Эрвин Бумке: Нацисттік Германияның соңғы бас судьясы

Кіріспе

Неміс нацистік саясаткері Эрвин Конрад Эдуард Бумке (7 шілде 1874 – 20 сәуір 1945) 1929 жылдан 1945 жылға дейін Германияның жоғарғы азаматтық және қылмыстық соты – Рейхсгерхттің соңғы президенті болды. Ваймар конституциясына сәйкес, 1934 жылғы тамызда Пауль фон Гинденбургтің қайтысынан кейін ол Германия президентінің міндетін атқарушысы болуы керек еді, демек нацистік Германияның мемлекет басшысы міндетін атқарушысы да оған тиесінше болатын. Бірақ Гитлер кабинеті қабылдаған «Германия империясының мемлекет басшысы туралы» заң конституцияға қайшы келіп, президенттік және канцлерлік лауазымдарын біріктіріп, Адольф Гитлерді Германияның сөзсіз билеушісі етті.

Өмір

Пруссияның Померания провинциясындағы Стольп (қазіргі Слүпск, Польша) деген шағын қалада дүниеге келген. Әкесі дәрігер, анасы фабрика иесінің қызы болған. Оның ағасы Освальд Бумке (1877–1950) белгілі психиатр атанды. Фрайбург, Лейпциг, Мюнхен, Берлин және Грайфсвальдта заң білімін алғаннан кейін Бумке Эссенде судья болып жұмыс істеумен карьерасын бастады. 1907 жылы ол рейхсәділет министрлігінің алғашқы бөлімінде, рейхсәділеттік кеңседе (Reichsjustizamt) қызмет етті. Сол жылы ол кейіннен әділет министрі болған Ханс Йоахим фон Меркацтың әпкесі Ева фон Меркацқа (1873–1947) үйленді. Олардың екі ұлы болды, екеуі де Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапты. Бумке өзі Бірінші дүниежүзілік соғыста офицер болып қызмет етіп, гауптман (капитан) шеніне жетті. Соғыстан кейін Бумке Германия Ұлттық Халық партиясына (ДНВП) қосылды. Ол жаңадан құрылған Әділет министрлігінің ІІ бөлімінің басшысы болып тез көтерілді, бұл бөлім қылмыстық құқықпен айналысты. Ол 1927 жылы жаңа Strafgesetzbuch қылмыстық кодексі үшін рейхстаг жобаларын дайындады, бірақ ол ешқашан жарық көрмеді. 1930 жылы Бумке Халықаралық қылмыстық құқық және түрме комиссиясының президенті болды. 1929 жылы Вальтер Симонс отставкаға кеткеннен кейін, Бумке президент Пол фон Гинденбургтің тағайынымен рейхсәділеттік соттың төрағасы болды. 1932 жылдың 25 қазанында Бумке басшылығымен сот, төтенше жағдай режимімен қабылданған жарлық бойынша (Пруссеншлаг) Пруссия мемлекеттік министрлерінің өкілеттіктерін уақытша тоқтатуды заңды деп жариялады. 1932 жылдың желтоқсанында қабылданған Веймар конституциясына енгізілген түзетуге сәйкес, егер Гинденбург қайтыс болса немесе мүше болмаса, Бумке жаңа сайлау өткізілгенге дейін уақытша президент болып тағайындалуға тиіс болды. Нацистер бұл түзетуді қолдады, себебі Адольф Гитлердің президенттікке үміткер болуына қатысты алаңдаушылықты басуға тырысты. Алайда 1934 жылы Гитлер бұл келісімді қауіпті деп санады. Ол президенттің оны қызметтен босату құқығы – өзінің билігіне жалғыз шектеу екенін жақсы білді. Құқықтық актіні қабылдау және нацистік партияның заңды түрде рұқсат етілген жалғыз партия деп жариялануымен, оны заңды түрде қызметінен алуға басқа жол болған жоқ. Сондықтан ол Гинденбургтің сол жылы қайтыс болуы мүмкін екенін білгенде, оны алмастыру үшін күш сала бастады. Бұл Германия рейхының мемлекет басшысына қатысты заңның қабылдануына әкелді, ол 2 тамызда Гинденбургтің қайтысынан бірнеше сағат бұрын қабылданды. Бұл заң президенттік және канцлерлік лауазымдарын «Фюрер және рейхс-канцлер» деген атақпен біріктірді және бұл атақты Гитлерге берді. 19 тамызда өткізілген референдумда бұл шешім бекітілді. Бұл әрекеттердің барлығы 1932 жылдың желтоқсанында қабылданған Веймар конституциясының 2-бабын бұзды, онда президенттің құқықтары мен өкілеттіктері «өзгеріссіз» (немесе аудармаға байланысты «бұзылмаған») болуы керек екені айтылған. Алайда Бумке де, ешкім де қарсылық білдірмеді. ДНВП-ның бірнеше әріптестерімен бірге, мысалы, әділет министрі Франц Гюртнер және мемлекеттік хатшы Франц Шлегелбергермен бірге Бумке 1933 жылдың қаңтарында нацистер билікті басып алғаннан кейін өз лауазымын сақтап, үшінші рейхте заңгерлік істерді үйлестіруге жауапты болды. 1933 жылдың шілдесінде ол СС-тің құрметті мүшесі атанды. 1937 жылы нацистік партияға қосылып, келесі жылы партияның алтын белгісімен марапатталды. Бумке бірнеше әділетсіз және нәсілшіл үкімдерге жауапты болды. 3-ші қылмыстық бөлімнің төрағасы ретінде ол Нюрнберг заңдарының Rassenschande баптары бойынша шешім шығарды. Сондай-ақ ол 1939–1941 жылдары Aktion T4 бағдарламасының «эвтаназия» кісі өлтірулерін кері күшпен заңдастыруға қатысты. 1939 жылы Гитлердің жеке жарлығымен оның өкілеттігі ұзартылды. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы күндері, 1945 жылдың 20 сәуірінде (Гитлердің туған күні), АҚШ әскерлері Лейпцигке кіргеннен екі күн өткен соң Бумке өзін-өзі өлтірді.

