Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1879 жылы Тынық мұхиты соғысының шайқасы
1879 battle of the War of the Pacific
Тарапака шайқасы 1879 жылғы 27 қарашада Тынық мұхиты соғысының Тарапака науқаны аясында болды. Чилидің шамамен 3900 сарбаздан тұратын үш колоннасы Тарапакада генерал Хуан Буэндия басқаратын 3046 перулік сарбазға шабуыл жасады, олардың 500-і шайқас алаңынан 1 сағаттық қашықтықтағы Кильяхуасада орналасқан болатын, нәтижесінде ауыр жеңілісқа ұшырады. 2-ші «Майпо» атты пехоталық полк ең көп зардап шеккен бөлім болып есептеледі, ол күшінің жартысына жуығын, соның ішінде полковник Элеутерио Рамирес басшысы мен лейтенант полковник Е. екінші басшысын жоғалтты. Полк өзінің туын жоғалтты, ол алты айдан кейін Тачна шайқасынан кейін қайта табылды. Жеңіске қарамастан, одақтастар Тарапака департаментіне басымдық үшін күресе алмады және оны Чилидің бақылауында қалдырды.
The Battle of Tarapacá occurred on 27 November 1879 during the Tarapacá Campaign of the War of the Pacific. Three Chilean columns of almost 3,900 soldiers attacked a numerically inferior Peruvian contingent of 3,046 troops at Tarapacá 500 of which were at Quillahuasa, 1 hour away from the battlefield commanded by Gen Juan Buendía, resulting in a harsh defeat. The Regimiento de Infantería n.º 2 «Maipo» was the most damaged unit, losing almost half of its force, along with its commander Col. Eleuterio Ramírez and his second in command, Lt. Col. es. The unit lost its banner, which was recovered six months later after the Battle of Tacna. Despite the victory, the Allies could not contest for the domination of the Tarapacá department, abandoning it to Chilean control.
Өмірбаян
Долорес түбінде Чили жасағының аз ғана күшімен тудырған ауыр жеңілістен кейін, одақтастардың барлық артиллериясын жоғалтып, Перу армиясының қалдықтары көшбассыз және әлсіреген күйде шөл далаға шашырап кетті. Белисарио Суарес әскерлері Буендиямен қосылу үшін Перудің бұрынғы әкімшілік орталығы Тарапакаға бет алды. Буендияның әскері Тарапакада жиналып, қатал шөлді жерлерден аттанып келген Суареспен қайта қосылды. Буендия Тарапакаға келген соң, Долорес шайқасынан тараған әскерлерді жинау үшін елшілерді жіберді. Бірнеше күн ішінде 2000 адамнан құралған әскеріне, 26-сы күні Икикеден Риос дивизиясы жабдықтамамен келді, Риос колоннасы Тарапакадағы азық-түлік пен су қорын толықтырды. Осы кезде Тарапакада 4500 одақтас әскері орналасты. Осы оқиғалар орын алғанда, Буендия басқаруындағы шаршаған перуандық колоннасы Тарапака маңында демалуға тоқтағанын естіді. Жозе Франсиско Вергара генерал Артеагадан жаудың жағдайын анықтау және жолдың жағдайын тексеру үшін барлау күшін жіберуді сұрады. Сөйтіп, 24 қарашада Артеага Вергара басшылығымен 270 сарбаз, 2 артиллерия бөлімі және 115 атты Казадорес атты полкінің әскерін жіберді. Вергара колоннасы Тарапакадан Дибухоға қарай жолға шықты. Кейін Артеага перуандықтардың саны күткеннен көп екенін білді, сондықтан 2-ші желілік және Теңіз артиллериясы полктерінен, Чакабуко батальонынан, тағы 30 атты Казадорес әскерінен және тағы бір артиллерия батареясынан тұратын қосымша колонна жіберді. Ертесі күні чилилік күзетшілер аргентиналық керуеншіні ұстады, ол қалада 1500 адам ғана бар екенін хабарлады. Бұл жаңалықты алған Вергара Артеагадан нұсқау сұрады, бұл Чили жоғарғы басшылығы мен әскерлері арасында үлкен алаңдаушылық тудырды. Осы сәтте чилилік қолбасшылар одақтастардың жауынгерлік қабілетін дұрыс бағаламады. Артеага соғысқа жіберілген чилилік күштерді тиісті түрде дайындамады, нәтижесінде олар жеткіліксіз азық-түлік, су және оқ-дәрімен жабдықталды.
