Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Наних Вайя (сондай-ақ Нуних Вая деп те жазылады) (чоктау тілінде: көлбеу үйінді) – Миссисипи штатының оңтүстік Уинстон округінде орналасқан ежелгі платформалық үйінді, оны жергілікті халық Орта орман дәуірінде, шамамен 300-600 жылдары салған. 17 ғасырдан бері чоктау және чикасау тайпалары Наних Вайя үйіндісін және жақын жердегі үңгірді өздерінің қасиетті тегінің орны деп құрметтеп келген. Наних Вайяның жермен салынған үйіндісінің биіктігі шамамен 8 метр, ені 43 метр, ұзындығы 67 метрді құрайды. Дәлелдер көрсеткендей, бастапқыда бұл үлкен платформалық үйінді болған, ол кейіннен эрозияға ұшырап қазіргі түріне келген. Кез келген уақытта, оның үш жағы 10 метрлік дөңгелек жермен қоршалған, ал аумағы бір шаршы мильге жуық болған. Чоктау тайпасы 1830 жылдары және олардың Үндістан аумағына көшірілу кезеңінде осы жерге бақылауын жоғалтқан. Жеке меншікте болғаннан кейін, мемлекет бұл ежелгі орынды сақтау үшін сатып алып, оны саябақ ретінде басқарып келді. 2006 жылы Миссисипи заң шығарушы органының 2803 нөмірімен бекітілген заң жобасы бойынша, бұл жер Люк отбасына қайтарылды, ал Т.В. Люк оны парк ретінде сақтау шартымен мемлекетке тапсырды. 2008 жылы Люк отбасы бұл жерді Миссисипи Чоктау тайпасына, федералдық деңгейде мойындалған тайпаға тапсырды. Наних Вайя 1973 жылдан бері маңыздылығы үшін Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген.
Nanih Waiya (alternately spelled Nunih Waya) (Choctaw: slanting mound) is an ancient platform mound in southern Winston County, Mississippi, constructed by indigenous people during the Middle Woodland period, about 300 to 600 CE. Since the 17th century, the Choctaw and Chickasaw have venerated Nanih Waiya mound and a nearby cave as their sacred origin location. The earthwork mound of Nanih Waiya is about 25 feet (8 m) tall, 140 feet (43 m) wide, and 220 feet (67 m) long. Evidence suggests it was originally a larger platform mound, which has eroded into the present shape. At one time, it was bounded on three sides by a circular earthwork enclosure about ten feet tall, which encompassed one square mile. The Choctaw lost control of this property during the 1830s and period of their removal to Indian Territory. After being privately owned, the state acquired it to preserve the ancient site and operated it as a park. In 2006, the Mississippi Legislature's State Bill 2803 officially returned control of the site to the Luke Family, and T. W. Luke deeded it to the State on the condition that it be maintained as a park. In 2008, the Luke family deeded control of the site to the Mississippi Band of Choctaw Indians, a federally recognized tribe. Nanih Waiya has been listed on the National Register of Historic Places since 1973 for its significance.
Археологиялық дерек
Наних Вайяда адамдар қоныстанғандығының ең ерте археологиялық дәлелдері шамамен 300-600 жылдарға, яғни Орта Ұйым кезеңіне жатады, осы кезде ол салынған болуы мүмкін. Бұл Наних Вайяны Хопвелл мәдениетімен, сондай-ақ Теннессидегі Пинсон моунды және Миссисипидегі Ингомар моунды сияқты ежелгі орындармен бір дәуірде жасайды. Дәлелдемелер үйіндінің бетінде табылған заттарға негізделген, себебі үйіндіде ешқандай археологиялық қазба жұмыстары жүргізілмеген. Оның пайдаланылуы кем дегенде 700 жылға дейін, Соңғы Ұйым кезеңіне дейін жалғасқан. Археологтар оны кейінгі Миссисип мәдениеті пайдаланғанын құжаттамаған, бірақ Наних Вайяның тарихы бойы діни мақсаттарда қолданылғанын болжайды. Бұл үйінді 17 ғасырдан бері чоктау тайпасы үшін қасиетті саяхат орны болып табылады, бірақ олар онда ірі фестивальдар өткізбеген. Олардың діні жеке және өлім мен жерлеу рәсімдерімен, сондай-ақ рухтармен байланысқа түсумен байланысты болған. Дәстүрлі айғақтарға қарамастан, кейбір антропологтар чоктау тайпасының басқа тайпалардан айырмашылығы, Жасыл жүгері тойын өткізбегенін атап өткен. 1850 жылдары бақылаушылар Наних Вайяның жанындағы кішірек үйінділерді байқаған, бірақ олар кейіннен жыртылып, мерзімі анықталған жоқ. Оларды Ұйым кезеңінен кейін кең таралған желіні дамытқан Миссисип мәдениетінің адамдары салған болуы мүмкін. Археологиялық деректердің, тарихи жазбалардың немесе чоктау тайпасының осы кішкентай үйінділер туралы әңгімелері болмағандықтан, олар туралы ештеңе білу мүмкін емес. 1973 жылы екі үңгір зерттеушісі үңгірді зерттеп, 137 фут тереңдікке түсті. Кіреберістен 35 фут қашықтықта су болды, ол үңгіршілердің ілгерілеуімен бірге тереңдеді.
