Кіріспе

Боливиядағы Мадиди ұлттық паркі (маˈðiði) – Боливиядағы Амазонка өзенінің жоғарғы алабында орналасқан ұлттық парк. Ол 1995 жылы құрылған, жалпы аумағы 18 958 км² (шамамен 11 779 шаршы миль). Мадиди, Манурипи және Аполобамба қорғалған аймақтарымен (толығымен бірікпегенімен) және Перудегі Ману биосфералық қорығымен бірге әлемдегі ең ірі қорғалған аймақтардың біріне жатады. Анд тауларынан Туичи өзенінің жаңбырлы ормандарына дейін созылған Мадиди 2018 жылы Жабайы табиғатты қорғау қоғамымен әлемдегі ең биологиялық түрлерге бай ұлттық парк деп танылды. Мадиди Боливияның Юнгасы мен Боливияның таулы құрғақ ормандарының экожүйелерінің бір бөлігін қорғауға бағытталған. Мадиди ұлттық паркіне Сан-Буэнавентурадан Бени өзені арқылы Рурренабакеден жүретін жолаушылар кемесімен өту арқылы қол жеткізуге болады. Анд тауларынан көшіп келген жергілікті тұрғындар кечуа тілінде сөйлейді. Паркте такана тілінде сөйлейтін такана және есе еджа, олармен тығыз байланысты тсимане және мосетен, сондай-ақ өз еркімен оқшауланған торомона сияқты халықтар мекендейді. Мадиди ұлттық паркі мен оның төңірегінде экотүрлізм орталықтары орналасқан, ең көнесі және танымалдарының бірі – Туичи өзенінің бойындағы Чалалан қаласындағы Чалалан экотүрлізм орталығы. Бұл – жергілікті қауымдастықтарға экономикалық пайда әкелетін, қауымдастыққа негізделген кәсіпорын.

Орналасқан жері

Мадиди ұлттық паркі және біріктірілген басқару табиғи аймағы Ла-Паз департаментінің солтүстік-батыс аймағында, Франц-Тамайо, Итуральде және Абель-Баутиста-Сааведра провинцияларында орналасқан. Бұл аймаққа қатысқан муниципалитеттер: Аполо, Сан-Буэнавентура, Иксиамас, Курва және Пелечуко. Парк батысында Перудегі Тамбопата Кандамо қорығы және Бахуаха Сонене ұлттық паркімен, шығысында ТКО (Tierra Comunitaria de Origen, "түпкі қауымдастығының жері") Такана I, солтүстігінде ТКО Такана II, оңтүстігінде Аполобамба біріктірілген басқару табиғи аймағы, ТКО Лекос Аполо, ТКО Лекос Ларекаха және Пилон Лахас биосфералық қорығы мен коммуналдық жерлермен шектеседі. ПН және IMNA Мадиди Боливиядағы ең ірі қорғалатын аумақтардың бірі болып табылады. Жоғарғы Декретке сәйкес, олардың жалпы жер көлемі құрайды, оның ішінде Ұлттық паркқа жататыны және Біріктірілген басқару табиғи аймағына жататыны. Парк шекарасы 12°30' және 14°44' оңтүстік ендік және 67°30' және 69°51' батыс бойлық аралығында орналасқан. Қорғалатын аймақ теңіз деңгейінен бастап әртүрлі биіктікте жатыр және түрлі экожүйелерді қамтиды.

Ауа райы

Климат биіктікке байланысты өзгереді: альпілік аймақта суық, орташа биіктікте қоңыржай, ал солтүстік жазықтарда тропикалық. Желдер көбінесе солтүстіктен еседі, ал оңтүстіктен келген суық фронттар Мадиди аймағының температурасына көп әсер етпейді. Құрғақ маусым оңтүстік жарты шардағы қыспен сәйкес келеді. Жылдық орташа температура 26 °C, бірақ биіктікке қарай күрт өзгереді. Изотемалар.

Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері шамамен 716 мм. Жауын-шашын көп болатын маусым қазаннан наурызға дейін, ал құрғақ маусым мамырдан қыркүйекке дейін жалғасады.

