Кіріспе

Британдық теңіз офицері және жазушы (1908–1967)

Денис Артур Рейнер DSC & Bar, VRD, RNVR (9 ақпан 1908 – 4 қаңтар 1967) – Атлантика шайқасындағы күреске қатысқан Корольдік теңіз күштерінің офицері. Теңізде қарқынды соғыс қызметінен кейін Рейнер жазушы, фермер және шағын желкенді кемелерді сәтті жобалап, құрылысын салған шебер болды. Оның алғашқы кемесі – «Весткостер», ал ең табыстысы – шыны талшықтан жасалған, гантер немесе Бермуда жүзділігі бар екі кілікті «Westerly 22» моделі. Осы модельден мұхиттарды кезедіп, отбасылық қажеттіліктерге – жайлылық, қауіпсіздік және баға жағынан сай келетін ұқсас «шағын кемелер» пайда болды. 1967 жылы қайтыс болғанға дейін Рейнер Westerly Marine Construction Ltd компаниясын құрды және өзінің инновациялық GRP жобалары арқылы компанияның 1980 жылдардың соңына дейін Ұлыбританиядағы ең сәтті яхта құрылысшыларының бірі болуын қамтамасыз етті.

Алғашқы жылдар

Денис Рейнер Лондонның шетінде, Масвелл Хилл қаласындағы грузин стиліндегі үйde, Франсис (туған Паркер) және Артур Рейнердің отбасында дүниеге келді. Артур Рейнер – электр инженері, кейін тауар брокері болды. Олар отбасымен бірге Уиррал түбегіндегі Батыс Кирбиге көшіп, ұлын 1921 және 1924 жылдар аралығында Рептон мектебіне білім алуға жіберді. Жазық табанының кесірінен Денис Корольдік теңіз күштеріне қабылдана алмады, бірақ сәтті теңіз мансабын құруға бұл кедеріс болмады. 1925 жылдың қазанында ол Корольдік теңіз еріктілер резервінің (RNVR) Мерси бөлімшесіндегі HMS Eaglet кемесіне жартылай штатты мичман ретінде қабылданып, өзі жасаған шағын қайықпен Батыс Жоғарлаудың тасты жағалауын зерттеуге деген қызығушылығын қанағаттандыра алды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың қақпасындағы сегіз жасар мектеп оқушысы Рейнер мектеп геометрия дәптерінде "тозақтық" U қайығын батып кіретін құрылсын салғаны үшін жазаланғанына ренжіді. "Диаграммалық түрде бейнеленгені үшін, ол бетті бүлдірді – қазір мен оны түсінемін" деп жазды ересек Рейнер өзінің "Эскорт: Атлантика шайқасы" (1955) кітабының алғы сөзінде. Мектепте Рейнер, күйеуінің ағасы "нағыз эсминецте" офицер екеніне қызығып, мектеп дәптерінің жиектеріне "эсминецтердің үздіксіз шекарасын" салған. Кейінгі оқу жылдарында "нағыз жүзіп, қозғалтқыштарымен жабдықталған эсминецтердің" аяқталмайтын ағыны пайда болды.

