Кіріспе

Парламент Ғылым және Технология Кеңсесі (POST) – Ұлыбритания Парламентінің ғылым мен технологияға қатысты мемлекеттік саясат мәселелерінің тәуелсіз, сараланған және түсінікті талдаудың ішкі көзі. POST Парламенттің екі палатасына (Азаматтар палатасы мен Лордтар палатасына) қызмет етеді. Ол Парламент депутаттары мен Лордтардың талқылаулар барысында оның талдауларына сеніммен сілтеме жасауын қамтамасыз етуге ұмтылады. Бұл принциптер POST кеңесінің құрылымында көрініс табады, оның құрамында Азаматтар палатасы мен Лордтар палатасының өкілдері, сондай-ақ әлемдік танымал ғалымдар мен инженерлер бар.

Тарих

Жыл оқиғасы 1980-жылдар Кеңсе алғаш рет 1989 жылы ұсынылды. 1989 жылы POST (қоғамдық қаржыландырумен) іске қосылды. Басқа қолдаулармен қатар, Ұлыбританияның Экономикалық және қоршаған ортаны дамыту орталығы POST-қа алғашқы экологиялық кеңесшісін тағайындау үшін қаражат жинады. 1992 жылы POST Ұлыбритания Парламентінің екі палатасымен парламенттік орган ретінде қабылданды және бес жылдық тексерулерге жатады. 2001 жылы Ұлыбритания Парламенті POST-ты тұрақты мекеме етіп бекітті, осы шешімді қолдау үшін дәлелдер ұсынған POST төрағасы доктор Иан Гибсон, төрағаның орынбасары Лорд Флауэрс және директор профессор Дэвид Коуптің еңбегінен кейін, Лордтар палатасы да мақұлдады. 1939 жылдан бері ғылым мен технологияға қызығушылық танытқан депутаттар мен пэрлер тобы, алғашқы парламенттік «Барлық партиялық топ» арқылы Ұлыбританияның Парламенттік және ғылыми комитеті (P&S) Ұлыбритания парламентарийлерін ғылыми жетістіктердің қоғам мен мемлекеттік саясатқа тигізетін әсерін зерттеуге ынталандырды. Ұлыбритания экономикасы технологиялық прогреске көбірек тәуелді болған сайын, технологияның әртүрлі әсерлері (әсіресе қоршаған ортаға) айқын болды, сондықтан Ұлыбритания Парламентіне осындай мәселелер бойынша өз ресурстарын қажет етуі сезілді. Парламентарийлерге өз сайлаушылары мен қоғам үшін технологияның салдары туралы білім мен түсінікке қол жеткізу ғана емес, сонымен қатар Ұлыбритания үкіметінің заңнамасы мен басқаруын бақылау функцияларын жүзеге асыру қажет болды. Бұл ойларға шетелдегі мамандандырылған парламенттік ғылым және технология ұйымдарының бар екендігі де әсер етті. P&S мүшелері (Сэр Иан Ллойд, Сэр Тревор Скит, Сэр Джерри Вон, Лордтар Кеннет, Грегсон және Флауэрс және т.б.) АҚШ, Германия және Франциядағы құрылған ұйымдарды аралап көрді, бұл қазіргі парламенттердің ғылым мен технологияға қатысты мәселелерде өздерінің «ақыл-парасатына» мұқтаж екендігі туралы пікірлерін нығайтты. Бастапқыда олар сол кездегі Тэтчер үкіметінен Вестминстердегі мұндай қызметтерді қаржыландыруды сұрады, бірақ алдымен нақты қажеттілікті көрсетуді талап етті. Бұл P&S мүшелерінен қаражат жинау үшін қайырымдылық қор құруға әкелді. Парламенттің реакциясы оң болды және алғашқы директор доктор Майкл Нортонның тағайындалуына әкелді. 1989 жылы POST ресми түрде қайырымдылық қоры ретінде құрылды, бірақ Парламенттің ішкі бөлігі емес. 1992 жылы POST қосымша ресурстар тартты, содан кейін 3 мамандандырылған ғылыми кеңесшіні жұмысқа алды және Ұлыбританияның ғылыми кеңестерімен бірлесіп стипендиялық бағдарламасын бастады. 