Ангмос шайқасы: Тынық мұхиты соғысының шешуші кезеңі
Battle of Angamos
1879 ж. Тыныш мұхиты соғысындағы Аңгомос шайқасы: Чили мен Перу флоттары арасындағы теңіз шайқасы. "Уаскар" мониторының тұтқындалуы, Граудың стратегиясы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1879 жылы Тынық мұхиты соғысы кезінде болған теңіз шайқасы
1879 naval battle during the War of the Pacific
Ангамос шайқасы (lang es) – 1879 жылдың 8 қазанында Пунта-Ангамоста Чили және Перу теңіз күштері арасында өткен Тынық мұхиты соғысының теңіз шайқасы. Бұл шайқас, Чили теңіз күшінің перуандық әріптесін жоюға бағытталған, шамамен бес айға созылған теңіз кампаниясының шешімді нүктесі болды. Шайқаста командор Гальварино Риверос Карденас және флот капитаны Хуан Хосе Латорре басқарған екі бронефрегат, контр-адмирал Мигель Грау Семинарио басқарған перуандық монитор «Уаскарды» қиратты және кейін тұтқынға алды. «Independencia» фрегатын Пунта-Груэсада жоғалтқаннан кейін, Грау Чили флотына қарсы тұру үшін, мүмкіндігінше көп зиян келтіріп, толыққанды шайқастан қашуға бағытталған тактика қолданды. Грау Тынық мұхитының жағалауымен жылжу кезінде, адмирал Джон Уильямс Ребольдедо оны қуып жетеді, оған Грауды міндетті түрде ұстау бұйырылған еді. Оның сәтсіздігі оған қызметтен шығарылуына әкелді, ал оның орнына Риверос келді. Риверос басқаша стратегия қолданып, Антофагастадан шамамен 80 километр солтүстікке орналасқан Пунта-Ангамоста Грауды қоршауға алды. Риверос пен Латорре құрған тұзаққа түскен Грау, корвет «Унионды» Перуге қашуға бұйрық бергеннен кейін шайқасқа түсуге мәжбүр болды. Латорре «Альмиране Кокрейн» кемесімен бірінші болып шабуылға шықты. Армстронг типіндегі, броньды тесіп өтетін снарядтары бар қуатты батареяларын пайдаланып, Латорре «Уаскарды» шамамен екі сағат бойы атқылады. «Уаскар» мониторы, тек қана қарапайым, созылған снарядтармен қаруланғандықтан, Чилидің бронекемелеріне аз ғана зиян келтіре алды, ал Грау шайқас кезінде қаза тапты. Дегенмен, оның флагманы күресін жалғастырды, ал Риверос «Бланко Энкаладамен» оған қосылды. Шамамен үш сағат атқылаудан кейін, «Уаскар» күресін жалғастыра алмай, бортына шабуыл жасалып, тұтқынға алынды, сонымен шайқас аяқталды. Нәтижесінде Чили теңіз күші толық жеңіске жетті және соғыстың қалған бөлігінде өзінің үстемдік позициясын сақтап қалды. Бұл қараша айының басында өткен Тарапака департаментіне шабуылды дайындауға мүмкіндік берді. Чили теңіз күштерінің Тынық мұхиты жағалауындағы үстемдігі, 1881 жылдың қаңтарында Лиманың құлауымен аяқталған Атакама шөліндегі келесі құрлықтық кампаниялардың табысына үлкен үлес қосты. «Уаскар» жөндеуден өтіп, Чили туы астында қызмет етті, қазір Талькахуано портында ашық теңіз музейі ретінде орналасқан.
