Кіріспе
4-ғасырдағы Бордодан Киелі жерге жасалған саяхат туралы есеп. Itinerarium Burdigalense ("Бордо саяхаты"), сондай-ақ Itinerarium Hierosolymitanum ("Иерусалим саяхаты") деп те белгілі, ең ежелгі христиандық саяхат жолдарының бірі. Оны Бурдигала (қазіргі Бордо, Франция) қаласынан шыққан, аты-жөні белгісіз "Бордолық саяхатшы" жазған. Бұл еңбекте жазушының 333 және 334 жылдары Рим империясы арқылы Киелі жерге жасаған сапары, солтүстік Италия және Дунай аңғары арқылы Константинопольге, содан кейін Азия және Сирия провинциялары арқылы Сирия Палестина провинциясындағы Иерусалимге дейінгі жолы, ал одан Македония, Отранто, Рим және Милан арқылы кері қайтқан жолы баяндалған.
Itinerarium Burdigalense ("Bordeaux Itinerary"), also known as Itinerarium Hierosolymitanum ("Jerusalem Itinerary"), is the oldest known Christian itinerarium. It was written by the "Pilgrim of Bordeaux", an anonymous pilgrim from the city of Burdigala (now Bordeaux, France) in the Roman province of Gallia Aquitania. It recounts the writer's journey throughout the Roman Empire to the Holy Land in 333 and 334 as he travelled by land through northern Italy and the Danube valley to Constantinople; then through the provinces of Asia and Syria to Jerusalem in the province of Syria Palaestina; and then back by way of Macedonia, Otranto, Rome, and Milan.
Түсіндіру және талдау
Католик энциклопедиясына сәйкес, бұл есеп – ол өткен қалалар мен тоқтаған, жылқысын ауыстырған жерлердің тізімі, олардың арақашықтығы туралы құрғақ мәліметтерден тұрады. Киелі жер туралы ол әртүрлі орындармен байланысты деп санайтын маңызды оқиғаларды қысқаша айтады. Мұнда ол қызық қателіктер жасайды, мысалы, Тәбділ болуді Зәйтүн тауында көрсеткен. Иерусалим туралы сипаттамасы қысқа болғанымен, қаланың топографиясы туралы құнды ақпараттарды қамтиды. Яс Элснер Константин христиан дінін заңдастырғаннан кейін жиырма бір жыл өткен соң, "паломниктер барган Киелі жер сол жылдары толығымен қайта ойлап шығарылуға тиіс болды, өйткені оның негізгі орны – ежелгі Иерусалим император Адриан тұсында тоналып, Aelia Capitolina ретінде қайта құрылды" дейді. Элснер "христиандық автордың терең орныққан институттық нормаларды өзгертуге және қайта анықтауға қаншалықты дайын екенін, бірақ бұл ретте толыққанды дәстүрлі үлгіде [яғни, грек-римдік саяхат жазуының қалыптасқан жанрында] жазғанын" таң қалдырды. Сапар жолын құрастырушы бір Рим провинциясынан екіншісіне дейінгі шекараларды көрсетеді және жылқы ауыстыру (mutatio) мен тоқтау орнын (mansio) ажыратады. Ол сондай-ақ қарапайым елді мекендерді (vicus) және бекіністерді (castellum) немесе қалаларды (civitas) да ажыратады. Сапардың бөлімдері қорытындыланған; олар ірі қалалармен, Рим мен Миланның, мәдениет пен басқару орталықтарының, Константинопольдің, Константин үш жыл бұрын қайта құрған және Иерусалимнің "қала емес" статусымен белгіленеді. Глен Боуман бұл су және крещение рәміздері арқылы Ескі және Жаңа Ұстаздықтарға терең байланысты, мұқият құрылған жұмыс деп санайды. Алғашқы христиандықты зерттейтін кейбір ғалымдар бұл кітаптың Византия Палестинасына христиан паломниктігінің бірінші тұлғадағы баяны емес, Бордода тұратын біреу жинаған екінші қол әңгімелер жинағы екенін айтады.
Қолжазбалар
"Итинариум" 8-10 ғасырлар аралығында жазылған төрт қолжазбада сақталған. Екісі саяхаттың тек Яһудея бөлігін қамтиды, бұл бөлімдегі жерлердің топографиялық сипаттамалары ең толық, басқа бөлімдерде кездеспейтін пейзаждық егжей-тегжейлілік пен христиандық аңыздарға толы.