Кіріспе

Француз музыканты, клавесинші және композитор Элизабет Клод Жаккет де Ла Герр (туғанда Жаккет, 17 наурыз 1665 – 27 маусым 1729) – француз музыканты, клавесинші және композитор.

Өмір жолы және шығармашылығы

Элизабет Клод Жаккет де Ла Герр (туған есімі Жаккет) 1665 жылғы 17 наурызда музыканттар мен аспап шеберлерінің отбасында Париждің Сен-Луи-ан-л’Иль приходында дүниеге келді. Оның әкесі Клод Жаккет және атасы Жехан Жаккет клавесин жасаушылар болған. Клод өз ұлдары мен қыздарына өмірді жеңудің жолдарын үйретті. Элизабет алғашқы музыкалық білімін әкесінен алды. Бес жасында Версаль сарайында өнер көрсеткен кезде Күн патшасы Людовик XIV оның талантына назар аударды. Бұл оның патша сарайында музыкант болуына әкелді. Ол көптеген шығармаларын оның қолдауымен жазды. Жасөспірім шағында француз сарайына қабылданды, онда оның білімін корольдің сүйіктісі, Монтеспан маркизасы Франсуаза Атенаис қадағалады. Версальға көшкенге дейін ол патша сарайында қызмет етті. 1684 жылы ол Сен-Шапель шіркеуінің бұрынғы органшысы Мишель де Ла Геррдің ұлы Марин де Ла Геррге тұрмысқа шықты. Тұрмысқа шыққаннан кейін ол үйде және бүкіл Парижде сабақ берді, концерттер берді және композициялар жазды, бұл оған үлкен даңқ әкелді. Жаккет де Ла Герр өз заманының белгілі әйел композиторларының бірі болды. Оның таланты мен жетістіктерін Титон дю Тилле мойындады және оны 26 жасында Лаланд мен Мареге жақын, ал Лулліден бір саты төмен Парнасс тауына орналастырды. Титон дю Тилле оны былай сипаттады: «Ол прелюдиялар мен фантазияларды импровизациялауда керемет шеберлік танытады. Кейде ол жарты сағат бойы әртүрлі мелодиялар мен гармонияларды, тамаша талғаммен орындайды, тыңдаушыларын әбден тәнті етеді». (Le Parnasse françois, 1732) Оның алғашқы жарияланған еңбегі – 1687 жылы жарық көрген «Premier livre de pièces de clavessin» еді, онда өлшенбеген прелюдиялар жинағы бар. Бұл 17 ғасырда Францияда жарық көрген клавесин шығармаларының аз санының бірі болды, сонымен қатар Шамбонньер, Лебег және д’Англебердің еңбектері де осы қатарға жатты. 1690 жылдары ол «Жеңіске арналған ойындар» (шамамен 1691 жыл) атты балет шығармасын жазды, бірақ ол кейіннен жоғалып кетті. 1694 жылғы 15 наурызда Корольдік музыка академиясында оның «Цефал және Прокрис» операсы сахнаға қойылды, бұл Францияда әйел жазған алғашқы опера болды. Бес актіден тұратын лирикалық трагедияның либреттосын Дюше де Ванси жазды. Оның замандастары сияқты, ол итальяндық жанрлармен де тәжірибе жасады: негізінен соната мен кантата. Оның шығармалары француз музыкалық мәдениеті тарапынан онша жақсы қабылданбады, себебі олар заманауи операға қатысты сақтық танытты. Италиядағы музыкалық жаңалықтарға көбірек құшақ жайылуы мүмкін еді, бірақ Францияда музыкада дәстүрлерге басты назар аударылды. «Цефал және Прокрис» операсының қабылдануы композитор ретіндегі оның қабілетінен гөрі, 1690 жылдардағы Франциядағы опера әлемі мен француз музыкасы туралы көп нәрсені айтады. Оның соңғы жарияланған еңбегі – Францияның діни емес кантаттарының жинағы (шамамен 1715 жыл). Оның өлімінен кейін қалған мүліктеріның тізімінде үш клавесин болды: ақ және қара пернелермен кішкентай, қара пернелермен және үлкен, екі мануалды фламанд клавесині. Жаккет де Ла Герр 1729 жылы Парижде 64 жасында қайтыс болды.

Қабылдау

Операсының жақсы қабылдануына қарамастан, ол өзінің туындыларын жариялауды және пайда болатын мүмкіндіктерді қолға алуды жалғастырды. Оның өмірінің кейінгі жылдарында жазылған сонаталары жанрдың үлкен жетістігі деп есептеледі. Бұған оның скрипка партиясын дамытуы және француздық дәстүрлерді итальяндық жаңалықтармен үйлестіруі себеп болды. Ол қайтыс болғаннан кейін, композициядағы генийі, вокалдық және аспаптық музыкадағы шығармашылығы, жанрлық әртүрлілігі мойндалды. Оның өмірі мен мансабындағы жетістіктері, әйел композитор ретінде табысқа жетудің сирек мүмкіндігі болғанын және ол оны толыққанды пайдаланғанын көрсетеді. 2023 жылы Дунедин Консорты, Гера және Махогани Операсы «Оның аузынан» деген атаумен Cantates Biblique операсын 300 жылдан кейін Шотландияда, Йорк және Лондонда қояды. Шағын опералар үш библиялық әйел – Сюзанна, Рахиль және Юдиттің ер адамдардың зорлық-зомбылығы мен қысымына қарсы күресін бейнелейді, ал қойылымда «үш әнші, төрт музыкант, бес қарбыз және жеті үлкен көк рулон» бар.