The Battle of Angamos (lang es) was a naval encounter of the War of the Pacific fought between the navies of Chile and Perú at Punta Angamos, on 8 October 1879. The battle was the culminating point of a naval campaign that lasted about five months in which the Chilean Navy had the sole mission of eliminating its Peruvian counterpart. In the struggle, two armored frigates, led by Commodore Galvarino Riveros Cárdenas and Navy Captain Juan José Latorre battered and later captured the Peruvian monitor Huáscar, under Rear Admiral Miguel Grau Seminario. After the loss of the frigate Independencia at Punta Gruesa, Grau sought to challenge the outnumbering Chilean fleet with a harassing strategy, focused on inflicting as much damage as possible while avoiding a full scale engagement. As Grau moved along the Pacific coast, he was chased by Admiral John Williams Rebolledo, who had been ordered to catch Grau no matter what. His failure cost him his commission, and was replaced by Riveros. With a different strategy, Riveros managed to encircle Grau at Punta Angamos, about 80 kilometers north of Antofagasta. Falling in a trap set by Riveros and Latorre, Grau was forced to present battle after ordering the corvette Unión to escape to Perú. Latorre, aboard Almirante Cochrane, engaged first. Taking advantage of the powerful Armstrong type batteries with armour piercing projectiles, Latorre shelled Huáscar for almost two hours. The monitor Huascar, with only ordinary elongated shot, could cause little damage to the Chilean ironclads and Grau was killed in action. However, his flagship continued the fight, while Riveros engaged her with the Blanco Encalada as well. After being battered for almost three hours, the Huáscar, unable to sustain combat, was boarded and captured and the battle ended. The result was a complete success for the Chilean Navy, and secured its dominant position for the rest of the war. It allowed to prepare the invasion of the Tarapacá department, carried out on early November. Chilean Navy dominance off the Pacific coast contributed significantly to success in the following land campaigns across the Atacama Desert that ended with Lima's fall in January 1881. The Huáscar was repaired and served under the Chilean flag until its decommission, and now sits as a floating museum in the port of Talcahuano.
Чилидің стратегиясы
1 қазанда Риверос өзінің офицерлерін жинап, перуандық кемені Арикада іздеу туралы бұйрық берді. Сол күні Грау өзінің флагманы «Уаскармен» бірге жағалау бойымен оңтүстікке қарай Кокимбоға дейін жүзуді бұйырды. Чили флоты жағаға жақын жүзіп, ал перуандықтар ашық теңізде алыс болғандықтан, екі құрылым да бір-бірін байқамады. 7 қазанда Мехильонесте перуандық кемелерді жаңылыстыру жоспары бекітілді. Риверостың дивизиясы Антофагастада Грауды күтеді, ал Латорре жағалаудан шамамен 32 км қашықтықта шығыс-батыс бағытында кедергі жасайтын формация құрады. Егер Риверос «Уаскарды» байқаса, оның қозғалысын қадағалап, Латорре шабуылға кіріспейінше оңтүстікке қарай шегінуіне жол бермейді. Түнде перуандық әскери кемелері Чилидің жағалауынан Арикаға қарай жүзіп бара жатқанда Антофагастаның шырақтарын көрді. Адмирал Грау портодағы кез келген чилилік кемеге шабуыл жасап, зиян келтіруді көздеді. 8 қазанда сағат 01:10-да «Уаскар» шығанақты қарап шықты, бірақ ешқандай нысана таппады. Сағат 03:00-де «Унионмен» кездесіп, екеуі де солтүстікке қарай жол тартты. Сол сәтте «Бланко Энкалададағы» қарауылшылар көкжиекте екі түтін жотасын көрді. Сонымен қатар, Грауға солтүстікке қарай үш түтін жотасы пайда болғаны туралы хабар берілді. Екі жақ та бір-бірін байқады және перуандық кемелер оңтүстікке бұрылды. Риверос Граудың солтүстікке бұрылып, Перуге қарай жүзуі мүмкін деген ойға келтіру үшін жылдамдығын азайтуға бұйырды. Сағат 05:40-та екі перуандық кеме де қайтадан солтүстікке қарай ақырын бұрыла бастады. Содан кейін Риверос Перуға жақындау үшін және Граудың оңтүстікке қайтуын болдырмау үшін «Бланко Энкаладаның» жылдамдығын арттырды. Сағат 07:15-те солтүстікке қарай жүзіп бара жатқан екі перуандық кеме алдында түтін жоталарын байқады; бұл Латорре дивизиясы еді. Перулық «Унион» 13 түйінге дейін жылдамдыққа ие болғандықтан, солтүстік-шығысқа қарай жүзіп, қашып құтыла алды, бірақ «Уаскар» бағытын сақтап, шайқасуға мәжбүр болды.
