Кіріспе

Литваның қарулы күштері

Соғыс уақытында ғана: [[Литвалық атқыштар одағы]] [[Халық қауіпсіздігі қызметі (Литва)]] [[Литва мемлекеттік шекара күзет қызметі]]
Штаб-пәтері = Вильнюс
Ұшу уақыты =
Веб-сайт =
Бас қолбасшы = Президент Гитанас Науседа
Бас қолбасшы лауазымы =
Бас министр =
Бас министр лауазымы =
Министр = Лаурин Кашчунас
Министрлік лауазымы = Ұлттық қорғаныс министрі
Командир = Генерал Вальдемарас Рупšys
Командирлік лауазымы = Қорғаныс бастығы
Жасы = 18–55
Әскери міндеттілік = 9 ай
Адам күші мәліметтері = 2016 ж. ест.
Әскери жасқа жататын = 16–49
Қолжетімді = 890,074
Қолжетімді (е) = 875,780
Жарамды = 669,111
Жарамды (е) = 724,803
Жыл сайын шақырылатын = 20,425
Жыл сайын шақырылатын (е) = 19,527
Белсенді = 23,000 (2021) 14,150 жарымәскери (2021)
Рейтінгі =
Резерв = Белсенді резерв 28,000, жалпы резерв 104,000 (2021)
Орналастырылған =
Қаржысы = €2.1 миллиард (2024)
ЖІӨ-ге шаққандағы үлесі = 2.77% (2024)

Ерлердің әскери міндеттілігі 2015 жылдан бері қолданыста, ол 2008 жылы тоқтатылғаннан кейін, Ресей-Украина соғысының салдарынан туындаған геосаяси ахуалға байланысты қайта жаңартылды. 2022 жылдың басында Литваның қорғаныс бюджеті шамамен 1,05 миллиард еуроны құрады, бірақ 2022 жылдың 17 наурызында ол 1,5 миллиард еуроға дейін артты.

Ұлы литва әскері

Литва әскерінің тарихы XIII ғасырдан 1795 жылға дейін болған Ұлы Литва князьдігі әскерінен басталады. 1569 жылғы Люблин униясынан кейін, 1795 жылғы үшінші бөлініске дейін Литва әскері Польша-Литва одағының әскери күштерінде Польша Корольдігі әскерімен бірдей деңгейде болды. Ұлы Литва князьдігі әскері Көк сулар шайқасы (1362/63), Грунвальд шайқасы (1410), Орша шайқасы (1514) және Кирхольм шайқасы (1605) сияқты көптеген маңызды шайқастарға қатысты. Еуропаның басқа орта ғасырлық мемлекеттері сияқты, бұл әскер де кеш орта ғасырларда аристократиялық топтармен құрылды. XVII ғасырға қарай, ол көбінесе кәсіби әскерлерден кем түсті және тұрақты әскер құрылды.

