Кіріспе

Нейриз (نی‌ریز) – Иранның Фарс провинциясындағы қала.

Фарс провинциясының әкімшілік бөлінісі.

Нейриз қаласы Фарс провинциясының Нейриз ауданындағы Орталық ауданға қарасты, сонымен қатар аудан мен аудан орталығының мәртебесіне ие. 2006 жылғы ұлттық халық санағы бойынша, қала халқы 11 970 шаңырақта 45 180 адамды құрады. 2011 жылғы келесі санақ бойынша 14 416 шаңырақта 50 291 адам тіркелді. 2016 жылғы соңғы санақ бойынша 15 338 шаңырақта 49 850 адам тұрады. Бұл атау қала орналасқан ауданға және Бахтеган көліне де қолданылады. Бұрын қала көл жағасында орналасқан, бірақ тұзды көлдің тартылуына байланысты қазір оның оңтүстік-шығысында жатыр. XIX ғасырда Нейриз тұрғындарының бір бөлігі бабилер болып, үкімет тарапынан қуғынға ұшыраған. 2010 жылы Нейриз қаласында Нейриз Гадир болат комбинатының құрылысы басталды. DRI зауыты 2018 жылы Иранның жеті ірі болат өндірісін дамыту бағдарламасы аясында пайдалануға берілді.

Тарих

Нейриз Ахеменидтер империясының Персеполис әкімшілік мұрағатында элам тілінде Нареззаш деп аталады, бұл оның көне парсыша атауы Наречаға сәйкес келеді. Қала қару-жарақ шеберлерімен танымал болған, бұл аймақтағы темір кенін табуға байланысты тарихи дәлелдермен түсіндіріледі. Персия патшасы Камбиз II осы жерде жерленген деген де мәлімдеме бар. Дегенмен, Ахеменидтер қаласының тікелей археологиялық қалдықтары табылған жоқ. 10 ғасырдағы жазушы әл-Мұқаддаси Нейриздің Ұлы мешітінің қалалық базармен бір көшеде орналасқанын сипаттаған. Мешіт 951 жылы салтанатты түрде ашылған. Осы кезеңде Нейриз Дарабжирд ауданына қарасты болған және мықты қамалмен қоршалған. Фарс пен Керманды байланыстыратын басты жол сол кезде Нейризді айналып, Шахаққа қарай Хайра қаласы арқылы өтетін. Бірақ, тағы бір балама жол Хайрадан бөлініп, Нейризден өтіп, кейін Сыржанның батысындағы Биманд қаласындағы басты трассаға қосылған. Қаланың белгілі тұрғындарының ішінде 10 ғасырдың астрономы және математигі Әбу әл-Аббас Фазл ибн Хатем ән-Нейризи және 13 ғасырдың көрнекті каллиграфы Мирза Ахмед ән-Нейризи болды. 1850 жылдың 27 мамырында Сәйед Яхья Дараби Нейризге зор той-думанмен келді, Ұлы мешітке кіріп, Бабтың Исламның таңдалған елшісі ретінде келуін жариялады. Екі жыл өткен соң, 1852 жылы Әли Сардар Нейриз бабилерінің жаңа басшысы болды. Қуғын-сүргін толқынынан қорқып, бабилердің бір тобы Баби дінінің қағидаларына қайшы болғанына қарамастан, мемлекеттік моншада губернаторды өлтірді. Жаңа губернатор келгенде Нейриз бабилері оның сенімін жеңе алмады, сондықтан бірнеше айға жететін азық-түлікпен бірге оңтүстік тауларына қашып, қорғаныс іздеді. Губернатор 12 000-ға жуық әскер жинап, бабилердің орналасқан жерлерін қоршауға алды. 1853 жылдың қазан айының соңында Әли Сардар сәтсіз шабуыл кезінде қаза тапты. Соңында, суық температура мен азық-түліктің азаюы бабилерді қарсылық көрсетуді тоқтатып, капитуляциялауға мәжбүр етті. 450-500 ересек тұтқын, оның ішінде шамамен 300 әйел және белгісіз саны бар балалар тұтқынға алынып, Ширазға жер аударылды.

Паланган

Паланган – қаланың оңтүстігінде орналасқан, таумен бөлінген аңғар. Қала орталығынан Паланганға 45 минуттан 60 минутқа дейін барады. Көктем мен жаз айларында бұл аңғар ерекше танымал, және әлемнің осы бөлігінде тұратын адамдар үшін, әсіресе 13 бе дар мерекесінде, тамаша серуендеу орны болып табылады. "Паланган" сөзі "пантера" дегенді білдіреді; бұрын бұл аймақта көптеген иран жолбарыстары мекен еткен, бірақ қазір олардың саны азайып қалды. Аңғардан өтетін өзеннің бастауы Бесер деп аталады және Паланганнан екі сағаттық қашықтықта орналасқан.