Кіріспе

Лунду – Малайзияның Саравак штатының Кучинг бөлімінің солтүстік-батысында орналасқан Лунду ауданының орталығы, және Индонезияның Батыс Калимантан провинциясымен шектесетін қала.

Тарих

Лунду – Малайзияның Саравак штатының Кучинг бөлігінің солтүстік-батысында орналасқан аудан. Көне заманда Лунду Таңжунг Дату суларында ғасырлар бойы тарихқа, соның ішінде Маджапахит, Қытай және Шривиджая тарихына белгілі болған стратегиялық аймақ болды. Бұл туралы британдық отарлаушылар Лундуды алғашқы бекініс еткен кезде түсінді. Белгілі болғандай, Лунду төңірегіндегі жерлер салыстырмалы түрде жақында ғана адамсыз болған. Батанг Каян – негізгі өзен, «Каян өзені» деп аталса да, онда Каян халқының қоныстанғанына ешқандай дәлел жоқ. XVIII ғасырдың ортасында Бау маңынан келген бидайу тайпасы Батанг Каянның батыс жағалауына көшіп, қоныстанды, қазір Кампонг Стунганг Малайя орналасқан жер. Олар Дайак Лунду деп аталды. Тайпаның соңғы өкілі 1960 жылдары қайтыс болса да, олар отырғызған дуриан ағаштарын әлі де көруге болады. «Лунду» атауы Гунунг Гадингтен ағып түсетін Сунгай Лундуда көп кездесетін шағын сом балығынан алынған. Жергілікті дереккөздерде Лунду атауы Унду тайпасынан шыққан деген аңыз бар, бірақ малай, бидайу және ибан тайпаларымен араласып, олар малай, бидайу және ибан тайпаларының құрамына сіңіп кеткен. Унду – бұл Унди немесе Дату Унди есімінің өзгеше түрі, ол Суматрадағы Минангкабаудан шыққан Раджа Джаром деп те аталады. Дату Ундидің жеті баласы болған. Оның балалары Сарибас, Самарахан, Калака, Садонг аймақтарында үкім жүргізген. Олардың ішінде Кота Самарахандағы Дато Теравох және Абанг атағын алған Сарибастағы Дату Годам сияқты танымал тұлғалар болған. XVIII ғасырдың соңында үш тайпа бір уақытта жеке-жеке келіп Лундуда қоныстанды. Шығыстан ибандар келді. Бұл ибандар Батанг-Лупардың батыс жағалауындағы Балаудан шыққан. Ибандар шығыстан Лундуға келгенде, батыстан қытайлар мен селако тайпасы да келді, олар Саравакты қазіргі Индонезияның Борнео аралдарынан бөліп тұрған төбелерден келді. Қытайлар жүз жылдан астам уақыттан бері Понтианак пен Самбада тұрып келген. Бауда алтын табылғаннан кейін қытайлар осы жерге көшіп келді. Сонымен қатар батыстан селако тайпасы да келді. Малайлар да Натуна аралдарынан қоныс аударды. Лундудың ерекшелігі – төрт түрлі тайпа бір-біріне жақын қоныстанғанымен, олардың арасында ешқашан да қақтығыс болмаған. Олар жақсы өмір сүруді көздеді және әр тайпа өзінің мақсатына жету үшін бірімен бәсекелеспеді. Лундуда 60-шы жылдардың басында электр қуаты мен су құбыры (Гунунг Гадингтен) пайда болды. Лунду ауруханасы 1965 жылы салынды және қазір ең ауыр жағдайлардан басқа барлық ауруларға ем береді. Оларда тіс дәрігерлік кабинеті және болашақ аналарға ультрадыбыстық тексеру жүргізіледі. 1968 жылға дейін Лундуға Кучингтен тек қайықпен ғана жетуге болатын. Сол жылы Баудан Лундуға дейінгі жол салынып, тұрақты автобус қатынасы ашылды. Лунду қазіргі уақытта қарқынды даму үстінде, көптеген қоғамдық инфрақұрылымдар мен басқа да жобалар салынып, ұсынылып жатыр.

Жергілікті билік

Лунду аудандық басқармасы – аудан әкімшілігінің бас орталығы. Алғашқы аудан басшысы 1877 жылы тағайындалған, ал қазіргі аудан басшысы 44-ші. Аудан басшысының тиімді қызмет етуі үшін заңмен кең өкілеттіктер берілген. Аудан басшысы сонымен қатар Лунду аудандық кеңесінің төрағасы болып табылады. Лунду аудандық кеңесі Лунду ауданына қалалық қызметтер көрсетеді. Лунду аудандық кеңесінің хатшысы – бас директор. Лунду аудандық кеңесінің бастапқы тарихы Саравак штатындағы басқа кеңестер сияқты, 1953 жылы Д. Л. Брюэннің (1953-1956) төрағалығымен құрылған, ол кезде Лунду аудандық органы деп аталған. 1957 жылдың 1 сәуірінде Лунду ауданының жергілікті органы қайта құрылып, 1981 жылға дейін Лунду аудандық кеңесі ретінде танылды, содан бері ауданды басқару және әкімшілік жұмыстарын жүзеге асырып келеді. Лунду аудандық кеңесінің кеңсесі Батанг-Каян жолында, Лунду қаласына жақын, Батанг-Каян өзенінің қарсы жағында орналасқан. Саравак штатының спикері тағайындаған төраға мен төрағаның орынбасары қоса алғанда, 32 кеңес мүшесі бар, олар халыққа жүктелген барлық міндеттерді орындауға міндетті.

Жергілікті автобус

Жол № Операциялық маршрутОператорЕскертуK26Кучинг Бау Лунду СематанCPL Лунду Кучинг қаласынан 100 км, Бау қаласынан 70 км, Сематан базарынан 28 км, Биавак базарынан 26 км, Кампонг Себакодан 18 км және Пандан жағажайынан 10 км қашықтықта орналасқан. Оған автомобиль жолдары арқылы жетуге болады. 2000-жылдардың ортасы мен соңында Батанг Каян көпірі ресми түрде көлік қозғалысына ашылды, бұл Батанг Каян арқылы Лундуға және одан паромдық қызметтерді тоқтатты. Бұрын Лунду әуе арқылы байланысты болған, және Лундуда бұрынғы әуежайдың қалдықтары бар. Ескі әуежайдың бір бөлігі қазір жол ретінде пайдаланылады. Индонезия-Малайзия шекарасына жақын орналасқан Биавак Индонезияға үш құрлық шекаралық өткізу пунктінің бірі болып табылады. Малайзияның бақылау-өткізу пункті Биавак иммиграциялық, кедендік, карантиндік және қауіпсіздік бақылау пункті деп аталады, ал Индонезияның бақылау-өткізу пункті Арук шекаралық бақылау пункті деп аталады. Арукқа ең жақын қалалар – Самбас қаласы шамамен 93 км, ал Сингкаванг шамамен 160 км қашықтықта орналасқан. Екі қала да Батыс Калимантан аймағында орналасқан.

Білім

Саравак технологиясының үздік орталығы (CENTEXS) 2022 жылдың желтоқсан айында Лундуда мектеп бітірушілердің, сала қызметкерлерінің және университет түлектерінің біліктілігін арттыру мен қайта даярлау мақсатында қонақжайлылық және туризм академиясын ашты.

Климат

Лундуда тропикалық жаңбырлы орман климаты (Af) басым, жыл бойы мол жауын-шашын жауады, ал қаңтар және ақпан айларында өте ауыр жаңбыр жауады.