Born in the small town of Stolp (today, Słupsk, Poland) in the Prussian Province of Pomerania, he had a family that was middle class. His father was a doctor and his mother a factory owner's daughter. His brother Oswald Bumke (1877–1950) became a noted psychiatrist. After studying law in Freiburg, Leipzig, Munich, Berlin and Greifswald, Bumke began his career as a judge in Essen. In 1907, he assumed an office in the Reichsjustizamt, the precursor of the later Reich Ministry of Justice. The same year, he married Eva von Merkatz (1873–1947), the aunt of the later Minister of Justice Hans Joachim von Merkatz. The couple had two sons, both of whom were killed in World War II. Bumke himself served as an officer in World War I, achieving the rank of Hauptmann (Captain). After the war, Bumke joined the German National People's Party (DNVP). He quickly rose to the head of Department II in the newly established Ministry of Justice, which was concerned with criminal law. He prepared, among other things, the Reichstag drafts for a new Strafgesetzbuch penal code in 1927, which never saw the light of day. In 1930, Bumke became president of the International Criminal Law and Prison Commission. Upon the resignation of Walter Simons in 1929, Bumke was appointed as head of the Reichsgericht by President Paul von Hindenburg. On 25 October 1932, the court under Bumke's leadership, declared the temporary removal of the Prussian state ministers' authority by a Reichskommissar, enacted by emergency decree (see Preußenschlag), to be valid. According to an amendment to the Weimar Constitution passed in December 1932, Bumke should have become interim President if Hindenburg either died or was permanently incapacitated, holding the post until new elections. Indeed, the Nazis supported this amendment to allay concerns about Adolf Hitler taking the presidency in the event he ever became chancellor. However, by 1934, Hitler saw this arrangement as a threat. He was well aware that the president's power to dismiss him was now the only check on his power. With the passage of the Enabling Act and the Nazi Party being declared the only legally permitted party, there was no other remedy by which he could be legally removed from office. Accordingly, when he learned that Hindenburg would likely be dead before the year was out, he began a concerted effort to make himself Hindenburg's successor. This culminated in the passage of the Law Concerning the Head of State of the German Reich, passed just hours before Hindenburg died on 2 August. It merged the offices of president and chancellor under the title of "Führer and Reich Chancellor," and conferred this title on Hitler. A referendum held on 19 August confirmed this move. All of these actions violated Article 2 of the Enabling Act, which stipulated that the president's rights and powers were to remain "unaffected" (or "undisturbed," depending on the translation). However, neither Bumke nor anyone else objected. Along with several of his DNVP colleagues, such as Minister of Justice Franz Gürtner and State Secretary Franz Schlegelberger, Bumke retained his office after the Nazi seizure of power in January 1933 and was made responsible for co ordinating jurisprudence in the Third Reich. In July 1933, he became a SS Patron Member. He joined the Nazi Party in 1937 and was awarded the Golden Party Badge the next year. Bumke became responsible for several unjust and racist verdicts. As presiding judge of the 3rd criminal division, he ruled under the Rassenschande paragraphs of the Nuremberg Laws. He also was involved in retroactively legalizing the "euthanasia" murders of the Aktion T4 programme in 1939–1941. His term in office was extended on a personal decree from Hitler in 1939. During the last days of World War II, on 20 April 1945 (Hitler's birthday), two days after US Army forces entered Leipzig, Bumke committed suicide.