Қоңыр ұзынмұрынды күріш зиянкесі (Nilaparvata lugens) – күріш өсімдігіне зиян келтіретін маңызды жәндік. Күріштен 60% дейін өнімді төмендетеді. Азия елдерінде кең таралған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өсімдіктердің қоңызы
Species of planthopper
Қоңыр қоңыз (BPH), Nilaparvata lugens (Stål) (Hemiptera: Delphacidae) – күріш өсімдіктерімен (Oryza sativa L.) қоректенетін қоңыздың бір түрі. Бұл жәндіктер күріштің ең маңызды зиянкестерінің қатарына жатады, ал күріш әлем халқының шамамен жартысы үшін негізгі азық егіні болып табылады. Олар күрішке тікелей тамақтану арқылы және екі вирусты – күріштің жапырақты бұзылу вирусын және күріштің шөптесін вирусын тарату арқылы зиян келтіреді. Жәндік шабуылға ұшыраған сезімтал күріш сорттарында 60%-ға дейін өнімділік жоғалтуы жиі кездеседі. Қоңыр қоңыз Австралия, Бангладеш, Бутан, Бірма (Мьянма), Камбоджа, Қытай, Фиджи, Үндістан, Индонезия, Жапония, Солтүстік және Оңтүстік Корея, Лаос, Малайзия, Непал, Пәкістан, Папуа-Жаңа Гвинея, Филиппин, Шри-Ланка, Тайвань, Таиланд және Вьетнам елдерінде таралған. Олардың күріштен басқа қоректенетін өсімдігі – Leersia hexandra.
The brown planthopper (BPH), Nilaparvata lugens (Stål) (Hemiptera: Delphacidae) is a planthopper species that feeds on rice plants (Oryza sativa L.). These insects are among the most important pests of rice, which is the major staple crop for about half the world's population. They damage rice directly through feeding and also by transmitting two viruses, rice ragged stunt virus and rice grassy stunt virus. Up to 60% yield loss is common in susceptible rice cultivars attacked by the insect. The BPH is distributed throughout Australia, Bangladesh, Bhutan, Burma (Myanmar), Cambodia, China, Fiji, India, Indonesia, Japan, North and South Korea, Laos, Malaysia, India, Nepal, Pakistan, Papua New Guinea, Philippines, Sri Lanka, Taiwan, Thailand, and Vietnam. Their alternative host plant other than rice is Leersia hexandra.
Биология
Қоңыр өсімдік қоздырғышы диморфты, толық қанатты "макроптерлік" және қысқартылған қанатты "брахиптерлік" түрлерімен сипатталады. Макроптерлік түрлер көшіп баратын түрлер болып саналады және жаңа егістіктерді мекендеуге жауапты. Олар желдің көмегімен қоныс аударады, ал Шығыс Азия популяциялары Индокитай мен Қашық Шығыс арасында тұйық айналым жасаса, Малай архипелагы мен Оңтүстік Азия популяциялары Индокитайға бір бағытта көшіп барады. Күріш өсімдігіне қоныстанғаннан кейін, олар келесі буынды өндіреді, онда әйелдердің көп бөлігі брахиптерге, ал еркектер макроптерге айналады. Ересектер көбінесе пайда болған күні жұптасады, ал әйелдер жұптасқаннан кейін бір күннен бастап жұмыртқалай бастайды. Брахиптерлік әйелдер 300-ден 350-ге дейін жұмыртқа салады, ал макроптерлік әйелдер одан азырақ жұмыртқа салады. Жұмыртқалар әдетте жапырақ қабығының орталық бөлігі бойымен тік сызықпен салынады. Жұмыртқалар шамамен 6-9 күнде жарылады. Жаңадан туған нимфалар мақта тәрізді ақ түсті болады және бір сағат ішінде қызғылт қоңыр түске өзгереді. Олар өсімдік шырынымен қоректенеді. Ересекке айналу үшін олар бес жас кезеңінен өтеді.
