Кіріспе

Электр өрісі қолданылған кезде жартылай өткізгіштің оптикалық сіңіруінің өзгеруі Франц–Келдиш эффектісі болып табылады – электр өрісі қолданылған кезде жартылай өткізгіштің оптикалық сіңіруінің өзгеруі. Бұл эффект неміс физигі Вальтер Франц және орыс физигі Леонид Келдыш есімдерімен аталады. Карл В. Бьер жоғары өрістік домендерді ашқан кезде электр өрістерінің әсерімен оптикалық сіңіру шегінің ығысуын алғаш байқады және оны Франц эффектісі деп атады. Бірнеше айдан кейін, Келдыш жұмысының ағылшын тіліне аудармасы қолжетімді болғанда, ол оны Франц–Келдиш эффектісі деп түзетеді. Алғашқы тұжырымдама бойынша, Франц–Келдиш эффектісі – толқындық функциялардың энергиялық аралыққа «сиып кетуі» нәтижесі. Электр өрісі қолданылғанда электрон мен тесіктің толқындық функциялары жазық толқындар емес, Эйри функцияларына айналады. Эйри функциясы классикалық түрде тыйым салынған энергиялық аралыққа дейін созылатын «құйрық» бөлігін қамтиды. Фермидің алтын ережесіне сәйкес, еркін электрон мен тесіктің толқындық функциялары арасындағы жапсарлылық деңгейі жоғары болса, оптикалық сіңіру күші де артады. Эйри құйрықтары электрон мен тесік потенциалдардағы (өріс бойындағы физикалық орналасудағы) шамалы айырмашылықтар болған жағдайда да, сәл жақындасады. Сондықтан сіңіру спектрі энергиялық аралықтың төменгі шегінде құйрық және одан жоғары тербелістерді қамтиды. Дегенмен, бұл түсіндірме экситондардың әсерін ескермейді, олар энергиялық аралыққа жақын оптикалық қасиеттерге басымдық бере алады. Франц–Келдиш эффектісі біртекті жартылай өткізгіштерде пайда болады, ал квантты шектелген Старк эффектісі кванттық құдықты қажет етеді. Екеуі де электрооптикалық модуляторларда қолданылады. Франц–Келдиш эффектісі көбінесе жүздеген вольтты қажет етеді, бұл оның дәстүрлі электроникамен қолданылуын шектейді, бірақ оптикалық сәулені бағыттау үшін толқын жетекші геометриясын пайдаланатын коммерциялық Франц–Келдиш эффектісі электрооптикалық модуляторларында бұл мәселе туындамайды.

Модуляциялық спектроскопияға әсері

Абсорбция коэффициенті диэлектрлік тұрақтымен байланысты (әсіресе күрделі бөлігімен – 2). Максвелл теңдеулерінен материалдың сыну индексінің нақты (n0) және күрделі (k0) бөліктері арасындағы қатынасты анықтауға болады. Біз толық кристалда түсетін жарықтан туындайтын электронның валенттік белдеуден өткізгіш белдеуге тікелей өтуін қарастырамыз және электрон-фотон, электрон-тесік, сыртқы өріс сияқты ықтимал өзара әрекеттесулерді ескере отырып, әрбір Гамильтондық үшін сіңіру коэффициентінің өзгеруін анықтауға тырысамыз. Бұл тәсілдер мынадан туындайды. Біздің бірінші мақсатымыз – Франц-Кельдыш эффектісі мен үшінші туынды модуляциялық спектроскопияның теориялық негіздерін қарастыру.

Жалпы сілтемелер

В. Франц, Электрлік өрістің оптикалық сіңіру шегіне әсері, Z. Naturforschung 13a (1958) 484–489. Л. В. Келдиш, Қуатты электр өрістеріндегі диэлектриктердің мінез-құлқы, J. Exptl. Theoret. Phys. (КСРО) 33 (1957) 994–1003, аударма: Soviet Physics JETP 6 (1958) 763–770. Л. В. Келдиш, Күшті электромагниттік толқын өрісінде иондану, J. Exptl. Theoret. Phys. (КСРО) 47 (1964) 1945–1957, аударма: Soviet Physics JETP 20 (1965) 1307–1314. J. I. Pankove, Жартылай өткізгіштердегі оптикалық процестер, Dover Publications Inc. Нью-Йорк (1971). Х. Хоуг және С. В. Кох, "Жартылай өткізгіштердің оптикалық және электрондық қасиеттерінің кванттық теориясы", World Scientific (1994). К. Киттель, "Қатты дене физикасына кіріспе", Wiley (1996).