аурухана орталығын қоса алғанда, мемлекеттік меншіктегі артық мүлікті бақылау құқығын алуға тырысып келеді. CSCC жобасы Кронсвилл қоғамдық кампусы деп аталады, оның миссиясы төмендегідей:

Бұрынғы Кронсвилл аурухана орталығын сақтап қалу арқылы, Кронсвиллдегі Қоғамдық қызмет көрсету орталығы, Inc., Кронсвилл қауымына және дене, психикалық немесе мінез-құлқында мәселелері бар адамдарға қызмет ету үшін, сондай-ақ мемлекеттің артық мүлігінен құтылуға көмектесу үшін, дамыған кампусты құруды көздейді. CSCC қазіргі ғимараттардың сыртқы қасбеттерін қалпына келтіріп, ішкі жақтарын жалға алушыларға бейімдеуді жоспарлап отыр. Жоба жасыл кеңістіктерді немесе бұрынғы аурухана аумағын стандартты тұрғын үйлерге айналдыруды қарастырмайды. CSCC-нің моделі – өзін-өзі қамтамасыз ететін модель, ол артық кірісті, көбінесе жалға алудан түсетін табысты, коммерциялық емес ұйымдарға қайтаруды (әсіресе, жергілікті жерде жұмыс істейтіндерге) қамтиды. Кронсвилл қоғамдық кампусы жобасы – басқаларға көмектесуге бағытталған экономикалық модель, яғни альтруистік экономикалық кластердің бастамасы болып табылады. Бұған қоса, көлік және қауіпсіздік мәселелеріне ерекше назар берілді. Олардың жоспарына сондай-ақ, осы жермен байланысты тарихи, қоғамдық және жасыл ресурстарды жақсартуға және қолжетімді етуге қаржы жұмсау да кіреді. Боб Паскаль CSCC жоспарына қаржыландыру серіктесі және әлеуетті жалға алушы ретінде қатысқан.