13 ғасыр

XII ғасырдың соңынан бастап XIII ғасырға дейін Литва жиі батыс және оңтүстік-батыс Русь мемлекеттерімен, Галиция-Волынь Корольдігімен және Мазовия Герцогтығымен соғысқа шықты, сондай-ақ Даугава және басқа да жерлердегі жерлерді қиратты. Немістер XIII ғасырда жақсы қару-жараққа ие болғанымен, литвалықтар Сауле (1236), Дурбе (1260), Карусе (1270) және Аизкраукле (1279) шайқастарында жеңіске жетті. Өзен бойындағы литвалық шекараны нығайту үшін қамалдар жүйесі салынды. 1435 жылы Зигизмунд Кестутаитис әскері Вилкомиер шайқасында Швитригайла басқарған Ливон орденінің әскерлері де бар қарсыластар әскерін жеңді. Қорғаныс министрлігінің 1918 жылғы 23 қарашадағы алғашқы бұйрығы қазіргі литвалық қарулы күштердің құрылуының бастауы деп есептеледі. Жаңадан құрылған әскер дерлік бірден тәуелсіздік үшін үш соғысқа қатысты. Литва-Совет соғысы мен Бермонтиандарға қарсы соғыста жеңіске жеткен Литва, Польша-Литва соғысында астанасы Вильнюсті қоса алғанда, аумағының үлкен бөлігін жоғалтты. Ұлыбританиялық Vickers Carden Loyd M1934 және M1936, шведтік Landsverk 181 және немістік Ehrhardt E V/4 сияқты француздық Renault FT 17 жеңіл танктері мен бронеавтомобильдері соғыстар аралық кезеңдегі қарулы техниканың негізін құрады. Зертхана құрылысын Юозас Вебра қадағалады. 1940 жылы Литвада 118 ұшақтан тұратын қуатты әуе күштері болды, олардың шамамен жартысы жергілікті жерде жобаланып, өндірілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Литва нацистер мен кеңестік әскерлердің екі жақтан да шабуылына ұшырады, бұл кеңестік оккупацияға әкелді. 1940 жылы Литва халықтық үкіметінің басшылығымен Литва қарулы күштері Литва халық армиясына айналды. Кеңес Одағының Литвадан депортациялауына қарамастан, литвалықтардың қарулы қарсыласы 1950 жылдарға дейін жалғасты.

Қайта құру және НАТО

Тәуелсіздікті қалпына келтіргеннен кейін, қорғаныс күштері 1990 жылғы 25 сәуірде Ұлттық қорғаныс департаментінің құрылуымен ресми түрде қайта құрылды. Қаңтар оқиғаларынан кейін, жеңіл қаруланған еріктілерден Ұлттық ерікті қорғаныс қызметі құрылды. Литваның қарулы күштері 1992 жылғы 19 қарашада ресми түрде қайта жаңғыртылды. Литва 1994 жылы НАТО-ға мүшелікке үміткерлік танытты және 2004 жылы одаққа қосылды. Ол қарулы күштерін жаңғыртты және Ауғанстандағы НАТО басқаруымен жүргізілген миссияны қоса алғанда, түрлі халықаралық миссияларға қатысты. 2008 жылдың қыркүйегінде мерзімді әскери қызмет тоқтатылды, бірақ 2015 жылы Ресейдің Украинаға әскери араласуына байланысты геосаяси ахуалға қатысты алаңдаушылықтар туындағандықтан қайта енгізілді.

Ұйым

Литва президенті Литва Конституциясына сәйкес Литва Қарулы Күштерінің Бас қолбасшысы болып табылады. Қорғаныс жүйесін ұйымдастыруға тікелей Ұлттық қорғаныс министрлігі жауапты. Қорғаныс бастығы Ұлттық қорғаныс министріне бағынады. Қарулы Күштердің Қорғаныс штабы қорғаныс және жұмылдыру жоспарларын дайындауға жауапты. Литва Қарулы Күштері Литва құрлық әскерлері, Литва әуе күштері, Литва әскери-теңіз күштері, Литва арнайы операциялар күштері және басқа да бөлімшелерден тұрады: Логистикалық басқарма, Оқу және доктриналық басқарма, Штаб батальоны, Әскери полиция. Қорғаныс бастығына тікелей бағынышты Арнайы операциялар күштері мен Әскери полиция. Резервтік күштер Литва Ұлттық қорғаныс ерікті күштерінің басқаруында. Литвалық атқыштар одағы – Қарулы Күштермен ынтымақтасатын, бірақ олардың құрамына кірмейтін жартылай әскери ұйым. Дегенмен, соғыс жағдайында оның қарулы құрамалары Қарулы Күштердің басқаруына өтеді. Осы ереже Мемлекеттік шекара күзет қызметі мен Қоғамдық қауіпсіздік қызметіне де қатысты.

