Кіріспе

Демалыс қайығы немесе кемесі

[[File:Azzam bei Lürssen. JPG|thumb|2018 жылғы ең ұзын жеке яхта – Azzam суперяхтасы. Нақты стандартты анықтамасы жоқ, бірақ бұл термин көбінесе түнде болуға арналған кабинасы бар кемелерге қолданылады. Кемі 10 метр (33 фут) ұзындығы бар және эстетикалық жағынан әдемі болуы мүмкін кеме яхта деп аталады. Коммерциялық яхта кодексінде яхталар үлкен деп жіктеледі. Мұндай яхталарға әдетте жалдамалы экипаж қажет. Жарыс яхталары жайлылықтан гөрі жылдамдыққа баса назар аудап жасалады. Чартерлік яхталар пайда табу мақсатында жұмыс істейді.

Құрылыс

Бастапқыда барлық яхталар ағаштан жасалатын, ағаш қаңқасы мен қабырғалары, үстіне тақтайшалар қапталып. Бұл материалдар бумен жүретін яхталарда темірмен немесе болатпен алмастырылды. Ал, шамамен кішкентай яхталар шыны талшықтан жасалуы мүмкін, ал үлкендері болаттан, алюминийден немесе талшықты пластиктен жасалады. Ағаштан жасалған құрылыс, қабырғалар үстінде дәстүрлі тақтайларды қолдану әлі де жалғасуда. Пливудтан жасалған қатал корпусты қайықтар сирек кездеседі, ал WEST жүйесімен жасалған яхталар – эпоксидке малынған ағаш жолақтары, қайықтың қаңқасына жабыстырылады – берік, жеңіл және мықты корпус береді. Болат немесе алюминийден жасалған металл корпустар, құрамдас бөліктерді толығымен су өткізбейтін корпусқа дәнекерлеуге мүмкіндік береді. Екі металл да электролизден зақымдануға осал. Болатты әлемнің кез келген кеме жасау орындарында жөндеу оңай, ал алюминий әлдеқайда жеңіл материал. Шыны талшығынан жасалған құрылыс көлемді өндірілетін яхталар үшін ең қолайлы, сондықтан ол ең көп таралған материал. Шыны талшықты қабаттар (шыны мата) және матрац қабаттары, корпус үшін шайырға малынғаннан тұрады. Палубалар әдетте шыны кілем қабаттарының арасында балса немесе ПВХ көбігінен жасалған өзегі болады. Құрылыстың екі элементі де судың енуіне және су сызығының астындағы көпіршіктердің пайда болуына бейім.

Қонақ үй

Саялық яхтаның ішкі жағында негізгі салонда түсірілетін үстел, сол жақта камбуз (ас үй), оң жақта навигациялық станция және алдыңғы кабина көрінеді. Мөлшеріне байланысты, круиздік яхтада кем дегенде екі кабина, негізгі салон және алдыңғы каюта болуы мүмкін. Кіші яхталарда салон экипаж немесе жолаушылар үшін түрлендірілетін ұйықтағыштарға ие болуы мүмкін. Әдетте салонға тамақтанатын орын кіреді, онда жиналмалы, кіріктірілген үстел болуы мүмкін. Салон әдетте камбузбен біріктірілген. Круиздік яхтада әдетте дәретхана (ванна бөлмесі) және қалдықтарды жинауға арналған бакқа құйылатын теңіз туалеті болады. Үлкен яхталарда қосымша каюталар мен дәретханалар болуы мүмкін. Әдетте маршрутты жоспарлауға мүмкіндік беретін навигациялық станция бар.

Круиздік

Круиздік яхталар жағаға жақын пайдалануға немесе алыс сапарларға арналған болуы мүмкін. Оларды жарысқа да пайдалануға болады, бірақ олар түнгі саяхаттар үшін қажетті жайлылық пен ыңғайлы жабдықтармен жасалған. Круиздік яхталардың маңызды сипаттамалары: өнімділік, қозғалыс кезіндегі жайлылық, басқарудың қарапайымдығы, тұрақтылық, тұру жағдайының ыңғайлылығы, беріктігі, техникалық қызмет көрсетудің оңайлығы, иеленудің қолжетімділігі.

Санаты

Круиздік желкенді қайықтардың барлығында түнделуге арналған жатын орын болады. Оларды кішкентай (тіркемеге оңай ілінетіндей) деп жіктеуге болады, ал жағалауға жақын жүзетін көп корпусты желкенді яхталар – жеке санат. Кішкентай яхталардың ұзындығы көбінесе 10 метрден (33 фут) кем болады.

Қалқалар

Гаффты қондырғылар 20 ғасырдың ортасынан бері круиздік қайықтар құрылысында сирек кездеседі. Бермуда, фракциялық, кескіш және кетч қондырғылары көбірек таралған. Содан бері кейде қолданылатын қондырғылар: явал, шхуна, тілек сүйегі, катер. Ал 55 футтық (17 метрлік) желкенді қайықта қозғалтқыш болуы мүмкін.

Стиль

Моторлы яхта стилі функционалды және эстетикалық болуы мүмкін, қазіргі заманға немесе дәстүрліге ұмтылыспен. Әдебиетте айтылған стильдердің арасында:

Круизер – Круизер экономикалық, ұзақ қашықтыққа саяхаттау үшін ығысу корпусына ие. Спорттық круизер – Спорттық круизердің жартылай ығыстырмалы немесе жылдам сапарлар үшін жоғары жылдамдықта қозғалатын корпусы бар. Спорттық балықшы – Спорттық балықшының жылдам сапарлар үшін жартылай ығыстырмалы немесе жоғары жылдамдықта қозғалатын корпусы бар және демалыс үшін үлкен балық аулауға арналған жабдықтары бар. Экспедиция – Экспедициялық яхтада алыс аймақтарға экономикалық, ұзақ қашықтықта саяхаттау үшін ығысу корпусы бар. Бұл зерттеуші яхталар деп те аталады. Толық ығыстырмалы корпустар суды жоғары көтеріп, кеменің жолынан шығарып, толқын жасайды. Олардың жылдамдығы су сызығының ұзындығының квадрат түбіріне көбейтілген коэффициентке байланысты, өлшем бірліктеріне қарай. Қосымша ат күші максималды жылдамдықты арттыра алмайды, тек пайда болатын толқындардың мөлшерін арттырады. Жартылай ығыстырмалы корпустар ығыстырмалы кеме корпусының жылдамдығынан жоғары жылдамдыққа мүмкіндік береді, себебі олар судан біршама көтеріліп, кішірек толқындар жасайды. Сонымен қатар, олар жоғары жылдамдықта қозғалатын корпустарға қарағанда ыңғайлырақ. Жоғары жылдамдықта қозғалатын корпустар қайықтың бетіне шығуы үшін жеткілікті қуатты қажет етеді, бұл суды кеменің жолынан көтеру үшін қуатты пайдалану қажеттілігін болдырмайды. Мұндай кемелердің төменгі жағы тегіс болады. Типтік жартылай ығыстырмалы яхтаның үшбұрышты алдыңғы бөлігі бар, ол толқындарды тесіп өтуге көмектеседі, ал артқы бөлігі жалпақ және кеңейеді, бұл кемені судан көтеруге ықпал етеді – Рей Хант жасаған "Deep vee" корпусы, ол қазіргі заманғы моторлы қайықтардың шамамен 75% -ында кездеседі. Круиздік моторлы яхталар екі қозғалтқышты катамаран ретінде әртүрлі стильдерде қол жетімді, ұзындығы ал ең жоғары жылдамдығы .