Following a significant defeat at Dolores well inflicted by an outnumbered Chilean contingent which cost the Allies all their artillery the remnants of the Peruvian army were scattered all across the desert, demoralized and almost leaderless. Belisario Suárez's soldiers marched to Tarapacá, the former administrative Peruvian capital of the department, to join Buendía. Buendía's army gathered at Tarapacá, reunited with Suárez, whose men had marched across the harsh desert terrain. When Buendía arrived at Tarapacá, he dispatched emissaries to gather more of those troops dispersed from the battle at Dolores. Within a few days, his force now numbering 2,000 men, on the 26th Rios's division arrived from Iquique with supplies, Rios's column supplementing the food and water already existing at Tarapacá. By now, 4,500 allied soldiers were stationed at Tarapacá. Meanwhile, as these events unfolded, acknowledging that a column of exhausted Peruvians under Buendía had stopped near the Tarapacá to rest. Lt. Col. José Francisco Vergara asked Gen. Arteaga to dispatch a reconnaissance force to find out the enemy's condition as well as inspect the condition of the route. Hence, on 24 November Arteaga dispatched under Vergara’s command a party of 270 men of the es, 2 artillery pieces, 115 riders of the Cazadores a Caballo Cavalry Regiment. Vergara’s column took the road to Dibujo, camping about from Tarapacá. Later, Arteaga was informed that the Peruvian numbers were greater than expected, so he sent another column made up of the 2nd Line and Artillería de Marina regiments, the Chacabuco Battalion, 30 more Cazadores a Caballo riders and another artillery battery. Next day, Chilean sentries of the vanguard division captured an Argentinean muleteer, who reported only 1,500 men at the town. In receipt of this news, Vergara asked Arteaga for instructions, his request creating great anxiety among Chilean High Command and troops. At this point, the Chilean commanders soundly underestimated the battle capabilities of the Allies. Arteaga did not properly prepare the Chilean forces dispatched for battle, meaning they carried insufficient amounts of food, water and ammunition,
Жауынгерлік алаң
Тарапака оазисі Сан-Франциско/Долорес қаласынан 70 км қашықтықта орналасқан. Бұл сауда қаласын испандықтар 16 ғасырда, тауларды теңізге байланыстыратын инка жолдарының бірін пайдаланып салған. Анд тауларындағы қардың еруінен пайда болған шағын арна қаланың ішінде ағып өтеді, арна бойында шағын егістіктерге мүмкіндік береді. Перу әкімшілік ғимараттары тасты қабырғалардың жанында, ал базар мен шіркеу қаланың орталық бөлігінде орналасқан. Әскери тұрғыдан алғанда, қала ғимараттары кең шатқалдың батыс жағында салынған. Қаланың батысында сусыз, тегіс және шөлді жазыққа алып кететін қырқа орналасқан. Шығыс жағында бірнеше километрге созылған тік қырқалар мен шағырлар бар. Шығыс жақтағы жер бедері осы бағыттағы кез келген әскери маневрді өте қиын етеді. Тарапакадан солтүстік-шығысқа қарай 6 км қашықтықта, арна ішінде және қаладан шегінудің кез келген жолына тосқауыл болатын Куиллакуаса ауылы орналасқан. Қала ғимараттары қоныстың солтүк жағындағы көтеріңкі беткейлерге жапсарлас салынған. Бұл беткейлер кері V пішінді, әскер үшін қала арқылы шабуыл жасаған кез келген күшке тұйыққа тірелу қаупін тудырады, сонымен қатар қаладағы нығайтылған ғимараттардан немесе солтүстік және батыс қырқаларынан атыс жасаудан оларға үлкен қауіп төндіреді.