The brown planthopper is dimorphic, with fully winged 'macropterous' and truncate winged 'brachypterous' forms. The macropterous forms are potentially migrants and are responsible for colonizing new fields. They migrate on the wind, with East Asian populations undergoing closed circuit journeys between Indochina and the Far East. Malay Archipelago and South Asia populations, on the other hand, make one way migrations to Indochina. After settling on rice plants, they produce the next generation, where most of the female insects develop as brachypters and males as macropters. Adults usually mate on the day of emergence, and the females start laying eggs from the day following mating. Brachypterous females lay 300 to 350 eggs, whereas macropterous females lay fewer eggs. The eggs are thrust in a straight line generally along the mid region of the leaf sheath. Eggs hatch in about six to nine days. The newly hatched nymphs are cottony white, and turn purple brown within an hour. They feed on plant sap. They pass through five instars before becoming adults.
Зақым
БПГ күріш өнімін өсімдіктің өсуінің барлық сатысында зақымдайды. Нимфалар мен ересектердің тамыр түбінде қоректенуі салдарынан өсімдіктер сарғаяды және тез кеуіп қалады. Алғашқы зарарданған кезеңде дөңгелек сары дақтар пайда болады, олар өсімдіктер кеуіп қалғандықтан тез қоңыр түске айналады. Бұл жағдай "қоңыр күйік" деп аталады. Температура – бұл жәндіктің тіршілік әрекетіне әсер ететін маңызды фактор. Жұмыртқадан жарылу және тірі қалу көрсеткіші шамамен 25 °C-та ең жоғары. Жұмыртқалар құрғақшылыққа өте сезімтал және қожайын өсімдік кеуіп бастағанда тез қысқарады. БПГ популяциясының өсуі 28-30 °C температура диапазонында ең жоғары деңгейге жетеді.
BPH infest the rice crop at all stages of plant growth. Due to feeding by both the nymphs and adults at the base of the tillers, plants turn yellow and dry up rapidly. During the early infestation stage, round yellow patches appear, which soon become brownish due to the drying up of the plants. This condition is called 'hopper burn'. Temperature is a critical factor that affects the life activities of this insect. The hatchability and survival rate are the highest around 25 °C. The eggs are highly sensitive to desiccation and soon shrivel when the host plant starts wilting. BPH population growth is maximal in a temperature range from 28 to 30 °C.
Жыртқыш жануарлар
Бұл жәндіктің хищниктеріне Pardosa pseudoannulata және Araneus inustus кіреді. Кейбір жағдайларда, күріштен өсіруге (күріш балабақшасы деп те аталады) көшеттеуден аз уақыт бұрын BPH-тер жұмыртқа салады, соның салдарынан егістікке осылайша түседі. Хищниктер мен секіргіштердің өлім-жітімдегі айырмашылық ғана инсектицидтердің қайта жандануына себеп бола бермейді. Кейбір инсектицидтер BPH еркектердің қосымша бездеріндегі ақуыз мазмұнын арттырады, осы арқылы секіргіштердің өнімділігін жоғарылатады. Кейбір инсектицидтер күріш өсімдіктерінің флоэмасындағы аминқышқылдары мен сахарозаның мөлшерін арттырып, BPH-тің тіршілігін ұзартады.
Predators of this insect include the spiders Pardosa pseudoannulata and Araneus inustus. In some cases, BPHs lay eggs in the rice seed beds (also known as rice nurseries) shortly before transplanting, so enter the field in this manner. Differential mortality of predators and hoppers does not appear to be the only factor for insecticide induced resurgence. Some insecticides evidently increase the protein content of BPH male accessory glands, and thereby increase planthopper fecundity. Some insecticides increase the amount of amino acids and sucrose available in the phloem of rice plants, and thereby increase BPH survival.