Литваның құрлықтағы әскерлері

Литва құрлықтық күштерінің өзегі – механикаландырылған жаяу әскер бригадасы "Iron Wolf" (MIB "Iron Wolf"), оған төрт механикаландырылған жаяу әскер батальоны және артиллерия батальоны кіреді. Оған Žemaitija моторлы жаяу әскер бригадасы қолдау көрсетеді, оның құрамында үш батальон және бір артиллерия батальоны бар. Үшінші, Aukštaitija жеңіл жаяу әскер бригадасы – резервтік құралым, белсенді оқумен қамтамасыз етілген. Оның басқару, байланыс және логистикалық бөлімшелері кәсіби әскери қызметшілермен укомплектенген. Еріктілер күштері бригада деңгейіндегі тағы бір күшті құрайды, ол алты аумақтық бөлімшені біріктіреді. Басқа көмекші бөлімшелерге Юозас Виткус атындағы инженерлік батальон және Юозас Лукша атындағы құрлық күштері оқу орталығы жатады. Литва құрлық күштері НАТО стандарттарына сәйкес келетін жабдықтарды қолданады. 2007 жылдан бері стандартты шабуылды мылтық – неміс Heckler & Koch G36. Бөлімшелер заманауи танкіге қарсы қарулармен (M72 LAW, Carl Gustaf, AT4, FGM 148 Javelin), сондай-ақ жеке тасымалданатын әуе қорғаныс жүйелерімен (PZR Grom, RBS 70, FIM 92 Stinger) жабдықталған. Заманауи бронетехникаға Oshkosh L ATV бронеавтомобильдері, Boxer жаяу әскердің жауынгерлік машиналары (жергілікті атауы IVF "Vilkas"), Spike LR танкіге қарсы зымырандарымен және PzH 2000 өздігінен жүретін гаубицалары кіреді. Литва құрлық күштері ауқымды жаңғырту жүргізіп, жаңа қару-жарақ пен ауыр бронетехниканы алды. Литва қарулы күштерін қайта құрылымдап жатыр, осылайша құрлық күштерінің оннан бір бөлігін кез келген уақытта халықаралық операцияларға жөнелтуге, ал құрлық күштерінің жартысын Литва шекарасынан тысқары орналастыруға дайын болуына мүмкіндік беруді көздейді. Еріктілер Балқан, Ауғанстан және Ирак елдеріндегі халықаралық операцияларға сәтті қатысқан. 2023 жылдың мамырында Мемлекеттік қорғаныс кеңесі үш армия бригадасының негізінде армия дивизиясын құру жоспарын бекітті. Дивизия құрамында жаңа танк, барлау, инженерлік және артиллериялық батальондар болады. Құрлық күштерінің (LAF) алғашқы құрамы – 2-ші көлік эскадрильясы, 20 Ан-2 ұшағы азаматтықтан әскери пайдалануға берілді, алғашқы базасы 1992 жылдың 27 сәуірінде Барисай әуежайында орналасқан. Оларға 1-ші истребитель (оқу) эскадрильясы пайдаланатын төрт L 39C Albatros ұшағы қосылды. Бұларға Mil Mi 8 тікұшақтары мен L 410 қысқа қашықтықты көлік ұшағы да қосылды, олардың барлығы 2000-шы жылдары күрделі жөндеуден, жаңартудан және модернизациядан өтті. Алғашқы сатып алулардан кейін LAF 2006 жылы үш C 27J Spartan тасымалдаушысын тапсырыс беру арқылы ұшақтарын жаңғыртуды бастады. 2013 жылы Франциядан үш Eurocopter AS365 Dauphin тікұшағы сатып алынды, ал 2020 жылы Литва АҚШ-тан төрт Sikorsky UH 60 Black Hawk тікұшағын тапсырыс бергенін хабарлады. Сонымен қатар, әуе кеңістігін бақылау және басқару басқармасы үшін жаңа орта және ұзақ қашықтықтағы радарлар сатып алынды. Әуе кеңістігін басқа НАТО мүшелерінің истребительдері бақылайды және олар Шяуляй қаласына жақын орналасқан Зокняй әуе базасында орналасқан (Балтық әуе полициясына қараңыз). Еуропалық Одақтың сыртқы шекарасын (Калининград және Беларусьпен) Литва мемлекеттік шекара күзет қызметінің авиациялық бөлімшесі күзетіп, 2000-шы жылдардан бері EC 120, EC 135 және EC 145 тікұшақтарын пайдаланады.

