Кіріспе

Протестанттық Бейбітшілік шіркеуі (Friedenskirche) Германияның Потсдам қаласындағы Сансуси паркі сарайының аумағындағы Марли бақтарында, Жасыл қоршауда (Am Grünen Gitter) орналасқан. Шіркеу король Фредерик Вильгельм IV-тің тілегімен, оның өнерге деген қабілетімен тығыз байланыста салынды және сарай сәулетшісі Людвиг Персиус жобалаған. Персиус 1845 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның жұмысын жалғастыруды сәулетші Фридрих Август Штүлерге тапсырды. Құрылысқа Фердинанд фон Арним де қатысты. Шіркеу ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген Потсдам мен Берлиннің сарайлары мен бақтары аумағында орналасқан. Шіркеу үйінің іргетасы 14 сәуірде 1845 жылы қаланды. Ғимарат 24 қыркүйекте 1848 жылы пайдалануға берілді, бірақ құрылыс 1854 жылға дейін жалғасты. Құрылысы жоғары ортағасырлық итальяндық монастырына ұқсайды.

Бейбітшілік шіркеуі

Фредерик Вильгельм өзі жобаның негізін құрайтын алғашқы эскиздерді жасаған. Ол өзінің сарай архитекторы Людвиг Персийге екі негізгі нұсқау берді: шіркеу формасы мен мөлшері бойынша Римдегі ертедегі христиан базиликасы Сан-Клементтен үлгі алу керек еді. Сондай-ақ, ол Венеция лагунасындағы Мурано аралындағы Сан-Сиприано шіркеуінің апсида мозаикасын орналастыруға тиіс еді, Фредерик Вильгельм оны 1834 жылы шіркеунің бұзылуы жоспарланған кезде сатып алған. Римдегі Сан-Клементе базиликасының ерте христиандық нұсқасының танымал гравюрасы және Иоганн Майкл Кнапп Потсдам шіркеуінің дизайнын шыңдаған болуы мүмкін. Фридрих Вильгельмнің тұсында шіркеу патшалық капелласы ретінде және Бранденбург Ворштадт (Потсдамның бір бөлігі) приходының шіркеуі ретінде қызмет етті. Ғибадатхана үш кемелі бар және трансепті жоқ, бос тұрған қоңырау мұнарасы бар базилика болып табылады. 13,5 м биіктігі бар орталық кеме жақтағы екі жақты аралықтарды жауып жатыр. Ортаңғы аркалар аркасы қиылысу нүктесін белгілейді. Дінге берілген Фридрих Вильгельм IV ішкі жағында жазық қораптық төбеге ие болғысы келді, ал панельдерге көк түсте боялған алтын жұлдыздар салынған. Патша базарлар мен сот залдарынан қайта құрылған ертедегі христиан ғимараттарының дизайнын ерекше орынды деп тапты. Ол Пруссияның протестанттық көпшілігін және соңғы уақытта иеленген жерлердегі католиктерді, әсіресе Рейнланд провинциясындағы католиктерді татуластыруға тырысты. Ол готика сәулетімен католик дінін байланыстырғандықтан, ол Пруссия протестанттық шіркеуі үшін баламалы дизайн сөздіктерін іздеді. Мартин Лютерді тастап, ол ертедегі христиан дінін өз көзіне алды. Алайда ол ерте христиандық және жоғары ортағасырлық архитектураны роман стиліне сай ерекшелендіре алмады. Ғимараттың апсиді 13 ғасырдың басындағы мозаикамен безендірілген. Ол мұрагерлік әмірші Фредерик Вильгельм болған кезде, оны аукционнан 385 талерге сатып алып, Потсдамға қайықпен әкелді. Мозаикада Мәсіхтің таққа отырғаны, оң қолымен батасын беріп, өмір кітабын ұстағаны бейнеленген. Екі жағында Мәриям мен Жақия шомылдыру рәсімін жасаушы тұр. Олардың қасында 258 жылы бас кесу арқылы шейіт болған елші Петір мен Киелі Кипр, Киелі Кипр шіркеуінің қамқоршысы, киімдерімен бейнеленген. Киелі Рухтың бейнесі ретінде жарты шардың ұшы көгершінмен безендірілген. Бас періште Рафаил мен Михайлдың бастарында Мәсіхтің символы ретінде бір тоқты жарқырап тұр. Апсиданың жарты шеңберінде латын тілінде жазылған жазу бар, Мартин Лютердің аудармасы бойынша: "Раббым, мен сенің үйіңнің орнына және сенің даңқыңның тұратын жеріне махаббатпен қарадым". Төрт қара-жасыл бағанаға тірелген құрбандық үстелінің шатырын Сибирьдің жапсырынан (жартылай асыл тастардан) жасалып, оны патшаның қайын інісі Ресей патшасы Николай І сыйлаған. Ол 1842 жылы Бейбітшілік шіркеуінде орнатылды. Оң жақтағы жолақта бұрынғы баптистерия орналасқан. Алты жақты шомылдыру рәсімінің тасын 1965 жылы басқа жерге көшірді. Баптистерияның теңеуі сол жақ жақтағы сакристия. Фридрих Вильгельм IV қайтыс болғаннан кейін ол уақытша өзінің және басқа да Хогенцоллерндер әулеті мүшелерінің кесенесі ретінде пайдаланылды. Император Фридрих III және оның әйелі Викторияның ұлы, сондай-ақ принцтер Зигмунд пен Вальдемар 1892 жылға дейін мұнда жерленген. 1920 жылы Германияның соңғы императоры Вильгельм II-нің кіші ұлы сакристияға жерленді. 1931 жылдан кейін ол Антик ғибадатханаға ауыстырылды. Алтар бөлмесінің алдындағы жер астына қаланған екі мәрмәр тақташаның астында патшаның қабірін табуға болады. Фредерик Вильгельм IV 1861 жылы 2 қаңтарда бірнеше инсульттан кейін қайтыс болды, ал 1864 жылы қазанда криптаның бағышталуынан кейін оның табуты сол жерге қойылды. Алайда корольдің жүрегі Берлиндегі Шарлоттенбург сарайындағы кесенеде жатыр. Ол ата-анасы - король Фредерик Вильгельм III мен королева Луизаның аяғына жерленді. 1873 жылы оның әйелі Елизавета Людовика қабірге еріп кетті. Екі сандықта да шіркеу еденіндегі мәрмәр тақташалар сияқты: "Осы жерде ол Құдайға, оның Құтқарушысына, жанның қайта тірілуіне және мейірімді сотқа үмітпен, тек қана біздің ең қасиетті Құтқарушымыз және жалғыз өміріміз Иса Мәсіхтің қызметі арқылы ақталған". Криптаны бағыштаған жылы шіркеудің едені Фредерик Вильгельм IV-тің тілегі бойынша аяқталды; дизайн мәңгілікті білдіретін күрделі өзара байланыстырылған шексіз лента. Оңтүстік жағында орналасқан 42 м биіктігі бар қоңырау шалымы Римдегі Санта-Мария-ин-Космедин қоңырау шалымының жобасына негізделген. Шығыс жағында Эдуард Штайнбруктың "Иса Гетсиманиде" деген фрескасы бар эд�...

