Кіріспе
Американдық лингвист және Калифорния университетінің президенті Бенджамин Иде Уилер (15 шілде, 1854 – 2 мамыр, 1927) Корнелл университетінде грек тілі мен салыстырмалы тіл білімі профессоры, жазушы және 1899-1919 жылдар аралығында Калифорния университетінің президенті болды.
Benjamin Ide Wheeler (July 15, 1854– May 2, 1927) was a professor of Greek and comparative philology at Cornell University, writer, and President of the University of California from 1899 to 1919.
Алғашқы жылдар
Бенджамин Иде Уилер 1854 жылдың 15 шілдесінде Массачусетс штатының Рэндольф қаласында дүниеге келді, ол пастор Бенджамин мен Мэри Элиза (Иде) Уилердің ұлы еді. Оның әкесі кезекпен Плейстоу (Нью-Гэмпшир), Паутукет (Род-Айленд), Рэндольф (Массачусетс), Хаверхилл (Массачусетс), Сако (Мэн), Франклин (Нью-Гэмпшир) қалаларындағы шіркеулерде пасторлық қызмет атқарды. Оның анасы Мэри Элиза Иде Род-Айленд штатының Паутукет қаласында туған, ол Иде әулетінен шыққан Эбенизер Иденің қызы, ал Иде әулетінің тамыры Оңтүстік Атлебородан, бұрынғы Рехоботтан бастау алады. Олардың жалғыз ұлы Бенджамин Иде Уилер алғашқы білімін Мэн штатының Хаверхилл және Сако қалаларындағы мемлекеттік мектептерде алды. Ол 1866 жылы Сакода алғаш рет орта мектепке қабылданды. Бұл орта мектеп бұрын Торнтон академиясы деп аталған, кейіннен сол атауын қайта алған білім орны еді.
Шетелде оқу
Төрт жыл бойы, 1881–85 жылдары, Уилер неміс университеттерінде оқыды – бір жыл Лейпцигте, содан кейін екі жыл Хайдельбергте, жарты жыл Йенада және жарты жыл Берлинде. 1885 жылдың көктемінде ол Хайдельбергте философия докторы ғылымының кандидаты дәрежесін тапсырып, summa cum laude бағасымен Герман Оштофтың жетекшілігімен «Гректің есімдік акценттері» деген тақырыпта диссертация қорғады, ол кейіннен Страсбургте жеке кітап ретінде жарияланды. Оксфордтағы салыстырмалы филология профессоры болашақ Жозеф Райт та Уилермен бір жылы докторлық диссертациясын аяқтады және Оштоффтың басшылығымен жазды.
Америкаға оралу
Америкаға оралғаннан кейін ол бір жыл Гарвардта оқытушы болып жұмыс істеді, 1885–86 жылдары, содан кейін он үш жыл Корнелл университетінде профессор болды, бастапқыда классикалық филология профессорының міндетін атқарушы, 1886–87 жылдары, содан кейін салыстырмалы филология профессоры 1887–88 жылдары, ал 1888–1899 жылдар аралығында грек және салыстырмалы филология профессоры болды. 1899 жылы ол Калифорния университетінің президенті болды. 1895–96 жылдары ол Афинадағы Американдық классикалық зерттеулер мектебінде грек әдебиеті профессоры, ал 1909–10 жылдары Берлин университетінде Рузвельт профессоры болып жұмыс істеді. Ол Америка шығыстану қоғамының, Америка филологиялық қауымдастығының және Кайзерлихес археологиялық институтының мүшесі болды. Ол тоғыз университеттен заң докторы дәрежесін алды: Принстон, 1896; Гарвард, 1900; Браун, 1900; Йель, 1901; Джонс Хопкинс, 1902; Висконсин университеті, 1904; Дартмут, 1905; Колумбия, 1906; ал Грекиядағы Афина университетінен хаттар докторы дәрежесін алды. Оған күдік туды және ол соғыс аяқталғаннан кейін Калифорния университетінің президенті лауазымынан кетті. Уилер бұрын кайзерді Нобель бейбіт сыйлығына ұсынған болатын. Уилер басқарған кезеңде Калифорния университеті ең үлкен өсімді бастан өткерді. Ол сонымен қатар президенттің өкілеттіктерін кеңейтіп, барлық оқытушыларды тағайындау құқығын алды.
Мұра
Калифорния университеті, Беркли, оның құрметіне Уилер залын атады. "Liberty" кемесі SS Бенджамин Иде Уилер оның құрметіне аталды. 1929 жылы Бенджамин Иде Уилер медалі тағайындалды. 1903 жылы Калифорния Комонвелл клубының негізін қалаушы мүшесі болды.
Шығармалары
Уилер "Тілдегі ұқсастық" (1887); "Тіл тарихын зерттеуге кіріспе" (1890); "Америка Құрама Штаттарындағы жоғары білім беруді ұйымдастыру" (1896) Мюнхенде жарық көрген; "Дионис және өлместік" (1899); "Ұлы Александрдың өмірі" (1900); "Америкадағы білім беру және демократия" (1910) (Германияның Страсбург қаласында жарық көрген). Ал "Тілдегі өнер" еңбегі 1900 жылдың желтоқсан айындағы санында жарияланды.