The Tarapaca oasis was 70 km (45 mi) from San Francisco/Dolores. This commercial town was founded by the Spanish in the 16th century, using one of the Inca roads that link up the mountains with the sea. A little creek, formed by snow melting in the Andes, runs through the town, allowing small plantations along the stream bed. The Peruvian administration buildings were next to rock walls, with the market and the church at the very centre of the town. Militarily, the town buildings lay in what was effectively a wide ravine, on the west side of the ravine. A ridge leading up to a waterless, flat and barren plateau bordered the town to the west. To the east, running for several Km/Mi, were a series of rugged ridges and gullies. The ground to the east made any military manoeuvre in this direction extremely difficult. 6 km (3.7 mi) north east of Tarapaca, within the stream bed and astride any route of retreat from the town, lay the village of Quillaquasa. The town building themselves were adjacent to rising slopes at the north end of the settlement. These slopes formed an inverted V; for an army, effectively creating a dead end for any force that might advance through the town, simultaneously making such a force vulnerable to sniping from any buildings held in force in the town, or from soldiers shooting down on the town from the ridges to the north and west.
Чилидің ұрыс жоспары
Кейіннен қарағанда, чилилік шабуылдың нашар жоспарланғанын айтуға жеткілікті себеп бар, өйткені Артеага, қарсыласынан көп есе басым болғанына қарамастан, күштерін үш колоннаға бөлді, осылайша жеңіске жету мүмкіндігін одан да әлсіретті. Полковник өзінің Zapadores полкімен, 2-ші желілік полкінің бір ротасымен және Крупп зеңбіректермен (400 адамнан тұратын күш) Буэндияның қашу жолын кесу үшін шөлдік плато арқылы Кильяуасаға қарай жылжуға тиіс болды. Полковник Элеутерио Рамирес өзінің 2-ші желілік полкінің 7 ротасымен, бір Cazadores a Caballo ротасымен және бірнеше артиллерия бөлімдерімен Хуарисиньядан Тарапакаға кіруге бұйрық алды, перуастықтарды оңтүстіктен, кең шатқалдың бағытымен итеріп шығаруға тиіс болды. Соңында, генерал Артеага өзінің қалған күштерімен батыстан, Тарапака арқылы чилилік шептің орталығына тікелей шабуыл жасады. Бірақ, чилилік жоспардың да дұрыс тұстары бар. Артеага өзінің қарсыласынан көп болғаны туралы жаңылыс пікірде болды, сондықтан күштерін колонналарға бөлу оқиғадан кейін анықталғандай, аса үлкен қателік емес еді, әсіресе, кесу рөліне тағайындалған колонна оның бар күштерінің 20 пайызынан да аз болды. Сонымен қатар, Артеага одақтас күштердің өзінің физикалық жағдайымен салыстырылатынына сенді. Перу күштерінің алдыңғы шайқаста шашырап кеткенін ескере отырып, жауды қоршап алып, оларға қашуға мүмкіндік бермеу, егер чилиліктер жеңіске жетсе, шешуші нәтижеге қол жеткізу мүмкіндігін ұсынар еді.
With the advantage of hindsight, there is a strong case to argue that the Chilean attack was poorly planned, since, despite being heavily outnumbered, Arteaga divided his force into three columns, thereby weakening even more any chance of victory. Col. es with his Zapadores Regiment, one company of the 2nd Line Regiment, and the Krupp cannons (a force of 400 men) were to advance to Quillahuasa via the desert plateau to cut off Buendía's escape route. Col. Eleuterio Ramírez with 7 companies of his 2nd Line Regiment, one Cazadores a Caballo company and some artillery was ordered to enter Tarapacá from Huariciña, pushing the Peruvians from the south, following the broad course of the ravine. Finally, Gen. Arteaga with the rest of his forces would directly attack on the centre of the Chilean lines from the west, over Tarapacá. Equally, there are elements of the Chilean plan that make sense. Arteaga was operating under the mistaken impression that he outnumbered the enemy, so dividing his force into columns was not as significant an error as was evident after the event, especially as the column assigned the cut off role represented less than 20 per cent of his available forces. Additionally, Arteaga was under the impression that the allied force was in a similar physical condition as his own. Given the dispersal of the Peruvian forces at the previous battle, encircling the enemy and then denying them an escape route promised the chance of a decisive outcome should the Chileans prevail.
