Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Вирустар туысы
Genus of viruses
Orbivirus – Reoviridae тұқымдасы мен Sedoreovirinae подтұқымдасына жататын қос тізбекті РНК вирустарының туысы. Басқа реовирустардан өзгешелігі, орбивирустар арбовирустар болып табылады. Олар көптеген бунақденелілер мен омыртқалы жануарларға жұғып, олардың ішінде көбейе алады. Орбивирустардың ерекшелігі – олардың былғары тәрізді капсомерлері (латын тіліндегі "orbis" сөзі сақинаны білдіреді). Көптеген орбивирустар құйрықтар немесе қансорушы жәндіктер арқылы (Culicoides, масалар және құм шыбықтары) таратылады және ірі қара мал, ешкілер, қойлар, жабайы мүйізділер, жылқылар, түйелер, сумкалы жануарлар, жалқаулар, жартастар, құстар, ірі иттілер мен мысықтар және адамдарға жұғады. Экономикалық тұрғыдан ең маңызды үш орбивирус – Көк тіл ауруы вирусы, Африка жылқы ауруы вирусы және Эпизоотиялық геморрагиялық ауру вирусы, олардың барлығы Culicoides түрлері арқылы жұғады. Бұл туысқа 22 түр және кем дегенде 130 түрлі серотип кіреді.
Orbivirus is a genus of double stranded RNA viruses in the family Reoviridae and subfamily Sedoreovirinae. Unlike other reoviruses, orbiviruses are arboviruses. They can infect and replicate within a wide range of arthropod and vertebrate hosts. Orbiviruses are named after their characteristic doughnut shaped capsomers (orbis in Latin means ring). Many orbiviruses are transmitted by ticks or haematophagus insect vectors (Culicoides, mosquitoes and sand flies) and have a wide host range that includes cattle, goats and sheep, wild ruminants, equids, camelids, marsupials, sloths, bats, birds, large canine and feline carnivores, and humans. The three economically most important orbiviruses are Bluetongue virus, African horse sickness virus, and Epizootic hemorrhagic disease virus, all of which are transmitted by Culicoides species. The genus contains 22 species and at least 130 different serotypes.
Тарих
1719 жылы Африка жылқы ауруы вирусы (АЖАВ) 1500 жануардың өліміне әкелген алғашқы ірі орбивирустық эпидемияны тудырды. Орбивирустың ең маңызды тарихи жарылысы 1854–1855 жылдары болды, сол кезде АЖАВ 70 000 жылқыға жұқтырды. АЖАВ вирусы 1900 жылы, ал көк тілді қызба ауруы одан кейін 1905 жылы ашылды. 20 және 21 ғасырларда ошақтар эпизодты түрде пайда болды.
In 1719, African horse sickness virus (AHSV) caused the first major recorded orbivirus epidemic, killing 1,500 animals. The most historically significant outbreak of orbivirus occurred in 1854–1855, when AHSV infected 70,000 horses. AHSV was discovered to be a virus in 1900 and bluetongue disease followed shortly thereafter in 1905. Outbreaks have occurred sporadically in the 20th and 21st centuries.
Құрылымы
Вирондар қабықшасы жоқ, диаметрі 70–80 нм болатын бөлшектер. Вирус бөлшектері шар тәрізді болып келіп, икосаэдрлік симметрияға ие. NS1 – көк тіл ауруы вирусымен жұққан жасушаларда ең көп кездесетін ақуыз. Ол түтікшелер құрайды, олар ұрпақ вирус бөлшектерін жасуша мембранасына тасымалдауға қатысуы мүмкін. NS2 жасушалық киназалармен фосфорилирленеді және жұқтырылған жасушалардың цитоплазмасында пайда болатын дөңгелек вирустық инклюзия денелерінің маңызды матрицалық ақуызы болып табылады. Бұл вирустық инклюзия денелері вирус көбеюінің орталығы ретінде қызмет етеді. Мембраналық гликопротеиндер NS3 және NS3a жәндік жасушаларында көп мөлшерде өрнектеледі, бірақ сүтқоректілер жасушаларында өрнектелмейді. Олар жұқтырылған жасушалардан ұрпақ вирус бөлшектерін шығаруға қатысады және векторлық қабілеттілік пен вируленттілікті анықтауда рөл атқаруы мүмкін.