Атлантика шайқасы

"Мен өз қолыммен жүзімді жинап, істерімді реттеп, яхтамды дайындауға кірістім", - деп жазды Рейнер Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін төрт күн қалғанда. 1939 жылы, ішінара басқалар оның басшылық қабілетін мойындағандықтан, ішінара Корольдік әскери-теңіз флотында жоғарылауды қалаған RNVR офицерлеріне стандартты кеңестерге қарсы, навигацияға маманданғандығын талап еткендіктен, Рейнер 14-ші Су асты кемелеріне қарсы топтың командасы болды. Ол HMTs Loch Tulla, Istria, Regal, Brontes және Davey құрамындағы қарулы траулерлер тобын басқарды, олар Scapa Flow негізгі флот базасын қоршаған қауіпті суларда қарауылдап жүрді – Шотландия мен Оркней аралдары арасындағы 6 мильдік 20 мильдік теңіз учаскесі, онда жоғары толқын батыс жел соққанда 8 түйінге дейін қарсы ағып кетуі мүмкін. Оның "желкені" HMT Loch Tulla кемесінде болды, ол үшін Рейнер Девон траулерман Лангты таңдады – ол кеме туралы "кемеде оқымаған ешкім түсінбейтін нәрселерді" біледі деп сипаттады. 1940 жылдың қыркүйегінде Рейнер корветке қолбасшылық етуге тағайындалды, бірақ ол толыққанды емес екенін анықтады, ал басқасы дайын болғанмен, командирі болмады. Ол барлық көндіру қабілетін пайдаланып, команданы өзіне алды. Вербена – алғашқы ұзын фокселді кеме, Рейнердің пікірінше, "толыққанды кеме" болды. Вербенада Рейнердің өмір бойы қолданылған "Бен" лақап аты оның шақыру белгісі ретінде пайдаланылды. Вербена Малкольм командасының командирі C D Говард Джонстонның басқаруымен B 12 тобына тағайындалғанға дейін әртүрлі эскорт топтарының арасында конвой міндеттерін орындады. 1940 жылдың қысы мен 1941 жылдың тамызында қайта жөндеуден бұрын Вербена Солтүстік Атлантикада жұмыс істеді. Кейін ол Оңтүстік Атлантикада операциялар жүргізу үшін Фритаунда, содан кейін Кейптаунда, ал одан кейін Қиыр Шығысқа жіберілді. Жапонияның Малайзияны басып алуынан және Сингапурдың құлауынан кейін Вербена Коломбода орналасқан. 1942 жылдың мамырында Карачиге бағыт алғанда, оның қазандықтары тұрақты жылдамдықпен жұмыс істеу және тазалаудың болмауынан істен шықты, сондықтан ол Бомбей портына жөндеуге соңғы жүз шақырымды буксирленуіне тура келді. Үндістанда бірнеше ай өткізгеннен кейін, ол бірнеше атпен саяхат жасады, Рейнер мен оның экипажы үйлеріне оралды. 1942 жылдың Рождествосынан кейін ол эскорт тобының басшысы болып тағайындалды, бұрынғы деструктордың командалық құрамын басқарды, Корольдік теңіз флотында (бір жыл бұрын командир Э.Н. Вудпен бірге) осындай жоғарылау алған алғашқы RNVR офицерлерінің бірі болды. Рейнер өзінің тобымен Солтүстік Атлантикада конвойды сүйемелдеу бойынша жұмыс істеп, таныс жерге оралды. 1943 жылдың маусым айында ол "Розагарден" операциясын басқарды, Дания боғазынан өтіп бара жатқан U-кемелерін аңшылыққа түсіріп, жоюға тырысты, бірақ бұл сәтсіз аяқталды. 1943 жылдың қазан айында Рейнерге командалық берілді, ол қысқа уақытқа дейін Хаволок басқарған B 5 EG-ге қосылды, кейін оған Д-күнге дайындық ретінде Каналға қарсы жұмыс істеуге арналған Эскорт тобы берілді. Плимуттан бір күн өткен соң, 1944 жылдың 20 ақпанында Рейнер Уорвикпен Тревоуз-Хед маңында болған кезде, ол 90 экипажбен бірге U 413 подлодкасымен торпедаланған, оның капитаны Густав Поэль болды. Ол және басқа тірі қалғандар Виктор Крисп басқаратын "Леди Лак" паровоздық траулерімен құтқарылды. Осы тәжірибеден кейін "өмірде қалғандардың демалысын" алудың орнына, суға түсуді қамтитын, өйткені U қайығын қуып жүрген жойғыштан тереңдік заряды жақын жерде жарылды, Рейнер адмирал Макс Хортонды "екі түтікпен жойғыш" үшін қысып, оған "ең жақсы көретін" әскери командасының командасы берілді. 1944 жылдың соңында ол 30-шы эскорт тобының қолдау тобының аға офицері болып тағайындалды, оның ішінде Портчестер қамалы (кейін "Қырағай теңізде" Салташ қамалы), Лансестон қамалы және Кенилворт қамалы бар. 1944 жылдың 10 қарашасында Рейнердің тобы ассидтік байланыс орнатып, тез әрі жақсы атқарған маневрде U-кемесіне шабуыл жасап, кейіннен U 1200 деп анықталды. Певенси қамалы базасына қайтып келе жатқанда, оның рулеткасы Фойл өзенінің сағасынан солтүстікке қарай соққан дауыл кезінде сынды. Рейнер кемесі Магилиган нүктесіне алып баратын құмды аралықта қолмен басқару қосылғанға дейін жоғалып кете жаздады. Ол осы сәтте "шамыраның шамы күйіп кетті" деп жазады. Ол Макс Хортоннан үш апталық демалыс алды, содан кейін оны ВЕ күніне дейінгі айларда Портсмут портының артындағы Форт-Саутвик туннель кешеніндегі Портсмут каналы командасының аға қызметкері қызметіне орналастырды. Мұнда, терең жер астынан радармен басқарылатын учаскелерді бақылау камп...

