Кіріспе

Алаяқтық рухы практик

Пластикалық шамандар немесе пластикалық медицина адамдары — өзін шамандар, қасиетті адамдар немесе басқа да дәстүрлі рухани көшбасшылар ретінде көрсетуге тырысатын, бірақ олар өкілдік ететін дәстүрлер мен мәдениеттермен нақты байланысы жоқ адамдарды сипаттау үшін қолданылатын қарапайым тіл. Кейбір жағдайларда «пластикалық шаман» нағыз мәдени байланысқа ие болуы мүмкін, бірақ ол білімді эго, билік немесе ақша үшін пайдаланады. Пластикалық шамандардың сыншылары олардың бұл мәдени дәстүрлердің мистикасын және шынайы ізденушілердің заңды қызығушылығын жеке пайдалары үшін пайдаланады деп санайды. Кейбір жағдайларда студенттерді және дәстүрлі мәдениетті пайдалану жалған «дәстүрлі» рухани рәсімдерді, жалған артефакттарды, кітаптардағы ойдан шығарылған оқиғаларды, киелі жерлерге заңсыз сапарларды және көбінесе рухани атақтарды сатып алу мүмкіндігін қамтиды. «Пластикалық шамандар» деп аталатын адамдарға алаяқ, өзін рухани кеңесші деп жариялаған, көреген, экстрасенс, өзін жаңа дәуір шаманы деп атаған немесе дәстүрлі емес руханилық пен емдеу әдістерін қолданып, алаяқтық негізде жұмыс істейтіндер жатады. Бұл өте алаңдатарлық үрдіс. Бұл мәселе соншалықты маңызды болғандықтан, Халықаралық және тайпааралық медицина тобы мен рухани көшбасшылардың «Ақсақалдар шеңбері» атты ұйымының назарына түсті. Олар бұл іс-әрекеттерге қатты алаңдады және жиналыстарының бірінде «Акуэсасне Ноутс» журналында Пластикалық шамандардың тізімін жариялап, олардан осы қанаушылық әрекеттерін тоқтатуды сұрады. Пластикалық шамандардың ең танымал тұлғаларының бірі Линн Эндрюс Нью-Йорк, Миннеаполис, Сан-Франциско, Сиэтл және басқа қалалардағы жергілікті қауымдар тарапынан наразылыққа ұшырады. Сыншылар арасында бұл жергілікті интеллектуалдық меншікті бұрыс пайдалану және оны дұрыс емес көрсету отаршылдықтың қанаушылық түрі және жергілікті мәдениеттерді жоюға жасалған қадам ретінде қарастырылады: Пластикалық шаманизмнің параэзотерикалық үнділігі көп қабатты мағынасы бар неоколониалды миниатюраны құрайды. Біріншіден, үндістер өз білімдерін ақ әлемнің қалған бөлігіне жеткізе алмайды деп есептеледі. Бұрынғы ақ нәсілді оқушы, үнді рухани өмірін толыққанды білгеннен кейін, даналықты жеткізуге лайықты білімді сарапшы болып табылады. Бұл тағы да табиғат пен мәдениеттің екіұштылығын күшейтеді. Үндістер — құрып бара жатқан варварлық үй жануарлары, ал үнділенгендер — сыртқы ақ әлемге айқын және күрделі орта. Үнсіздікке түсіріліп, көзден жойылған үндістер тарихқа қайта оралады, ал Пластикалық шаман олардың мәдениетін монополиялай алады. Жергілікті діннің адалдығын қорғаушылар «пластикалық шаман» терминін олар қауіпті деп санайтын және олар өкілдік ететін мәдениеттер мен қауымдастықтардың беделін бұзуы мүмкін адамдарды сынау үшін қолданады. Дәстүрлі халықтар кейбір жағдайларда бұл пластикалық шамандар нақты практиканың бұрмаланған, жағымсыз және кейде зиянды аспектілерін қолдануы мүмкін деп мәлімдейді. Көптеген жағдайларда бұл дәстүрлі рухани ақсақалдардың пластикалық шаманды және олардың жұмысын дәстүрлі мінез-құлық нормалары тұрғысынан «қара» немесе «жаман» деп жариялауына әкелді. Тағы бір жаңалық — жыныстық сиқыр немесе «тантрикалық» элементтерді енгізу болуы мүмкін, бұл өз алдына руханилықтың заңды түрі болуы мүмкін (алғашқы мәдени контекстінде қолданылған кезде), бірақ бұл контекстте ол басқа дәстүрден импортталған және түпнұсқалық жергілікті тәжірибелердің бөлігі емес. 11-бап: Түпкілікті халықтар өздерінің мәдени дәстүрлерін және әдет-ғұрыптарын сақтауға және қайта жаңғыртуға құқылы. Бұл олардың мәдениеттерінің өткен, қазіргі және болашақ көріністерін, мысалы, археологиялық және тарихи орындар, артефакттар, дизайндар, рәсімдер, технологиялар, бейнелеу және сахналық өнер және әдебиетті сақтау, қорғау және дамыту құқығын қамтиды. Мемлекеттер олардың ерікті, алдын ала және хабардар болғаннан кейін келісімінсіз немесе олардың заңдарын, дәстүрлерін және әдет-ғұрыптарын бұза отырып алынған мәдени, зияткерлік, діни және рухани меншіктеріне қатысты, жергілікті халықтармен бірлесіп әзірленген тиімді тетіктер арқылы, соның ішінде реституцияны қоса алғанда, өтемақыны қамтамасыз етеді. Түпкілікті халықтар өздерінің мәдени мұраларын, дәстүрлі білімдерін және дәстүрлі мәдени көрiнiстерiн, сондай-ақ өздерінің ғылымдары, технологиялары мен мәдениеттерiнiң көрiнiстерiн, оның iшiнде адам және генетикалық ресурстарды, тұқымдарды, дәрi-дәрмектердi, жануарлар дүниесi мен өсiмдiктердiң қасиеттерi туралы бiлiмдердi, ауызша дәстүрлерiн, әдебиеттерін, дизайндарын, спортты және дәстүрлі ойындарын және бейнелеу және сахналық өнерді сақтауға, бақылауға, қорғауға және дамытуға құқылы. Олар сондай-ақ мұндай мәдени мұра, дәстүрлі білім және дәстүрлі мәдени көрiнiстерге қатысты зияткерлік меншіктерін сақтауға, бақылауға, қорғауға және дамытуға құқылы. 31-бап: 1. Түпкілікті халықтар өздерінің мәдени мұраларын, дәстүрлі білімдерін және дәстүрлі мәдени көрiнiстерiн, сондай-ақ өздерінің ғылымдарының, технологияларының және мәдениеттерінің көрiнiстерiн, оның iшiнде адам және генетикалық ресурстарды, тұқымдарды, дәрi-дәрмектердi, жануарлар дүниесi мен өсiмдiктердiң қасиеттерi туралы бiлiмдердi, ауызша дәстүрлерiн, әдебиеттерін, дизайндарын, спортты және дәстүрлі ойындарын және бейнелеу және сахналық өнерді сақтауға, бақылауға, қорғауға және дамытуға құқылы. Олар сондай-ақ мұндай мәдени мұра, дәстүрлі білім және дәстүрлі мәдени көрiнiстерге қатысты зияткерлік меншіктерін сақтауға, бақылауға, қорғауға және дамытуға құқылы. Көптеген адамдар, пластикалық шамандарды әшкерелеуге тырысатындар, рухани алаяқтардың жасаған зұлымдықтары тек алаяқтық практик өкілдік ететін мәдениет туралы білімсіздік болғанда ғана болуы мүмкін деп сендіреді. Дәстүрлі мәдениеттердің құқықтарын қорғауға жұмыс істейтін белсенділер тек жергілікті дәстүрлердің бұрмалануын және пайдалануын әшкерелеумен ғана емес, сонымен қатар ізденушілерді дәстүрлі мәдениеттер мен руханилыққа қатысты көбінесе бұрмаланған қазіргі көзқарастардың айырмашылықтары туралы білім берумен де айналысады.