Флора

Мадиди ұлттық саябағында 8000-нан астам құрамында тамырлары бар өсімдік түрлері тіркелген, сонымен қатар одан да көп түрлердің табылуы мүмкін. Миссури ботаникалық бағының Мадиди жобасы 2010 жылға дейін Мадидиде кем дегенде 132 жаңа өсімдік түрін анықтаған.

Экотуризм

Мадиди ұлттық паркі жауапты туризм және қоғамдық экотуризм саласындағы күш-жігерімен танымал. Атақты жобалардың қатарында Сан-Хосе-де-Учупиамонас тайпасының меншігіндегі Chalalan Ecolodge және Сан-Мигель-де-Бала Эколоджы, Сан-Мигель-Такана қауымдастығына тиесілі. Бұл эколодждар Мадиди ұлттық паркінің ішінде орналасқан. Сонымен қатар, жақында Berraco del Madidi Амазонкадағы саяхаттық туры, Madidi Jungle Ecolodge, Sadiri Ecolodge және Ecolodge Madidi Heart сияқты жергілікті бастамалар ашылды. Chalalan Ecolodge – Сан-Хосе-де-Учупиамонас тайпасының меншігіндегі қоғамдық экотуризм жобасы, ол эколодж қызметінен түскен табыстан пайда көреді және денсаулық сақтау мен білім беру сияқты салаларға үлес қосады. 1999 жылы құрылған Chalalan Мадиди ұлттық паркіне экскурсиялар ұсынады. Туристік пакетке Рурренабакеден эколоджға көлік, Бени және Туичи өзендерін аралау, жеке жуынатын бөлмелері бар Такана стиліндегі бөлмелерде орналасу, халықаралық фьюжн асханасы (Англиялық Амазонка) және кэчуа және испан тілдерінде сөйлейтін, оқытылған және сертификатталған жергілікті тайпа мүшелерінің жетекшілігі кіреді. Chalalan таза энергия алу үшін күн панельдері жүйесімен жұмыс істейді және қоршаған ортаға тигізетін зиянды азайту үшін қатты қалдықтарды басқару және сарғыш суларды тазарту жүйелерін енгізді. Эколодж, атауынан шабыттанған Chalalan көлінің жанында орналасқан тоғыз кабинадан тұрады. Chalalan-да 30 шақырымдық экологиялық білім беру жолдары, лагунаны зерттеу үшін каноэлер, үлкен беседка және әлеуметтік аймағы бар асхана бар. Орташа түрған уақыт – 4 күн 3 түн.