Кайзер Фридрих кесенесі

1888 және 1890 жылдар аралығында солтүстік жағына Кайзер Фридрих мавзолейі қосылды. Жобаларын Юлиус Карл Рашдорф жасаған, ол сонымен қатар 1893 жылдан 1905 жылға дейін Берлин соборын итальяндық жоғары ренессансының ықпалымен барокко стилінде жобалаған. Италияның Оңтүстік Тирольдегі Иннихендегі 17 ғасырғы Қасиетті қабір шіркеуі мавзолейге үлгі болып табылады. Мавзолей – овал пішіндес және тікбұрышты алтарь бөлмесі бар күмбезді құрылым. Ішінде айналада галерея және екі қара бағана тіреген күмбезді шатыр орналасқан, олар бірінің үстіне бірін тіктеп, шетімен созылады. Шатырдың ішкі жағындағы алтын мозаикада періштелер мен пальма ағаштары кезектесіп бейнеленген. Ротунданың ортасында Германия императоры Фридрих III және оның әйелі, император Викторияның (бұрын Ұлыбритания мен Ирландияның ханшайымы) мәрмәр саркофагы тұр. Мүсіндерді Рейнхольд Бегас жасаған, ол сондай-ақ алтарь бөлмесінің қабырғаларында тұрған саркофагтарды аяқтады, онда императорлық жұптың екі ұлы – ханзада Сигизмунд (1864–1866) және ханзада Вальдемардың (1868–1879) қалдықтары сақталған. Екеуі де жас кезінде қайтыс болды және олардың денелері Бейбітшілік шіркеуінен мавзолейге көшірілді. 1991 жылдан бері солдат-патша Фридрих Вильгельм I-нің қарапайым табыты алтарьға қарайтын баспақыштарда тұр. Бастапқыда ұлы, Ұлы Фридрих сияқты, Потсдамдағы қазіргі уранды Гарнизон шіркеуіне жерленген, табыт 1945 жылы соғыс аяқталуға аздай қалғанда көшірілді. 1953 жылға дейін ол Марбургтағы (Гессен) Елизавета шіркеуінде, ал 1991 жылға дейін Хечингендегі (Баден-Вюртемберг) Хоэнцоллерн сарайында сақталды. Алғашқы қара мәрмәр саркофаг 1945 жылы жойылды, ал қазіргісі – мыстан жасалған көшірме.