Достасқандардың ұрыс жоспары
Буендия чилиліктердің бар екенін жақсы білді, Андрес Авелино Касерес пен Франсиско Болоньеси бір колоннаның плато арқылы жылжып келе жатқанын, ал екіншісі Тарапаканың бекінісіне қарай қозғалып жатқанын хабарлады. Буендия өз алдындағы жасағына осы позициядан солтүстікке қарай 12 км / 7.5 миль қашықтықтағы Пачикадан қайтуға бұйрық берді, дивизиясын қалаға шоғырландырды. Буендия әр ғимаратқа қорғалған орындардан оқ ату үшін шабуылшыларды орналастырды. Ол сондай-ақ жаяу әскерін қиылысқан атыс алаңын құруға мүмкіндік беретіндей етіп орналастырды (перуліктер жасырынып, бір адам қарсыластың алдынан, екіншісі бүйірінен немесе артынан оқ атып, чилилік күштерге жасырыну және тиімді жауап беруді қиындататын еді). Кастаньонның артиллериясы Висагра төбесіне орналастырылды, Арекипа батальонының қолдауымен бекініс кіреберісін қорғау үшін бекітілді.
Buendía was well aware of the Chilean presence, notified by Andrés Avelino Cáceres and Francisco Bolognesi that one column was advancing over the plateau and another one was moving towards Tarapacá’s den. Buendía ordered his vanguard to return from Pachica, 12 km/7.5 mi north of this position, concentrating his division on the town. Buendía set skirmishers in every building to fire from protected positions. He also disposed his infantry in a manner that allowed then to form a cross fire field (the Peruvians would be shooting from covered positions, one man firing from the front and one from the flank or rear of any Chilean target, making it extremely difficult for Chilean forces as they advanced to find cover and return effective fire). Castañon’s artillery men were set on Visagra hill, to defend the den entrance, supported by the Arequipa Battalion.
Шайқас
Сағат 03:30-да Санта-Круз Ислугадан шықты, ал айналасын тығыз тұман жапты, бір сағаттан кейін Рамирес пен Артеага қозғалысын бастады. Тұманға адасқан Санта-Круз және оның колоннасы үш сағатқа жуық дөңгелектеп, бағалы уақытын жоғалтты. Күн шығысы Рамирес артқы сапта екенін көрсеткенде, Санта-Круз өзіне жүктелген мақсатына қарай жол жүруді шешті. Рамирес өзінің бағытымен жүріп кетті. Мақсатына жақындаған Санта-Круз Квильяуасаны басып алу үшін гранадиерлерін жіберді, бірақ оларды перуандықтардың алдыңғы посттары байқап, дабыл қақты. Анық емес себеппен, Санта-Круз артиллериясын қолданудан бас тартты, жауды жеңу мүмкіндігінен айырылды. Квильяуасадағы қолбасшы Суарес өзінің әскерін чилидік артиллериямен жеңуге болатынын түсінді, себебі олар биік жерден оқ атып, оған зиян келтіре алатын еді. Ол қаладан асыққан түрде қашып, әскерін төбелерге орналастырды. Перуандық әскерлер Касерес басшылығында ауылдың солтүстік жағындағы төбеге көтерілді, ал Болоньеси Тарапакаға қарай оңтүстік жағындағы төбеге көтерілді. Сағат 10:00-де тұман мүлдем жоғалып, Касерес дивизиясы Висагра төбесіне оңай көтеріліп, Санта-Круз колоннасына арт жағынан шабуыл жасап, оны Рамирес пен Артеагадан оқшаулады. Касерес дивизиясын Зепита және 2 мамыр полктері құрады, кейіннен полковник Бедояның Лима батальонының 1-ші уақытша батальонымен күшейтілді. Оның 1500 әскері Санта-Круздың 400 әскерінен көп еді. Соның салдарынан, 30 минуттан кейін чили колоннасының үштен бірі жауынгерлік қабілетін жоғалтып, артиллериясын жоғалтты, бірақ біріктігін сақтап, бірнеше жауға зиян келтіре алды. Құрылудың алдында Артеага Санта-Крузға көмекке келді, таң қалған Касереске шабуыл жасап, оны шабуылын тоқтатуға мәжбүр етті. Жеңіліске бет бұрған чили офицерлері кері шегінуге дайындалып, артиллерияның қалдықтарын күзеткен жаяу әскерін орналастырды. Бірақ олар қозғалмас бұрын, Санта-Круз Квильяуасаға жіберген гранадиерлері қайта оралып, одақтастарға тағы да шабуыл жасады, содан кейін жаяу әскері де шабуылға шықты. Осы уақытта Рамирес колоннасын Болоньеси дивизиясы байқады, ол шығыстағы төбелерге орналасты, ал Буэндия қалада гарнизон құрды. Рамирес Хуарасинья мен Сан-Лоренцодан