Кіріспе

Неміс-американдық ботаникалық таксономист және дендролог Альфред Рехдер (4 қыркүйек 1863 жылы Вальденбургте, Саксонияда дүниеге келген – 25 шілде 1949 жылы Ямайка Плейнде, Массачусетс штатында қайтыс болған) Гарвард университетінің Арнольд Арборетумында жұмыс істеген неміс-американдық ботаникалық таксономист және дендролог еді. Ол өз буынының ең көрнекті дендрологы деп есептеледі.

Өмір

Георг Альфред Рехдер Вальденбург қамалында Текла Шмидт (1839–1897) және Пол Юлиус Рехдердің (1833–1917) отбасында дүниеге келді. Оның әкесі арқылы Рехдер бау-бақшашылық кәсібімен танысты. Анасының тарапынан Рехдер Генрих Анхальт-Кётен герцогының (1778–1847) ұрпағы болуы мүмкін. Рехдер 1881 жылы Цвиккау гимназиясындағы оқуын тоқтатты және университетте білім алмады, орнына үш жыл бойы әкесінің жетекшілігімен шәкірт болып жұмыс істеді. Оның кәсіби мансабы 1884 жылы Берлин ботаникалық бағында басталды. Мұнда ол Пауль Фридрих Август Ашерсон және Август Вильгельм Эйхлер сияқты профессорлардың лекцияларын тыңдады. 1886 жылы ол Франкфурт-на-Майн қаласындағы гүл дүкенінде жұмыс істеді, ал жарты жылдан кейін Мускау паркіне көшті. Онда ол жергілікті саябақтардың бастығы Аннелизе Хедвиг Шрефелдтің (1875–1967) қызымен танысты, 1906 жылы оған үйленді. 1888 жылы Рехдер Дармштадт ботаникалық бағында бас бағбан болып тағайындалды. Содан кейін ол Геттинген ботаникалық бағына көшті, онда 1889 жылдан 1895 жылға дейін бас бағбан қызметін атқарды. Осы кезеңде ол 1890 жылы Альберт Питер бастамасымен Альпілік өсімдіктерге арналған Брокен бағының құрылысына қатысты. Сонымен қатар, ол бірнеше кәсіби журналдардың редакторы болды. 1895 жылы ол Германиядағы ең беделді бау-бақша журналы – Эрфурт қаласында шығарылатын Мёльлердің «Дойче Гартнер Цайтунг» журналының редакторының көмекшісі болып тағайындалды және оған көптеген мақалалар жазды. 1898 жылы «Deutsche Gärtner Zeitung» газетінің тапсырмасымен ол АҚШ-қа сапар шегіп, ағаш тәрізді өсімдіктер мен жеміс бақтарын зерттеді. Германия үкіметі де оған жүзімдіктерге зиян келтіріп, шарап өнеркәсібіне қауіп төндіретін жүзім филоксерасына төзімді американдық жүзім түрлерін зерттеуді тапсырды. Ол Арнольд Арборетумында зерттеу жүргізді, онда ол директор Чарльз Спраг Сардженттің назарына ілікті. Сарджент Рехдердің қабілетін тез мойындап, оны арборетумда қалып, ағаш тәрізді өсімдіктерді жан-жақты зерттеуге ынталандырды. Нәтижесінде «Брэдли библиографиясы» (5 том, 1911–1918) жарық көрді. Осы уақытта ол Корнелл университетінің профессоры Либерти Хайд Бейлимен де танысты, ол одан «Америка бау-бақша шаруашылығының энциклопедиясы» (4 том, 1900–1902) үшін ағаш тұқымдастары туралы мәтінді дайындауды сұрады. Рехдер 1904 жылы АҚШ азаматы болды, бірақ Германиямен байланысын сақтап қалды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Тергеу бюросының бақылауында болды. Чарльз Спраг Сарджентпен тығыз ынтымақтастықта жұмыс істей отырып, Рехдер 1919 жылдан 1990 жылға дейін тоқсан сайын жарық көретін Арнольд Арборетумының журналын іске қосты. Журнал дендрологияға ерекше назар аударды, сонымен қатар басқа да ботаникалық салаларды қамтыды. Ол Қытайда Эрнест Генри Уилсон жинаған мыңдаған өсімдіктерді жүйелеуде маңызды рөл атқарды. Рехдер АҚШ үшін ең төменгі қысқы температураға байланысты өсімдіктердің төзімділігін анықтайтын изотермиялық аймақтардың алғашқы жүйесін жасады. Бұл жүйе, Владимир Коппен әзірлеген жүйемен бірге, қазіргі кезде қолданылып жүрген USDA Hardiness аймақ карталарының негізі болып табылады. 1913 жылы Гарвард университеті оған құрметті өнер магистрі дәрежесін берді. 1914 жылы ол Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 1918 жылдан 1940 жылға дейін Арнольд Арборетумының гербарий кураторы болып қызмет етті. 1934 жылы Гарвард университетінде дендрология бойынша доцент болып тағайындалды. Бұл тағайындама ерекше болды, себебі Рехдер ешқашан университетте оқымаған және сөйлеу қабілетінің нашарлауына байланысты лекция оқымаған. 60-тан астам өсімдік таксоны Рехдердің құрметіне аталды, ал Rehdera (Verbenaceae тұқымдасы, 1935), Rehderodendron (Styracaceae тұқымдасы, 1932) және Rehderophoenix (қазір Drymophloeus синонимі) тұқымдастары оның есімімен аталады.

Шығармалары

Рехдердің еңбектері 1000-ға жуық жарияланымды құрайды. Оның ең белгілі туындысы – «Солтүстік Америкада қырысқақ келетін мәдени өсімдіктер ағаштары мен бұталарының нұсқауы» (1927), ол дендролог үшін дерлік «қасиетті кітапқа» айналды. Дегенмен, оның ең толық еңбегі – «Солтүк жарты шардың салқын белдеулерінде өсетін мәдени ағаштар мен бұталардың библиографиясы» (1949), онжылдықтар бойы жиналған 150 000 жеке деректі біріктіретін, шын мәнінде алып жұмыс. Рехдер сонымен қатар «Брэдли библиографиясы: ХХ ғасырдың басына дейін жарияланған әлемдік ағаш тәрізді өсімдіктер әдебиетінің нұсқауы» (5 том, 1911–1918) еңбегін жариялады. Ол Эрнест Генри Уилсонмен бірлесіп «Plantae Wilsonianae: Гарвард университетінің Арнольд арборетумы үшін 1907, 1908 және 1910 жылдары Батыс Қытайда жиналған ағаш тәрізді өсімдіктердің тізімі» (3 том, 1913, 1916–1917) және «Азалиялар монографиясы: Rhododendron тұқымдастығының Anthodendron кішітұқымы» (1921) кітаптарын жазды. Соңында, ол «Lonicera тұқымдастығының сипаттамасы» (1903) еңбегін жариялады.