The virons are nonenveloped particles that are 70–80 nm in diameter. The virus particles are spherical in appearance and have icosahedral symmetry. NS1 is the most abundant protein in bluetongue virus infected cells. It forms tubules that may be involved in translocation of progeny virus particles to the cell membrane. NS2 is phosphorylated by cellular kinases and is an important matrix protein of the granular viral inclusion bodies that form within the cytoplasm of infected cells. These viral inclusion bodies act as the centres of viral replication. The membrane glycoproteins NS3 and NS3a are expressed in large numbers in insect cells, but not in mammalian cells. They are involved in the release of progeny virus particles from infected cells and may be involved in determination of both vector competence and virulence.
Өмірлік цикл
Көптеген орбивирустар тамыр эндотелийлі жасушаларды артық жұқтырады. Орбивирустар эндоцитоз арқылы жаңақ клеткасына еніп, сыртқы капсид кейін алынып тасталады. Вирустың толық репликация циклы жаңақ клеткасының цитоплазмасында өтеді. Вирустық геном мРНҚ-ға транскрипциялануы вирус бөлшегінің ішінде жүреді, ал мРНҚ жаңақ клеткасының рибосомаларын пайдаланып ақуыздарға аударылады. Вирустық ақуыздар бастапқы жұққаннан кейін 2-14 күн өткен соң синтезделеді. Жаңа вирустар цитоплазмада өздігінен құралып, содан кейін жаңақ клеткадан бүршіктеп шығады. Бүршіктеп шығу процесінде олар қысқа мерзімге анықталатын липид қабығын алады, бірақ кейіннен одан айырылады.
Many orbiviruses preferentially infect vascular endothelial cells. Orbiviruses enter the host cell by endocytosis and the outer capsid is subsequently removed. The whole cycle of viral replication takes place within the cytoplasm of the host cell. Transcription of the viral genome into mRNA occurs within the core particle and mRNA is translated into proteins using the host cell ribosomes. Viral proteins are synthesized 2–14 days after initial infection. New virons self assemble within the cytoplasm and are then released from the host cell by budding. During the budding process, they transiently acquire a lipid envelope which can be detected for a short period of time following their release, but this is subsequently lost.
Патогенез
Орбивирустар негізінен жануарларда ауру туғызады. Орбивирустың әртүрлі түрлері әртүрлі жануарларға тән. Орбивирустар – масалар, құрттар, қыстырмалар, құмжаздар және кенелер сияқты векторлар арқылы омыртқалы жануарлар арасында таралатын векторлық патогендер. Көк тіл вирусы (BTV) – қой, сиыр, ешкі және жабайы тұяқты жануарларда көк тіл ауруын қоздыратын орбивирус. BTV соңғы үш онжылдық бойы молекулалық зерттеулердің алдыңғы қатарында болды және қазір молекулалық және құрылымдық деңгейде ең жақсы зерттелген вирустардың бірі болып табылады. Орбивирустардың басқа түрлері жануарлардағы басқа ауруларға, мысалы, жылқының африкалық ауруына және жылқы энцефалозы вирусына себеп болады.
Orbiviruses primarily cause diseases in animals. The different Orbivirus species have different host specificities. Orbiviruses are vector borne pathogens transmitted between vertebrate hosts by vectors such as mosquitoes, midges, gnats, sandflies, and ticks. Bluetongue virus (BTV) is an Orbivirus that causes bluetongue disease in sheep, cattle, goats, and wild ungulates. BTV has been in the forefront of molecular studies for last three decades and now represents one of the best understood viruses at the molecular and structural levels. Other species of orbiviruses are responsible for other diseases of animals such as African horse sickness and equine encephalosis virus.
Серотоптар
Тұқым бірнеше (кем дегенде 14) серотопқа бөлінеді. Кейбір жағдайларда серотоптар кіші топтарға жіктеледі. Көптеген вирус түрлері әлі ешбір серотопқа жатқызылмаған. Серотоптар антиденеге негізделген сынақтардағы төрт еседен жоғары айырмашылық бойынша ажыратылады. Осы сынақтардың қатарында ELISA және комплемент байланыстыру сынақтары бар.
The genus is divided into several (at least 14) serogroups. The serogroups are divided in some cases into subgroups. A number of member viruses have yet to be assigned to a serogroup. The serogroups are differentiated on the basis of a fourfold or greater difference in antibody based tests. These tests include ELISAs and complement fixation tests.
Вектор топтары
Мүше вирустары құрттар (Culicoides), масалар және кенелер арқылы таратылады. Нақты бір вектор арқылы берілетін вирустар, әдетте, генетикалық және серологиялық тұрғыдан жақын болады.
Member viruses are transmitted by midges (Culicoides), mosquitoes, and ticks. The viruses transmitted by a particular type of vector are generally related both genetically and serologically.