1992 жылы Палатаның Ақпарат комитеті, Лордтар палатасының қолдауымен, Парламенттің өзі POST-ты 3 жыл бойы қаржыландыруын ұсынды, ал 1995 жылғы келесі тексеру осы мерзімді тағы 5 жылға ұзартты. Бұл POST-тың депутаттар мен пэрлер тарапынан нақты қызығушылық пен сұраныс көрсеткенінің нәтижесі болды. POST-тың Парламентке жат емес органдардың, тіпті Корольдік қоғам сияқты беделді ұйымдардың қайырымдылықтарына қаржылық тәуелділігі кеңсенің тәуелсіздігіне әлдеқандай күмән тудырды. 1997 жылдан бастап POST басқарма төрағасын үкіметтік билік өкілдері тағайындады. Содан бері төрағалық еткендер: доктор Иан Гибсон (депутат, 1997-2001), доктор Филис Старки (депутат, 2001-2005) және доктор Ашок Кумар (депутат, 2005-2010). Доктор Кумар Ұлыбританиядағы 2010 жылғы жалпы сайлау алдында қайтыс болды. Содан бері, парламент мақұлдауына байланысты, POST төрағасы Адам Афийе (депутат) болып табылады. 1998 жылы профессор Дэвид Коуп POST директоры қызметін қабылдады. Ол кеңсеге POST-ты Ұлыбритания Парламентінің тұрақты кеңсесі ретінде құру мақсатын қойды және оның штаттық құрамын, байланыстарын кеңейтті, сондай-ақ Ұлыбритания Парламенті құлшыныспен қолдауға келіскен ерекше мекеме ретіндегі рөлін жалпы мойындауға ықпал етті. 2001 жылы екі палата да POST-ты тұрақты екіпалаталы мекеме ретінде құру керек деп шешті, оны екі палата арқылы Парламент өзі ғана қаржыландырады, Commons/Lords арақатынасы 70%/30% болатын. 2009 жылы POST өзінің 20 жылдығын атап өтті, оның ішінде директор профессор Коуп ұйымдастырған «Болашақтың суреттері» тақырыбындағы арнайы конференция өтті. Басты баяндамашылар АҚШ Өкілдер палатасының ғылым және технология жөніндегі комитетінің төрағасы Н. Барт Гордон және Гавай университетінің болашақ зерттеу орталығының докторы Джим Датор, сондай-ақ әлемнің көптеген елдерінің парламенттері мен қызметкерлері болды. Екі палатаның мүшелерінің ынтасының арқасында POST Парламентте ерекше мәртебеге ие болды. Ол құрылған сәттен бастап әкімшілік тұрғысынан Төменгі палата КОМИССИЯСЫНА тіркелді (бірақ әрқашан Лордтар палатасымен байланысын сақтап келді). Бұл реттелу кеңсе мен оның функцияларын екі палатаның кітапханаларынан ерекшелендіру үшін жасалған. Олар әртүрлі сападағы «зерттеулерді» жүргізеді. POST болса, керісінше, саяси немесе әкімшілік күтудің дереу қысымынан босатылып, жаңаша ойлауға ұмтылып, ең алдымен барлық жұмыстарын қатаң рецензиялаудан өткізуге міндетті болды. 2012 жылы POST директоры профессор Дэвид Коуп Кембридж университетіне оралды, ал доктор Крис Тайлер парламенттік билік органдары POST-ты басқаруға тағайындалды. Доктор Тайлер 2017 жылы POST-тан кетіп, Лондон университетінің колледжінде саясаттанушы болып жұмыс істеді. POST директорының міндетін атқарушы қызметін ұзақ жылдар жұмыс істеген қызметкер доктор Чандрика Нат қабылдады. 2018 жылы POST-тың ғылым мен технологияны бағалаудағы өзгересіз рөлін мойындап, ол Антарктика ғылыми комитетінің атқарушы директоры болып тағайындалды, бұл жоғары беделді үкіметаралық ұйым. Доктор Грант Хилл Кауторн (Сидней университеті) 2018 жылдың мамырынан бастап POST басшысы болды.