Терминология

"Шаман" сөзі эвенки тіліндегі "šamán" сөзінен туындаған. Бұл термин еуропалықтардың арасында орыстардың Сібірдегі жергілікті халықтармен байланысы арқылы пайда болды. Содан кейін антропологтар "шаманизм" терминін қолдана бастады, ол осы жалпыламаға кіретін мәдениеттердің қаншалықты әртүрлі болуына қарамастан, көзқарас іздеу және рухтармен байланыс сияқты мәдени амалдарды сипаттау үшін қолданылды. Американың түпкі халықтары мен Канаданың бірінші ұлттарының рухани адамдары өз дәстүрлерін сипаттау үшін өз тілдеріндегі терминдерді пайдаланады; олардың рухани ұстаздары, көшбасшылары немесе ақсақалдары "шаман" деп аталмайды. Осы кезеңде шаманизм дінінің жалпы идеясын таратушылардың арасында Роберт Блай да болды, ол "соңғы тридцать жылда поэзия туралы ойлауға ең пайдалы үлес – ақынның шаманның туысы ретіндегі тұжырымы болды" деді. Снайдер мен Блайдың пікірлері 1960 және 1970 жылдардағы контрмәдениетте шаманизмге қатты қызығушылық болғанын көрсетеді. Лесли Мармон Силко кейіннен 1978 жылғы "Ескі үлгідегі екі бөлімнен тұратын үнді шабуылы" атты мақаласында Снайдердің жергілікті діндерді өздендіруін сынады. Кейін Майкл Харнер неошаманизм немесе "түйін шаманизм" тұжырымын жасады, ол Солтүстік Американың бірнеше тайпаларының амалдары Сибір шамандарының амалдарымен тек сыртқы ұқсастықтардан артық емес деген негізсіз мәлімдеме жасайды. Бұл дұрыс емес атау көптеген жергілікті емес адамдардың Харнердің ойлап тапқандары дәстүрлі жергілікті рәсімдер деп ойлауына себеп болды.

Құжаттық фильм

Бұл құбылыс туралы 1996 жылы түсірілген "Ақ шамандар және пластикалық дәрігерлер" атты деректі фильмінің режиссерлері Терри Мейси мен Дэниел Харт болды.