Кіріспе

Этникалық қауымдастық

Гонконгтағы вьетнамдықтардың көпшілігі 1970 жылдардың ортасынан бастап Вьетнам соғысы мен қуғын-сүргін салдарынан көшіп келді. Гонконг үкіметінің гуманитарлық саясаты мен Біріккен Ұлттар Ұйымының қолдауымен, кейбір вьетнамдықтар Гонконгқа қоныстануға мүмкіндік алды. Вьетнамдық босқындардың заңсыз кіруі Гонконг үкіметі үшін 25 жыл бойы проблема болды. Бұл мәселе тек 2000 жылы шешілді. 1975 жыл мен 1999 жыл аралығында 143 700 вьетнамдық босқын басқа елдерге қайта орналастырылды, ал 67 000-нан астам вьетнамдық мигрант өз елдеріне қайтарылды. Бүгінгі Гонконгтағы вьетнамдық қауым екі негізгі топқа бөлінеді: босқын ретінде келіп, жергілікті қоғамға еніп, интеграцияланғандар және жұмыс немесе жеке жағдайларына байланысты үшінші ел арқылы Гонконгқа келгендер. Бұл екінші топ кішкентай болғанымен, өсіп келе жатқан қауымдастық. Гонконгта тұратын көптеген вьетнамдықтардың қытай тегі бар, бұл интеграцияны жеңілдетеді.

1970 жылдар су тасқынынан су тасқынына дейін

1975 жылғы сәуірде Вьетнам соғысы Сайгонның құлауымен аяқталып, Солтүстік Вьетнам елдің солтүстік және оңтүстік бөліктерін біріктіргеннен кейін, көптеген адамдар жаңа коммунистік үкіметтен сескеніп қаша бастады. Көптеген босқындар жақын елдерге, бастапқыда Сингапур, Малайзия, Таиланд, Индонезия және Гонконгқа қайықпен бет алды. Гонконг 1975 жылғы 4 мамырда вьетнамдық босқындардың алғашқы толқынын қабылдады. Даниялық «Clara Mærsk» жүк кемесімен келген 3743 адамнан тұратын босқындар тобы босқын ретінде қабылданды. Гонконг үкіметі оларды «заңсыз иммигранттар» деп жариялағанмен, бұл келу Гонконгқа босқындардың келуінің басталуын білдірді. Бастапқыда Батыс елдері босқындарды қайта орналастыру жауапкершілігінен жаңылды. 1976 жылы Гонконг үкіметі Біріккен Ұлттар Ұйымының босқындар жөніндегі жоғарғы комиссариатына (БҰҰЖК) материалдық көмек беру және қайта орналастыру туралы өтініштерді жылдам қарау туралы өтініш жасады. Бір жылдан кейін, Азаматтық көмек көрсету қызметінің қамқорлығында болған босқындардың алғашқы тобы АҚШ, Франция, Германия, Австралия және Гонконгқа қайта орналастырылды. 1979 жылы Қытайдың Вьетнамға басып кіру әрекетіне жауап ретінде Вьетнам үкіметі Вьетнамдағы этникалық қытайларды қуғынға ұшыратып, олардың көптегені Гонконгтан босқын мәртебесін іздеуге мәжбүр болды. Гонконг өзін «алғашқы пана порты» деп жариялады. Біраз уақыттан кейін Тай үкіметі босқындарды қабылдауды тоқтатты. Сингапур мен Малайзия босқындарға құрлыққа шығуға рұқсат бермеді, тиімді түрде оларды кері қайтарды. Гонконг сондай-ақ құрлыққа келген босқындарға жұмыс істеу құқығын беру арқылы либералды саясатымен де танымал болды. Бұл жыл келушілер санының ең жоғары деңгейін көрсететін жыл болды, 68 700-ден астам адам Гонконгқа келді. Бұл лагерьтер бостандық іздеген адамдарды «тікенді сымның артында» ұстағаны үшін сынға ұшырады. 1982 жылы АҚШ босқындарды қабылдау санын баяулату мақсатымен қабылдау талаптарын күшейтті. 1980 жылдардың ортасынан бастап босқындардың көп бөлігі экономикалық себептермен келді. 1984 жылдан бастап Вьетнамнан келген босқындардың көпшілігі Вьетнам үкіметі санкциялаған «реттелген атқару схемасының» бөлігі болды. 1987 жылы көптеген Батыс елдері вьетнамдық босқындарға берілетін квоталарын төмендетті, ал Гонконгқа келу ағыны 1989 жылы күніне 300 адамға дейін өсті. Бұл шараны нашар ұйымдастыру халықаралық наразылыққа әкелді. 1990 жылдардың басында Гонконг үкіметі репатриациялау бағдарламасын бастады. Бұл бағдарлама бастапқыда ерікті негізде жүзеге асырылды, бірақ Вьетнам үкіметімен жасалған келісімге қарамастан, вьетнамдық мигранттар тарапынан жағымсыз қабылданды. Соңында Гонконг үкіметі вьетнамдық қайықшыларды күштеп елге қайтару туралы шешім қабылдады. Кешенді іс-қимыл жоспары 1994 жылға дейін іске асырылды. 1980 және 1990 жылдар аралығында Гонконг үкіметі вьетнамдық мигранттарды Гонконгқа барудан қайтармақ болғандарды тоқтату үшін вьетнам тілінде радио хабарлама таратуды бастады. Бұл хабарлама «Бүгіннен бастап» деп аталды. Вьетнамдағы экономикалық және саяси жағдай жақсарған сайын және қайықпен келу ағыны тоқтатылғаннан кейін, Гонконгтың алғашқы пана порты мәртебесі 1998 жылдың 9 қаңтарында жойылды. 1998 жылдың ортасына қарай Гонконгта 2160 вьетнамдық қайықшы болды.

Уақыт шкаласы

1975 жылы 3743 босқындардың алғашқы тобы Чатем-роудтағы азаматтық босқындар лагерінде орналастырылды, олардың қайта қоныстануы күтіліп тұрды. Бұл лагерь 1977 жылы бұзылуға тиіс еді. 1979 жылғы 29 маусымда бір топ босқындар тетік тізбегін кесіп, 3500 тонналық кемені Ламма аралының жанындағы жартастарға тіресіп, батып кетті. 1979 жылғы маусымда Шам Шуй Подағы полиция бөліміне жақын жерде лагерь құрылды (1981 жылғы наурызда жабылды), тағы біреуі Юбилейде ашылды (1980 жылғы қарашада жабылды); Кай Так Шығыс лагері шамамен 10 000 адамға арналған болып құрылды; Тюэн Мундағы 23 қабатты фабрика ғимараты тағы 16 000 адамға арналған болып салынды, сондай-ақ Үкіметтік кемежайда және Батыс карантиндік тіреуіште уақытша нысандар құрылды. Кейп Коллинсонға да жабық лагерь орналастырылды. 1997 жылғы тапсыру алдында, бұл нысан әуежайға айналды, қазір Қытай Халық Азаттық Армиясының Әуе күштері пайдаланады.