өзен бойымен кедерсіз өтті, бірақ Тарапака кіреберісіндегі кішкентай төбеге жеткенде, жаудың оқ жаудырылысына тап болды. Өте керемет, Буэндия оны қоршауға тырысқанына қарамастан, ол тәртібін сақтап, жоспарланғандай жолын жалғастырды. Чилиліктер таңғалып, қалаға шабуыл жасады, бірақ әр үй мен ғимараттан жақыннан оқ атылып, ауыр зиян шекті. Рамирес кері шегінуге бұйрық бергенде, гранадиерлер шабуылын жаңартты және Касересті Висаграда қайта жиналуға мәжбүр етті. Оның 2-ші сап полкінің 50% мүгедек болды, тек жоғары биіктікте орналасқан екі ротасы ғана қалды. Осы әскерлермен күшейтілгеннен кейін перуандықтар Тарапакаға шегінді, ал шайқас уақытша тоқтады. Шайқас аяқталды деп ойлаған чили офицерлері шаршаған және шөлдеген әскерлеріне өзеннен өтіп, тәртіпсіздікке ұшырауға рұқсат берді. Оқ-дәрісі жоқ, олар Дибухоға қайта оралу үшін түннің келуін күтті. Бірақ перуандық жоғарғы басшылығы екінші шабуылды жоспарлап, әскерін үш колоннаға бөлді, чилиліктер сияқты, бірақ олардың саны көп болғандықтан, чилиліктердей әлсіремеді. Давиланың әскері кенеттен Хуарисиньяда пайда болды, ал Геррера мен Болоньеси дивизиялары өзендегі әскерлерге және шығыс және батыс биіктіктерге шабуыл жасап, чилиліктерді қайтадан таң қалдырды. Бірінші соққыдан кейін чилиліктер жиналып, биіктіктен қашып, қаладан эвакуациялауға тырысты. Артиллерия де Марина полкінің орынбасары командирі 50 оқшыдан және екі зеңбірекпен жасақ құрып, шайқасты бір сағатқа дейін ұстады, содан кейін Артеага шайқастың жоғалғанын түсініп, кері шегінуге бұйрық берді. Бұл бұйрықсыз жасалды, әскерлер Дибухоға, ал басқалары Ислугаға көшті. Атты әскердің жетіспеушілігі перуандықтарға одан да көп зиян келтіруге мүмкіндік бермеді, бұл Артеага дивизиясының қалған бөлігін сақтап қалды. Шайқас аяқталды және одақтастардың толық жеңісімен аяқталды.
At 03:30 Santa Cruz departed from Isluga while a dense fog covered the surroundings, and an hour later Ramírez and Arteaga began their movement. Disoriented by the mist, Santa Cruz and his column marched almost three hours in circles, losing precious time. When the sunrise showed that he was at Ramírez’ rearguard, Santa Cruz resolved to continue to toward his assigned objective. Ramírez, meanwhile, marched to his own. Closing to his destination, Santa Cruz sent his grenadiers to take Quillahuasa, but they were sighted by the Peruvians advanced posts, which sounded the alarm. Strangely, Santa Cruz refused to use his artillery, losing the chance to overwhelm his enemy. Suárez, in command at Quillahuasa, realized his army could be vanquished by the Chilean artillery that could fire on him from higher ground. He rapidly evacuated the town, putting his soldiers over the surrounding hills. Immediately, Peruvian forces under Cáceres climbed the hill at the northern end of the village as Bolognesi did the same on the southern end, towards Tarapacá. At 10:00, the fog vanished and Cáceres division could easily climb Visagra hill and attack Santa Cruz’ column from his rearguard, isolating him from Ramírez and Arteaga. Cáceres division was formed by the Zepita and 2 de Mayo regiments, and later strengthened by the Ayacucho and Provisional Nº 1 of Lima battalions of Colonel Bedoya. His 1,500 men outnumbered the 400 men strong force of Santa Cruz. Thus, after 30 minutes almost one third of the Chilean column was out of combat, and lost its artillery, but managed to maintain cohesion and inflict several casualties as well. On the brink of annihilation, Arteaga came in to help Santa Cruz, charging an astonished Caceres and forcing him to stop his attack. Facing a defeat, the Chilean officers prepared the retreat, deploying the infantry guarding the remains of the artillery. But before even moving, the grenadiers sent by Santa Cruz to Quillahuasa returned and charged the Allies again, followed by the infantry. Meanwhile, Ramirez’ column was spotted by Bolognesi’s