On 1 October, Riveros gathered his officers and communicated the order of hunting down the Peruvian vessel at Arica. The same day, Grau in his flagship Huáscar ordered to sail along the coast as far south as Coquimbo, accompanied by the corvette Unión. Since the Chilean fleet sailed close to the shore and the Peruvians were farther out in the open sea, both formations didn't spot each other. At Mejillones, on 7 October, a plan was approved to deceive the Peruvian ships. Riveros' division would wait for Grau at Antofagasta while Latorre would set up an east–west barrier like formation about 20 mile (32 km) from shore. If Riveros could spot Huáscar, he would follow and keep her from retreating to south until Latorre could engage. During the night the Peruvian warships were sailing off the Chilean coast to Arica, when they saw the lights of Antofagasta. Admiral Grau decided to engage any Chilean vessel at the port, intending to inflict some damage. At 01:10 h. on 8 October, Huáscar searched the bay without encountering any targets. She came up with Unión at 03:00 hrs, and both resumed their northward heading. At the same hour, lookouts on Blanco Encalada saw two smoke columns on the horizon. Simultaneously, Grau was informed that there were three smoke columns to north. Both enemies spotted each other and the Peruvian ships turned back south. Riveros ordered a speed reduction of his to make Grau think it was possible to turn back north and sail for Perú. At 05:40 h., both Peruvian ships began to slowly turn once again north. Then, Riveros increased the speed of Blanco Encalada to get closer to the Peruvians and to discourage Grau from turning back south. At 07:15 hrs, steaming northward, the two Peruvian vessels spotted smoke columns ahead; it was the incoming Latorre's division. Since the Peruvian Unión could manage 13 knots, she was able to sail northeastward and escape, but the Huáscar had to maintain course and fight.
Күрес
Сағат 8:30 шамасында «Уаскар» мен «Бланко Энкалада» арасындағы қашықтық 3000 метрге дейін қысқарды, ал Латоре бағытын өзгерткеннен кейін «Кокран» да жақындады. 09:25-те Пунта-Ангамостан Грау «Кокранға» атыс ашты, соның арқасында шайқас басталды. Латоре жауап бермей, «Уаскарға» артынан жақындауға тырысты. Шамамен 15 минуттан кейін «Кокран» 2200 метрден жауап берді. Оның үш оң жақ қаруы мониторға бірден елеулі зақым келтірді. Бірінші оқ «Уаскардың» мұнарасын тесіп, 300 фунттық зеңбіректерді басқаратын он екі экипаж мүшесін жарақаттады. Тағы бір оқ су сызығынан жоғарырақ броняны тесіп, сол руль тізбегін кесіп, «Уаскарды» уақытша ағынға қалдырды. Осы уақытта «Кокран» аз ғана зақым алды. Граудың флагманы қатты оңға иілді және бес ай бұрын Икикеде Праттың «Эсмеральда» кемесіне соқтығысқан кезде алған корпустың деформациясы да қиындық тудырды. Алайда, он минуттан кейін «Уаскардың» экипажы авариялық рульді орнатты. Сағат 10:00-де «Кокраннан» атылған оқ көпір кабинасына тиіп, адмирал Грау мен оның адъютанты Диего Ферренің қазасына себеп болды. Командалық басқаруды капитан Элиас Агирреге жүктеді. Осы кезде «Уаскардың» арты өртеніп кетті, себебі кем дегенде екі снаряд арт жағынан еніп, руль дөңгелегін қиратты (Клуни, 230-бет), ал кеменің алдыңғы бөлігі де қирады. Капитан Гаонаның артиллериялық тобы перуандық экипаж арасында көптеген жандардың зардап шегуіне себеп болды: чилиліктер корпусты тесіп өткеннен кейін жарылатын Паллизер типіндегі бронебойғыш оқтарды қолданды. Сағат 10:10-да «Уаскардың» туы қарқынды атыс салдарынан төмен түсірілді. Латоре кеме берілді деп ойлап, атысты тоқтатуға бұйырды. Алайда, монитор жылдамдығын сақтап, бірнеше минуттан кейін белгісіз офицер туды қайта көтерді, шайқасты жаңартты. Осы арада «Уаскар» экипажы руль дөңгелегін қайта жөндеді. Сағат 10:22-де «Бланко Энкалада» шайқасқа қосылды. 200 метрден атылған оқ «Уаскардың» мұнарасын тесіп, ішіндегі теңізшілердің көбісін өлтіріп, оң жақ қаруын зақымдады. «Кокраннан» атылған тағы бір оқ офицерлер бөлмесі арқылы өтіп, бұрын екі рет өшірілген авариялық руль станциясын қиратты. «Уаскар» енді тек оңға қарай кең жартышеңбермен ғана жүзе алатын. Рульді қайта бақылауға алғаннан кейін Агирре «Кокранға» шабуылдауға тырысты. Латоре де «Уаскарға» шабуылдауға әрекеттенді, бірақ перуандық темір кеме кенеттен солға бұрылып, екі кеме де бір-бірінен өтіп кетті. 12 минуттан кейін тағы бір оқ «Уаскардың» мұнарасын тесіп, ішіндегілердің барлығын, соның ішінде капитан Агиррені де өлтірді. Кеме басқаруы лейтенант Педро Гарезонға жүктелді, ол қалған офицерлермен кеңесіп, кемені жауға түсірмеу үшін батыруға шешім қабылдады. Сағат 10:54-те жаралыларды машина бөлмесінен эвакуациялау және кемені батыру үшін негізгі конденсаторды ашуға бұйрық берілді. Сағат 10:55-те «Уаскардың» туы тізбегі қарқынды атыс салдарынан қайта ұсталды (екінші рет). «Уаскардың» жылдамдығы төмендеп бара жатқанын байқаған чилилік әскери кемелер өздерінің кемеге кіру топтарын дайындады. 11:08-де 14-20 теңізші қарсылықсыз «Уаскарға» өтті. Олар негізгі конденсатордың су ағуын тоқтатып (машина бөлмесінде 1,2 метр су болды) және тұтқындарды чилилік кемелерге тасымалдау кезінде бірнеше өртті сөндірді. Әрекеттік командир Педро Гарезон чилилік офицерлерге туы тізбегімен бірге палубада болғанын, себебі олардың барлығы жаудың атысымен кесілгенін, сондықтан ту ешқашан төмен түсірілмегенін және кеме перуандықтармен берілмегенін түсіндірді. Чилилік офицерлердің бірі, осындай жағдай чилилік «Магальянес» кемесіне де орын алғанын байқады.