Хейлсбронн тұғыры

Аркаданың оңтүстік бөлігіндегі мәрмәр рельеф – мүсінші Кристиан Дэниел Раухтың соңғы туындысы. Онда "Мұсаның бас діни қызметкер Һарон мен Хурдың қолдауымен дұға ететіні" бейнеленген. Оңтүстік аркадаға параллель Хейлсбронн галереясы орналасқан, ол Марли бақтарына кіреберіс қызметін атқарады. Бұл – Орта Франкониядағы Хейлсбронн монастырындағы бұрынғы асханадағы римдік қабатты портиктің көшірмесі. 1828 жылы танысу сапарында болған сәулетші Людвиг Фердинанд Гессенің назарына ол түсті. Ол берлиндегі қыш өндіруші Тобиас Фейлнерге кіреберісті қызыл терракоттан жасауды тапсырды. Фридрих Вильгельм IV Гессенің көшірмені енгізу туралы ұсынысын қабылдамады, бірақ Гессен король қайтыс болғаннан кейін екі жыл өткен соң портикті орнатты. Хейлсбронн монастырындағы түпнұсқа Нюрнбергтегі Ұлттық герман мұражайына жеткізілді, ол 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында дерлік толығымен қирады.

Жақын орналасқан ғимараттар мен қақпалар

Оңтүстікке қарай, қоңырау мұнарасының бойымен бұрынғы қонақ үйі – Кавалер үйі созылып жатыр. Оған іргелес Портер үйі, қысқа мұнарасымен, ал оң жақ бұрышында Ректор үйі мен мектеп орналасқан. Фредерик Вильгельм IV қауым үшін паркіне екі кіреберіс жасады. Біреуі – Жасыл қоршаудың жанында салынған төменгі қосалқы қақпа. Осы қақпа арқылы келушілер "құрметпен иіліп" Бейбітшілік шіркеуінің аумағына кіреді. Екінші кіреберіс, қазір қолданылмайды, парктің шығыс жиегінде, обелискке жақын орналасқан. Үш патша қақпасын Людвиг Фердинанд Гессен классикалық стильде салған, онда Давид, Соломон және Карл Ұлы патшаларының мүсіндері бейнеленген.

Парк аумағы

Парктің шығыс шетінде Фредерик Вильгельм IV, басқа нәрселермен қатар, парк пен қала арасында байланыс орнатуды жоспарлады. Марли бағында, әскер патшасы Фредерик Вильгельм I-нің бақшасында, тыныштық пен саяхат орны құрылды. Бақ сәулетшісі Питер Джозеф Ленне ғимараттар тобын екі ерекше бақшасы бар тартымды саябаққа енгізді. Қала жағындағы, шығыста орналасқан Бейбітшілік бағында ағаштар мен бұталар шағын топтарға жинақталған және Бейбітшілік бассейні бар. Су солтүстік және шығыс жақтағы шіркеу ғимаратының төңірегінде ағып жатыр. Үш гектар ғана аумақты құрайтын Марли бағы, батысында шіркеудің жерімен шектеседі. Ағаштар мен бұталардың тығыз отырғызылуы, кіреберіс балконшалары, гүлзарлар мен мүсіндер романтикалық көңіл көтерудің суретін бейнелейді.

Қазіргі жағдай

2015 жылға қарай, шіркеудің түрлі бөліктері жөндеуді қажет етіп тұрды. Кампанильге шұғыл нығайту жұмыстары жүргізілді. Венеция мозаикасы да тәуекелде. Мозаиканың негізіндегі темір бөлшектері (алғашқы ерітіндісімен бірге әкелінген) тоза бастады. Бұған қоса, бүйірлік дәліздердің шатырларынан су ағып, қабырғаларға сіңіп жатыр.