Жасалған әшекейлер

Рейнердің «Құрмет белгісі» 1940 жылғы 29 желтоқсандағы Лондон газетінде, 1940 жылғы 1 қаңтарда күнтізбеленген күйінде жарияланды. Ол «жау миналарын теңізден тазартатын және су асты кемелерімен күресетін қиын және қауіпті міндетті» атқаруы үшін марапатталды, ол Loch Tulla траулеріне қолбасшылық еткен кезде. 1941 жылғы 26 қыркүйекте HMS Verbena құрамында «жаудың су асты кемелеріне қарсы шайқастағы еңбегі үшін» Despatches-те есімдерінің аталғаны хабарланды. 1943 жылғы 23 наурызда Газетте ерікті резерв орденін (VRD) беру туралы жарияланды. 1945 жылғы 25 мамырда «жаудың су асты кемелеріне қарсы сәтті операциялардағы батылдығы, шеберлігі және табандылығы үшін» DSC-ге қосымша белгі берілді. Рейнерге 1944 жылғы 11 қарашада Хинрих Мангельс басқарған U 1200 су асты кемесін батқандығы үшін «Уорвикке өтеу беру үшін» есеп берілді. Эскорт тобының шайқасында, фатальды тереңдік зарядтары лейтенант Р.М. Робертс, DSC, RNVR басшылығымен тасталды. Рейнер 1941 жылғы 22 мамырда белгісіз U су асты кемесін батырғандығы немесе зақымдағандығы үшін мақтан тұтса да, ол бұрынғы оқиғада, HMT Loch Tulla-ның 14-ші су асты кемеге қарсы тобының басшысы болған кезде, Scapa Flow-қа қарай бет алғанда күмәнмен қарады. Ол Ұлыбританияның шығыс жағалауындағы Хамбердің солтүстігінде күшті гидролокатор сигналы, тереңдік зарядтау жаттығуы және мұнайдың пайда болуы туралы жазады. Кейінірек ол өзінің алғашқы DSC-інің 1940 жылғы 1 қаңтарда жарияланғанын «есте сақтайды», бұл «Flamborough Head-тен тыс» болған осы шайқас үшін болған деп санайды. Бұл нағыз батыру болды ма, жоқ па, ол анық емес, «заманауи су асты кемелерінің» «прессиондық корпусына» зақым келтірудің қиындығын айтады. Кейінірек Рейнер 1941 жылғы 22-23 мамырда HMS Verbena кемесімен голландтық Elusa танкерін торпедалағаннан кейін, жанып жатқан қирандыларын тексеру үшін суға шыққан U су асты кемесімен шайқасқан оқиғаға сілтеме жасайды. Су асты кемесі суға батып кетті. Рейнер күшті гидролокатор байланысын анықтады, бетте мұнайды көрді, байланыс үзілді және HMS Churchill кемесін бірдей нысанаға, тереңдік зарядтарымен бағыттады, екі кеме де 1941 жылғы 24 мамырға дейін таң атқанға дейін сол аймақта қалды. Эскорттағы Рейнердің Батыс жағалау картасының артқы жағында шайқастың белгісі – қиылысқан қылыштар және «Verbena 22.4.41 U су асты кемесіне зақым келтірді» деген жазу бар. Көп жылдар өткен соң – 2006 жылы – Атлантика шайқасын зерттеуші Гудмундюр Хельгасон Elusa кемесін U 93 батырғанын атап өтті, «бірақ ол шабуылдан аман қалды», сондай-ақ «сол кезде өте сенімді дәлелдермен» көптеген шабуылдар тіркелгенін, бірақ U су асты кемесін батыруға немесе зақымдауға жетпегенін қосты. «1955 жылдан бері U су асты кемелерінің тағдырына көптеген түзетулер енгізілді, тіпті бүгінге дейін де».

