Кіріспе

Балық түрлері

Жылысуға төзімді скульпин (Cottus cognatus) – Cottidae тұқымдасына жататын, ең ірі скульпин туысының тұщы су балығы. Олар әдетте Солтүстік Америкадағы Ұлы көлдерден бастап, оңтүстік-шығыс Миннесота, солтүстік-шығыс Айова, оңтүстік-батыс Висконсин және солтүстік-шығыс Канададағы суық, тасты өзендерде немесе көлдерде кездеседі. Жылысуға төзімді скульпиндер Шығыс Сібірдің суық өзендерінде де табылған.

Тарату

Слими-скульпин АҚШ, Канада және Ресей Федерациясының туатын жері. Солтүстік Америкада слизисті скульпиндер негізінен Супериор көлі мен оның салаларында, Мичиган көлінде, сондай-ақ Висконсиннің оңтүстік-батысындағы шағын суық өзендерде және Миссисипи өзенінің жоғарғы бассейнінде кездеседі. Олар Солтүстік Американың басқа да аймақтарында, атап айтқанда, Минесотаның оңтүстік-шығысында (көбінесе Миссисипи өзенінде), Айованың солтүстік-шығысында, Колумбия өзенінің жоғарғы ағысында, Аляскада және Канаданың көп бөлігінде, әсіресе Оттавада табылған. Слизисті скульпиндер Ресейдің Шығыс Сібірінде де кездеседі.

Физикалық сипаттама

Слюнкалы скульпин еркін және тәуелсіз жамбас қанаттарымен, сондай-ақ шашақтарының болмауы арқасында оңай анықталады. Бірінші және екінші жапырақты арқа қанаттары тар және біріне-бірі жанасады, бірінші арқа қанатында 7–9 жұмсақ тікен, ал екіншісінде 16–18 қанат сәулесі болады. Бүйірлік сызық екінші арқа қанатының астында аяқталады және толық емес, бірақ бүйірлік сызық жүйесі ағыстардың қысымын теңестіре отырып, скульпиннің ағыстарда бағытталуына көмектеседі. Анальдық қанатта 11–13 қанат сәулесі, ал жамбас қанатында 13–14 қанат сәулесі болады және ол кеуде орнында орналасқан. Ауыз және мұрын терминалды және өте кең, сонымен қатар жоғарғы және төменгі жақта ұсақ конус тәрізді тістерден тұрады, бірақ сақалдары жоқ. Ересектердің салмағы шамамен 3,7 г, ал ұзындығы 6,3–9,1 см. Слюнкалы скульпиннің ең үлкен салмағы 16,86 г, ал ең үлкен ұзындығы 12,8 см. Балық қозғалғанда, оның қозғалысы тұрақсыз, жылдам және шапшаң болады, ықшам дене пішініне байланысты секіріп бара жатқандай көрінеді. Слюнкалы скульпиннің дене жағы, арқасы және басы қоңыр/зәйтүн түсті, қара түсті, біркелкі емес дақтармен және ақшыл кремді/ақ ішпен жабылған. Егер скульпин қозғалмай бір сәт тұрса, ол қоршаған ортамен өте жақсы үйлеседі, сондықтан оны ажырату өте қиын. Түнде белсенді болатын бұл балықтар әдетте 37–108 метр тереңдіктегі суларда қозғалады. Шаруалық маусымында ұрғашылары көбінесе көлдердің немесе өзендердің түбіндегі тастар немесе ағаш тамырлары сияқты қорғалған жерлерге жұмыртқалайды, оларды еркектер қорғайды.

Көбею

Ер кескіндері көбінесе жұптасу маусымында арқалары мен қабырғалары қара түске енеді, ал алғашқы арқа қанатында қызғылт түс пайда болады. Ұрғашыларының көбелек шағында алғашқы арқа қанатында қызғылт түс болуы тіршілікке зиянды, яғни оларды жеңіл шабуға болады, бірақ олар тірі қалып, әйелдерге өте сау және жоғары көбелекке ие екенін көрсетеді, сондықтан әйелдер осы көзге түсетін еркектерге көбірек қызығады. Еркектер ұя салар жерді шамамен 12 см енді етіп табады және олар жұмыртқалауға дейін әйелдерді сол жерге тартады, ол әдетте сәуірдің соңы мен мамыр айында тас немесе ағаш түбірлері сияқты қорғалған жерлерде болады. Жұмыртқа салынғаннан кейін еркектер әйелдерді қуады және басқа әйелді жұмыртқа салу үшін ұяға шақырады. Содан кейін еркектер барлық жұмыртқалардан шабақтар шыққанша 3-4 апта бойы ұяны қорғайды, онда көптеген әйелдердің жұмыртқалары болады. Еркек слизді балықтар шабақтарынан кейін де оларды қорғап жатқаны көрілді. Слизді балықтар 4-7 жылға дейін өмір сүреді.

Диета

Ірікті скульптердің негізгі қорегі – омыртқасыз бентоникалық жәндіктер, олардың рационының 85% немесе одан да көп бөлігін құрайды, бірақ олар қабыршақтылар, балық шашыраны және ұсақ балықтарды да жейді. Скульптерлер жейтін омыртқасыз бентоникалық жәндіктерге майгүлдер, қанаттылар, тас жалманбақтар және шұбарлар сияқты су жәндіктері кіреді. Ірікті скульптерді жейтін жыртқыш балықтар – көл форелі, шымкент, лосось, суық суда тіршілік ететін солтүстік шабақ және минога. Скульптерлердің форель шашыранынан босаған жұмыртқаларды жейтіні туралы болжам бар. Дегенмен, скульптерлердің тас жалманбақтарды жеуі, тас жалманбақтардың форель жұмыртқалары мен шабақтарына жасаған зиянын азайтты.

Қорғау мәртебесі

Қазіргі уақытта бұл түрді сақтауға қатысты алаңдаушылық деңгейі төмен, оған қорғау немесе кең ауқымды басқару жоспарлары қажет емес.