Парламентте ғылым мен технология

Парламент депутаттарының көпшілігі ғылыми немесе технологиялық білімі жоқ, бірақ ғылым мен технология мәселелері қоғамдық саясаттың маңызды бөлігіне айналуда. Парламентарийлер күн сайын лоббилеу, қоғамдық сауалдар және ғылым мен технология туралы БАҚ хабарларымен қамтылады. Бұл медицинадағы жаңалықтар, экологиялық мәселелер және жаһандық коммуникациялар сияқты алуан түрлі салаларды қамтиды. POST парламентарийлерге ақпараттық ресурстар, терең талдау және бейтарап кеңес беру арқылы осындай мәселелерді тиімді қарастыруға көмектеседі. POST ғылым мен технология саласындағы ұйымдармен, оның ішінде арнайы комитеттермен, көппартиялық парламенттік топтармен, мемлекеттік органдармен, ғылыми қоғамдармен, саясатты зерттеу орталықтарымен, бизнеспен, академиялық ортамен және ғылыми зерттеулерді қаржыландырушылармен тығыз байланыс күйінде жұмыс істейді.

Халықаралық қызмет

POST технологияны бағалау жөніндегі Еуропалық парламенттік желінің мүшесі болып табылады, ол ақпарат алмасу және бірлескен жобалар бойынша жұмыс істеу үшін Еуропа бойынша парламенттік ұйымдарды біріктіреді. POST сонымен қатар әлемдегі ғылым мен технология ұйымдарымен байланыс орнатады. 2005 жылдың қарашасынан 2009 жылға дейін POST Дания, Нидерланды, Фламанд және Германия парламенттеріндегі өзінің төрт әріптес ұйымымен бірлесіп, Брюссель және Страсбургтегі Еуропалық парламенттің Ғылым және технологияны бағалау бөліміне технологияны бағалау қызметтерін ұсынды.

POST Африка бағдарламасы

2001 жылдан бастап POST дамушы елдердің парламентарийлерінен кеңес сұрау туралы өтініштерді көбірек ала бастады. Дамушы елдер парламенттерінің мүмкіндіктерін арттыру қажеттігі анықталды. 2005 жылы POST осы мәселе бойынша Гетсби қорымен келіссөздер жүргізді, нәтижесінде Африка парламенттеріне және олардың елдеріндегі басқа да ұйымдарға ғылым мен технологияға қатысты саяси мәселелерді қарау үшін парламенттік мүмкіндіктерді дамытуға көмектесетін арнайы бағдарлама іске қосылды. Қазіргі таңдағы шешім қабылдау процесінде ғылым мен технологияның маңыздылығы артып келеді, бұл 2007 жылғы қаңтарда Африка Одағының саммитінде ғылым, технология және инновацияларға берілген басымдықтан көрініп тұр. Осы бағдарлама парламенттердің шешім қабылдау процестерін бағалауға және ғылым мен технологияға негізделген мәселелердің кең ауқымды салдарларын талқылауға арналған ұлттық платформа ретінде әрекет етуіне ықпал етеді. Бағдарлама шетелдегі парламенттермен және ассамблеялармен ақпарат алмасып, озық тәжірибелерді бөліседі, соның арқасында Парламент палатасының маңызды мақсатына – ақпарат беру және қолжетімділік арқылы Парламенттің жұмысы мен рөлін жұртшылыққа танытуға және түсіндіруге қолдау көрсетеді.

Тұрақты қызметкерлер

POST-та биология және денсаулық сақтау, физикалық ғылымдар мен АКТ, қоршаған орта және энергетика, сондай-ақ әлеуметтік ғылымдар салаларын қамтитын сегіз ғылыми кеңесші бар. Ғылыми кеңесшілердің көпшілігі жоғары білімі бар және ғылым саясаты саласында тәжірибелі.