division, who deployed over the hills on the east, whilst Buendía garrisoned himself in the town. Ramirez’ progressed without inconvenience passing through Huaraciña and San Lorenzo along the river, but upon reaching a small mount at Tarapacá’s entrance, was received by enemy fire. Incredibly, despite capturing Buendía’s intention to outflank him, he maintained his order and resumed his march as planned. The Chileans came back for their surprise and charged into the town only to be shot at point blank range from every house and building, suffering heavy damage. When Ramírez ordered the retreat, the grenadiers renewed their charge and forced Caceres to reform and regroup at Visagra. More than 50% of his 2nd Line Regiment was disabled, counting only with two companies disposed on the den high borders. After being reinforced by these troops, the Peruvians withdrew to Tarapacá and the battle lapsed for the time being. Believing the battle was over, the Chilean officers let their extenuated and thirsty men to abandon all order and move over the river. Almost without any ammunition, they were waiting for the night fall to return to Dibujo. But the Peruvian High command was planning a second attack, dividing its army into three columns, as to the Chileans, but with their greater numbers they weren't weakened as the Chileans had been. Dávila’s men appeared suddenly over Huariciña; Herrera’s and Bolognesi’s divisions attacked the troops at the river, and at the eastern and western heights, surprising the Chileans again. After the first impact, the Chileans gathered up and made a run from the heights trying to evacuate the town. The second in command of the Artillería de Marina Regiment formed 50 shooters along with two cannons and held the attack for an hour, until Arteaga realized the battle was lost and ordered the retreat. This was carried out with no order whatsoever, with soldiers moving to Dibujo and others to Isluga. The lack of cavalry prevented the Peruvians to inflict more severe casualties, saving the rest of Arteaga’s division. The battle was over and the Allied victory was total.
Кейінгі оқиғалар мен салдары
Тарапакадағы Чили армиясы 692 адамдық шығынға ұшырады (қаза тапқандар мен жараланғандар), бұл шайқастағы әскер құрамының 23,6% құрады. Чилидің 2-ші желілік полкінің бірінші және екінші командирлері – полковник Элеутерио Рамирес және Бартоломе Вивар шайқас кезінде қаза тапты; сондай-ақ полк өзінің туын жоғалтты. Жеңіліс Артеаганы лауазымынан айырды, ал Сотомайордың әскери беделі күшейді, себебі бұл оның қатысусыз жоспарланған жалғыз операция болды және ол апатқа ұшырады. Одақтастар тарапынан жеңіс жалпы науқанға ешқандай әсер етпеді. Одақтастар Тарапаканы тастап, солтүстік-батысқа қарай, жағалаудағы Арикаға шегінді, чилилік атқыштардың шабуылынан сақтану үшін тауларға жақын аймақтан өтті. Олар жиырма күн бойы жол жүріп, алты адамды жоғалтты. Осылайша, жеңіліске қарамастан, Чили Тарапака провинциясын бақылауда ұстады.
The Chilean army at Tarapacá suffered 692 casualties (men who were killed and wounded), representing 23.6% of the contingent present at the battle. Col. Eleuterio Ramírez and Bartolomé Vivar, first and second commanders of the Chilean 2nd Line Regiment, were killed in action; in addition, the regiment lost its banner. The defeat and associated perception of poor planning cost Arteaga his command, simultaneously strengthening War Minister Sotomayor’s prestige since this was the only action planned so far without him and it had resulted in a disaster. On the Allied side, the victory had no effect on the general campaign. The Allies left Tarapacá, withdrawing north west to Arica on the coast, moving through the area close to the mountains to avoid the Chilean cavalry attack. They marched during twenty days at the cost of six casualties. Hence, despite the defeat, Chile secured the Tarapacá province.