Жазушы

Соғыстан бұрын яхталық баспасөзде мақалалар жазған Рейнердің авторлық мансабы 1955 жылы «өзінің» соғысы туралы жеке есебімен басталды – Кимбер баспасынан шыққан, кейіннен Әскери-теңіз институты баспасы (1999) қайта басылым жасаған «Эскорт: Атлантика шайқасы». Ол соғыстың барлық кезеңінде 63 000 одақтас теңізші мен ұшқышы, 30 000 сауда теңізшісі және 43 000 U-бот теңізшісі қаза болған қақтығыста өзінің жеке тәжірибесінің бағытын анықтаудың қиын екенін мойындаған болар еді. 1950 жылдары теңіздегі соғыстың ресми тарихшысы капитан Стивен Роскилл отбасымен дос болып, Рейнердің үйінде тамақ пен сусын ішіп отырып, оның бұл тақырыптағы тартыншақтығын жеңген соң ғана, ол сол алып науқанның ерекше тәжірибесін қағазға түсірді. Рейнер үшін теңіз «қатал да емес, мейірімді де емес» болғандықтан, «Эскорт» кітабында сипатталған соғыс пен Николас Монсарраттың соғыстан кейінгі өте сәтті «Жәбірлі теңіз» романындағы ойдан шығарылған командир Эрикссон арасындағы параллельдер бар. Стивен Роскилл «Эскорт» кітабының редакторының алғы сөзінде Рейнердің осы тақырыпта сөйлеуге құқығы бар екенін былай деп жазды: «Патшалық әскери-теңіз күштерінің ерікті резервінде бес жылдан астам уақыт үздіксіз қызмет еткен басқа офицерді білмеймін, сондай-ақ бастапқыда траулерден корветке, содан кейін кішкентай эсминецке, ал соңында жаңа және жетілдірілген соғыс кемелерінің тобына басшылық еткен басқа біреуді де білмеймін». Flower Class Corvette's Association-дан Майк Реймонд «Эскорт» журналының бетінде Рейнердің «құбырмен және сақалмен» суретін жариялады – бұл мақаланың басындағы сурет тарих емес, өмірбаяны екенін көрсетеді. Дегенмен, 1955 жылы Рейнерге 10 жылдық перспектива өз және өз адамдарының тәжірибесін Атлантика шайқасының кең ауқымды есебіне енгізуге мүмкіндік берді, мысалы, Ұлыбританияның ең жақсы әскери кемесінің батып, Гитлердің одақтас конвойларға қарсы үлкен су үсті рейдкерлерін қолдануын тоқтатқан неміс линкорының жойылған төрт күндік теңіз шайқасының қысқаша және қызықты көрінісін тіркеді. СК 31 конвойын үйге қарай сүйреп әкелген кезде Вербена бортында ХМС Черчилльдің командирі Бостокпен бірге Рейнер түбекте оңтүстікке қарай асығып келе жатқан үлкен кемені байқады: «Ол горизонттағы корпусы көрінбейтін, анықтау қиын кеме еді. Мен Черчилльге: «Мен көргенді хабарлаймын ба?» дедім, жауап келді: «Жақсырақ емес – анықтама әлі нақты емес. Шатасуға себеп болуы мүмкін. Суффолк жағдайды бақылап отырған сияқты». Суффок және Норфок – 1941 жылдың 24 мамырында батып кеткен неміс линкоры Бисмарктың соңынан ерген крейсерлер. Рейнер 1956 жылы, «Эскорттан» бір жыл өткен соң, өзінің алғашқы романын жариялады – «Төмендегі жау» романы. Ол 1957 жылы Дик Пауэллдің сол аттас фильміне бейімделді, онда жазушының эсминеці HMS Hecate USS Haynes болып өтті (іс жүзінде USS Whitehurst), ал оның британдық капитаны Джон Мюррелл Роберт Митчем ойнаған америкалыққа айналды, ал Курт Юргенс Рейнердің U-бот капитаны Капитан фон Столбергтің рөлін сомдады. Пауэлл «Төмендегі жау» трейлерінің басында Рейнердің кітабын көрсетті. Романда сипатталған және кейін фильмге көшірілген кейбір нақты тәжірибелерді Рейнердің 1944 жылдың 11 қарашасында Оңтүстік Ирландияда корветтер мен U 1200 арасындағы кездесу туралы «Эскорт» кітабының 224 және 228 беттері арасындағы баяндауында оқуға болады. Рейнердің Атлантика шайқасындағы тәжірибесі, оның ішінде торпедаланған жанармай танкерін сүйреп алу, сондай-ақ конвойды сүйреу туралы кейінгі романына, «Жарақаттанған танкер» (1962) (АҚШ-та «Ұзақ жол» деп аталады) ақпарат берді. «Жарақаттанған танкер» 1943 жылдың ақпан айында «Төмендегі жаудан» ертерек орнатылған және сонымен қатар Джон Мюррелл басқаратын ойдан шығарылған HMS Hecate эсминцін қамтиды. «Ұзақ күрес» (1958) романында Рейнер Наполеон соғыстары кезінде Үнді мұхитында үш күндік кемеден кемеге шабуыл жасау туралы жазды; «Батырлықтың кішкентай ұшқыны» (1959) романында танк соғысы туралы (романның АҚШ-тағы басылымдарында Батырлық деп аталады). 1966 жылы Алан Уайкпен бірге ол «Ұлы яхта жарысы» атты кітап жазды. 1961-1963 жылдары Рейнер сонымен қатар желкендеу, шағын кемелердегі теңіздегі қауіпсіздік және моторлы қайықты бастау туралы кітаптар шығарды.