The earliest archaeological evidence of occupation at Nanih Waiya is dated to about 300 to 600 CE during the Middle Woodland, when it was probably built. This makes Nanih Waiya contemporaneous with the Hopewell culture, as well as ancient sites such as the Pinson Mounds in Tennessee and Ingomar Mound in Mississippi. The dating was based on surface artifacts, as no archeological excavation of the mound has ever been undertaken. Its occupation apparently continued at least to 700 CE, in the Late Woodland period. Archaeologists have not documented any use by the succeeding Mississippian culture, but they suggest that Nanih Waiya has been used for religious purposes throughout its history. The mound has been a site of pilgrimage for the Choctaw since the seventeenth century, but they have not held any major festivals there. Their religion was private, and involved rituals related to death and burial, and to communication with spirits. Despite the traditional account, some anthropologists noted that unlike other tribes, the Choctaw do not appear to have practiced the Green Corn ceremony. In the 1850s, observers noted smaller mounds near Nanih Waiya, but these have since been plowed away and were never dated. They may have been constructed by the later Mississippian culture peoples, who developed a widespread network after the Woodland period. As there is no archaeological data, historical records, nor Choctaw stories of these small mounds, nothing may ever be known about them. In 1973, two cave explorers surveyed the cave and were able to travel 137 feet down. Thirty five feet from the entrance was water, which deepened as the cavers progressed.
Чоктаулардың наным-сенімдері
Кейбір шоктаулар Наних Вайяны алғашқы шоктаудың жаратылған "Ана төбесі" (Инхолитопа иски) деп санайды. Кейбір шоктау әңгімешілерінің айтуынша, шоктау халқы осы Наних Вайядан немесе жақын жердегі үңгірден әлемге келген. Бұл оқиғаның көптеген нұсқалары бар. Кейбір нұсқаларда төбе (немесе жақын маңдағы үңгір) чикасо және крик халқының, тіпті чероки халқының да шығу тегі болып табылады. Олар Наних Вайяның, шоктау тілінде "еңкейген төбе", "иілген төбе" немесе "жаратылыс орны" деген мағынаны білдіретінін айтады, соңғы көші-қон орындары осы болған.
Some Choctaw believe that Nanih Waiya is the "Mother Mound" (Inholitopa iski) where the first Choctaw was created. As told by some Choctaw storytellers, it was either from Nanih Waiya or a cave nearby that the Choctaw people emerged to the world. There are many variations of the story. According to some versions, the mound (or nearby cave) is also the origin of the Chickasaw and Creek people, and possibly even the Cherokee.</blockquote>
They say that Nanih Waiya, which means "leaning hill," "stooping hill," or "place of creation" in Choctaw, was the final destination of their migration.
Сақтау
Индейлерді қоныстандыру дәуірінде чоктау тайпасы өздерінің миллиондаған акр жерін, соның ішінде Наних Вайяны, 1830 жылдың 15-27 қыркүйегінде жасалған «Билейтін қоян ағыны» шарты арқылы АҚШ-қа өткізді. 1840 жылдары АҚШ-тың Чоктау талаптары жөніндегі комиссиясы АҚШ азаматтарының шартты бұзу фактілерін зерттеді. Кейін Дж. Ф. Х. Клейборн бұл тергеулер туралы былай деп жазды: "Тергеуден өткен көптеген чоктаулар осы төбені тайпаның анасы немесе туған жері деп есептейді, ал бірнеше талапкер [Наних Вайя] болғанша осы жерді тастамайтындарын айтты".
During the Indian Removal era, the Choctaw ceded millions of acres of their territory, including Nanih Waiya, to the United States under the Treaty of Dancing Rabbit Creek, drawn up September 15–27, 1830. In the 1840s, the Choctaw Claims Commission of the United States investigated violations of the treaty by U. S. citizens. J. F. H. Claiborne later wrote about the investigations, "Many of the Choctaws examined regard this mound as the mother, or birth place of the tribe, and more than one claimant declared that he would not quit the country as long as [Nanih Waiya] remained."