Around 8:30 h, the gap between Huáscar and Blanco Encalada reduced to 3,000 meters, and after Latorre modified his route, Cochrane was closing in too. Off Punta Angamos at 09:25 h. Grau opened fire over Cochrane, beginning the engagement. Latorre didn't answer, focused on approaching to Huáscar from its stern. About 15 minutes later, Cochrane retaliated from about 2,200 meters. Her three starboard cannons caused serious damage to the monitor right from the start. The very first shot pierced Huáscar's turret, wounding the twelve crew members manning the 300 pound cannons. Another shot perforated the armor just above the waterline, cutting the left rudder chain and leaving Huáscar temporarily adrift. Meanwhile, Cochrane sustained little damage. Grau's flagship listed hard to starboard and was hampered also by a deformation in the hull acquired when she rammed Prat's Esmeralda at Iquique five months ago. However, barely ten minutes later an emergency rudder was set up by Huáscar's crew. At 10:00 h, a shot from Cochrane struck the bridge cabin, killing Admiral Grau and his adjutant, Diego Ferre. Command fell to Captain Elías Aguirre. By this time Huáscar's stern was on fire since at least two more shells penetrated from the rear and shattered the rudder wheel (Cluny, pg. 230), and the forecastle was devastated too. Lt. Captain Gaona's gunners caused heavy casualties among the Peruvian crew: the Chileans were using Palliser type armor piercing rounds, which exploded right after penetrating the hull. At 10:10, the Huáscar's flag was brought down from its hoist by the intense gunfire. Latorre ordered a cease fire, thinking that the ship had surrendered. However, the monitor kept up its pace and within minutes an unidentified officer hoisted the flag again, resuming combat. Meanwhile, the crew of the Huascar had again repaired the rudder wheel. At 10:22 hrs, Blanco Encalada arrived to the fray. A shot from 200 meters perforated the Huascar's turret, killing almost all of the sailors within and damaging the rightmost cannon. Another shot from Cochrane passed through the officers' quarters and wrecked the emergency rudder station, which had been disabled already twice before. The Huáscar now could sail only in a wide semicircle to starboard. Once rudder control was regained, Aguirre tried to ram the Cochrane. Latorre was also maneuvering to ram the Huáscar, but the Peruvian ironclad suddenly veered to port and both ships passed by each other. Another projectile pierced Huáscar's turret 12 minutes later, killing everyone inside, including Captain Aguirre. Command of the ship went to Lt. Pedro Garezon, who in conference with the remaining officers decided to scuttle the ship rather than allow it to be captured. At 10:54 hrs the order was given to evacuate the wounded from the engine room and open the main condensator to scuttle the ship and to prevent its capture. At 10:55 hrs Huáscar's flag chain was caught (a second time) by the intense gunfire. The Chilean warships, noticing that the Huáscar was decreasing speed, mustered their boarding parties. At 11:08 hrs, 14 to 20 sailors boarded the Huáscar, without resistance. They closed the main condensator water leaks (with 1.2 meters of water in the engine room) and extinguished several fires while the prisoners were transported to the Chilean vessels. Acting commander Pedro Garezon pointed out to the Chilean officers that the flag was on deck together with the chain because they had all been cut off by the enemy shots, thus the flag was never brought down, nor had the ship been surrendered by the Peruvians. One of the Chilean officers observed that something similar happened to the Chilean ship Magallanes.