Садири қонақ үйі

Садири Лоджы бай және әртүрлі табиғи аумақ пен су қоймасына қауіп төндіретін өндіру және орманды жою іс-әрекеттерінен қорғау үшін балама тәсіл ретінде құрылды. Ол жергілікті қоғамдастықтың дамуын да ынталандыратын, жауапкершілікке толы, коммерциялық емес қоғамдық туризм бастамасы ретінде жұмыс істейді. Қазіргі уақытта Садири Лоджын әлемдегі ең көп түрлі қорғалған аймақ – Мадидидің орталығында орналасқан Сан-Хосе Де Учупиамонас тайпасының мүшелері басқарады. Садири Лодждың басты мақсаты – Боливияның 34 000 гектарын, табиғи су қоймаларын және әртүрлі жабайы жануарларды сақтау. Садири Лоджының миссиясы – орманды қорғау, ол түрлі жануарларға пана ретінде қызмет етеді. Садиридің қорғауындағы аумақта 430-нан астам құс түрі бар, бұл оның экологиялық маңыздылығын көрсетеді және әртүрлі бауырымен жорғалаушылар, жәндіктер, қосмекенділер және бромелиялар мен орхидеялар сияқты флораның алуан түрлілігін қолдайды. Теңіз деңгейінен 900 метр биіктікте орналасқан орманның климаты қолайлы, және ол таңертең ән салатын маймылдарға мекендейді. Орман құстардың ән-жырларымен, құсқұстардың ұшуымен, түрлі-түсті жәндіктер мен көбелектермен тірілді. Жергілікті сарапшылар өздерінің ата-бабаларынан жеткен орман туралы білімдерін, жануарларды шақыру әдістерін, өткір сезімдерін және мәдени әңгімелерін пайдаланып, Садири Лоджына келгендерге ұмытылмас және байытатын тәжірибе сыйлайды. Berraco Madidi Амазонкадағы саяхат – бұл Кэчуа Такана тайпасының мүшесі Хосе де Учупиамонас бастамасымен құрылған жеке бастама. Бұл идея 2007 жылы туды және 2010 жылы іске асырылды. Саяхатты қауымның барлық мүшелеріне жұмыс орындары мен пайда әкелу үшін ұйымдастырады. 210 мың гектар аумақты алып жатқан Эколагерь қауымның жерінде орналасқан, және оған 6 сағаттық моторлы қайықпен жетуге болады. Бұл Мадиди ұлттық паркіндегі ең шалғай лагерь. 2011 жылдың ортасынан бері келушілерге есігін ашқан Madidi Jungle Ecolodge – 100% жергілікті бастама, оны TCO San José de Uchupiamonas тайпасының отбасылары басқарады. Бұл қонақ үй Боливияның Амазонка аймағындағы Мадиди ұлттық паркінде орналасқан. Эко-қонақ үйге Бени және Туичи өзендері бойымен ағысқа қарсы 3,5 сағаттық моторлы қайықпен жетуге болады. Эко-қонақ үй дәстүрлі Амазонка стиліндегі кабиналарда 14-ке дейін келушіні қабылдай алады. Мадиди ұлттық паркінде құрылған Жауапты туризм және Экотуризм кәсіпорындары көліктік қатынас үшін ыңғайлы қайықтар, бірегей баспана, ең жақсы жергілікті нұсқаулар мен аудармашылар, және жергілікті өнімдерден дайындалған тамаша тағамдар ұсынады. Рурренабаке қазір осы ұмытылмас экотуризмге шақырып, туристерді Боливияның Амазонкасын зерттеуге шақырады.

Бала бөгеті жобасы

Мадиди ұлттық паркіне қауіп төндіретін нәрселердің бірі – Бени өзеніндегі Бала шатқалында орналасқан Бала су электр стансасы жобасы. Бени өзені Бала тауларынан өтетін осы жерде бөгет салу жоспарланған. Аталған су электр стансасы жобасының тарихы ұзақ, әсіресе 1998 жылы маңызды болды. Жоба бірнеше жылдан соң тоқтатылды, бірақ 2007 жылы қайта жанданды. Бөгет салынса, шамамен [мәнді қосу керек] аумақ, оның ішінде Мадиди ұлттық паркінің үлкен бөлігі суға кетеді, бұл қатты зардаптарға алып келуі мүмкін. Модельдеу деректеріне сәйкес, бөгет бұзылған жағдайда бүкіл аймақ бірнеше күнге судың астында қалуы мүмкін.

Аполло-Иксиямас жолы жобасы

Мадидиге тағы бір маңызды қауіп – Аполло-Иксиамас жолының салыну жоспары. Бұл – Альтиплано аймағының жергілікті саясаткерлері мен қауымдастықтарының бұрынғы талабы, олар паркке ағаш өңдеу және егіншілік үшін қоныс аударуды көздейді. Дегенмен, Үкіметтік емес ұйымдардың «Қорғау стратегиясы қоры» жүргізген тәуелсіз зерттеулер бұл жобаның аймақ үшін тиімді даму бағыты емес екенін көрсетті. Жоба экономикалық тұрғыдан негізсіз және қорғалатын аумақта кең ауқымды ормандардың жойылуына алып келеді. Аполло мен Ла-Пазды байланыстыратын жолды жақсарту және жолға бағытталған инвестицияларды денсаулық сақтау мен білім беру сияқты әлеуметтік салаларға жұмсау Мадиди паркі ұсынып отырған маңызды экологиялық қызметтерді сақтай отырып, жергілікті халықтың өмір сапасын арттыруға үлкен мүмкіндік береді.