Литва теңіз флоты

Әскери-теңіз күштерінде 600-ден астам қызметкер бар. Әскери-теңіз күштеріне соғыс кемелерінің флотилиясы, теңіз жағалауын бақылау жүйесі, жарылғыш заттарды залалсыздандыру (ЖЗЗ) дайверлерінің тобы, әскери-теңіз логистикалық қызметі, оқу орталығы және теңіздегі құтқару координациялық орталығы кіреді. Флотилия – Әскери-теңіз күштерінің негізгі құрамы және миналардан тазалау эскадрильясынан, патрульдік кемелер эскадрильясынан және порттық қайықтар тобынан тұрады. Литва Әскери-теңіз күштерінің қазіргі Бас қолбасшысы – контр-адмирал Кестутис Мачиаускас. Әскери-теңіз базасы мен штаб-пәтері Клайпеда қаласында орналасқан. Әскери-теңіз күштері жағалауды бақылау үшін патрульдік кемелерді пайдаланады. Жаңадан алынған төрт кеме ескі кемелерді алмастырды.

Арнайы операциялар тобы

Литваның Қарулы Күштерінің Литвалық арнайы операциялар күштері 2002 жылдан бері факті бойынша жұмыс істейді және ол 2008 жылғы 3 сәуірде Ұлттық қорғаныс жүйесін ұйымдастыру және әскери қызмет туралы заңға енгізілген өзгерістер күшке енген кезде құқықтық жағынан құрылды. Арнайы операциялар күштері Арнайы операциялар бөлімінен қалыптасады. Арнайы операциялар күштері арнайы барлау, тікелей әрекеттер және әскери қолдауға жауапты. Ол сонымен қатар бейбіт уақытта VIP-терді қорғау сияқты басқа да міндеттерді атқарады. Оның ядросы Арнайы мақсаттағы қызмет, Витаутас Ұлы жаяу әскер батальоны және Жауынгерлік суға бату қызметіне негізделген. Литва Әуе күштерінің арнайы операциялар тобы операцияларды басқару деңгейінде бөлімге бағынады. Оның құрылымы икемді, бұл оның құрамынан нақты операциялар мен міндеттерге арналған эскадрильяларды құруды жеңілдетеді. Егер құқық қорғау органдары терроризм актілеріне жауап беру үшін қажетті мүмкіндіктерге ие болмаса, Литва аумағында арнайы операциялар күштеріне жүгінуге болады. Арнайы күштердің қабілеттері оларды терроризмге қарсы және егемендікті бұзудың алдын алу операцияларына жауапты негізгі ұлттық күштерге айналдырады. 2013 жылы Вильнюсте НАТО Энергетикалық қауіпсіздік орталығы құрылды. 2016 жылғы Варшава саммитінен кейін Балтық елдеріне НАТО-ның күшейтілген алдыңғы қатысуы орналастырылды, Литвадағы көпұлтты батальондық шайқас тобы Германияның жетекшілігімен құрылды.

Шетелдік миссиялар мен операциялар

Литвалық сарбаздар 1993 жылдан бері халықаралық операцияларға қатысып келеді. 2005 жылдың жазынан бастап 2014 жылға дейін Литва Ауғанстандағы Халықаралық қауіпсіздікке көмек көрсету күштерінің (ISAF) құрамында болды және Гор провинциясының Чагчаран қаласында провинциялық қайта құру тобын (PRT) басқарды. PRT құрамына Дания, Исландия және АҚШ өкілдері кірді. Ауғанстанда сондай-ақ арнайы операция жасақтарының бөлімшелері де болды, олар Қандаһар провинциясында орналасқан. 1993 жылы халықаралық операцияларға қатыса бастағаннан бері Литва екі сарбазын жоғалтты: 1-ші лейтенант Нормундас Вальтерис Боснияда (1996 жылдың 17 сәуірінде) және сержант Арунас Жармалавичус Ауғанстанда (2008 жылдың 22 мамырында) қаза тапты.