Басқару және бақылау
Қышқал азотты тыңайтқыш ретінде және инсектицидтердің шамадан тыс қолданылуы қоңыр өсімдік құрттарының көбею қабілетін арттырып, табиғи жаулардың санын азайту арқылы жапсарылуға әкелуі мүмкін. Осыдан келіп, негізгі кешенді зиянкестерді басқару (IPМ) тәсілі осы заттардың тиімсіз және шамадан тыс қолданылуын шектеуді қамтиды. Мысалы, 2011 жылы Тайланд үкіметі қоңыр өсімдік құрттарының кең таралуына жауап беру үшін бастама жариялады, бұл шешімді Халықаралық күріш зерттеу институты (IRRI) қолдады. IRRI сондай-ақ өсімдік құрттарының таралуын шектеу үшін кешенді зиянкестерді басқару (IPM) іс-жоспарына ұсыныстар жасады. 2011 жылдың желтоқсан айында IRRI Вьетнамда инсектицидтердің дұрыс емес қолданылуының қаупін жою және оны азайту мүмкіндіктерін зерттеу мақсатында конференция өткізді. БПГ-ға төзімді күріш сорттары, мысалы IR64, жапсарылудың алдын алу үшін маңызды. Дегенмен, инсектицидтердің аз қолданылатын аймақтарда БПГ-ға қарсы жоғары төзімділік әдетте қажет емес. Химиялық мутагенез күріштің БПГ-ға төзімділік деңгейін айтарлықтай арттыра немесе төмендете алады. Кейбір химиялық инсектицидтер, мысалы имидаклоприд, күріштің гендік экспрессиясына әсер етіп, оның БПГ-ға сезімталдығын арттыруы мүмкін. БПГ-ны бақылауды түрге қатысты ету үшін зерттеушілер БПГ-ның ас қорыту, қорғаныс және ксенобиоттық метаболизмге қатысты белгілі бір гендерін өшіру әдістерін әзірлеуге тырысуда. Бұл функцияларды атқаратын көптеген жаңа гендер БПГ ішектерінің тіндерінде анықталды. Кейбір өсімдік лектиндері БПГ үшін антифидмент болып табылады және дұрыс формулировкаланған жағдайда күрішті БПГ-дан қорғауға мүмкіндік береді.
Excessive use of urea as nitrogenous fertilizer and insecticides can lead to outbreaks by increasing the fecundity of the brown planthopper, and by reducing populations of natural enemies. It follows that the primary integrated pest management (IPM) approach includes restricting the inappropriate and excessive use of these inputs. For example in 2011, the Thai government announced an initiative to respond to a major brown planthoppers outbreak by restricting outbreak causing insecticides including abamectin and cypermethrin; the decision was supported by the International Rice Research Institute (IRRI). IRRI also outlined recommendations foe an Integrated Pest Management (IPM) action plan to limit planthopper outbreaks. In December 2011, the IRRI held a conference in Vietnam to address the threats of insecticide misuse and explore options for mitigation. Rice varieties with resistance to BPH, e. g. IR64, are important for preventing outbreaks. However, in areas with low insecticide use, high levels of BPH resistance are not usually necessary. Chemical mutagenesis can significantly increase or decrease BPH resistance levels of rice. Some chemical insecticides, e. g. imidacloprid, can affect the gene expression of rice and thereby increase susceptibility to BPH. In an attempt to make BPH control more species specific, researchers are trying to develop methods of turning off specific BPH genes for digestion , defense and xenobiotic metabolism. Many novel genes for these functions have been detected in tissue from BPH intestines. Some plant lectins are antifeedants to BPH and if properly formulated may have the potential to protect rice from BPH.
Климаттың өзгеруінің әсері
Зерттеулер көрсеткендей, БПГ нимфалары қазірдің өзінде төзбейтін температураның жоғарғы шегінде тіршілік етеді. Бұл тропикалық аймақтардағы климаттың жылынуы, сондай-ақ кейде болатын тым жоғары температуралар БПГ-нің тіршілік етуі мен таралуын шектеуі мүмкін.
Research indicates that BPH nymphs are already living at the upper limits of tolerable temperatures. This suggests that climate warming in tropical regions with occasional extremely high temperatures would limit the survival and distribution of BPH.