Кіріспе

Теббе реагенті – (C5H5)2TiCH2ClAl(CH3)2 формуласына ие органометалл қосылысы. Ол карбонилді қосылыстарды метилидендеуге қолданылады, яғни R2C=O тобын қамтитын органикалық қосылыстарды тиісті R2C=CH2 туындысына айналдырады. Бұл ауада өртенгіш қызыл түсті қатты зат, сондықтан оны ауадан қорғалған тәсілдермен қолдану қажет. Оны алғаш рет Фред Теббе DuPont Central Research орталығында синтездеген. Теббе реагенті екі тетраэдрлі металл орталықтарынан тұрады, олар көпіршелік лигандтар жұбы арқылы байланысқан. Титанның екі циклопентадиенил (немесе Cp) сақинасы бар, ал алюминийдің екі метил тобы бар. Титан мен алюминий атомдары метилен көпірі (CH2) және хлорид атомы арқылы шамамен төртбұрышты (Ti–CH2–Al–Cl) геометрияда байланысқан. Теббе реагенті – метилен көпірі арқылы өтпелі металл (Ti) мен негізгі металл (Al) біріктіретін алғашқы қосылыс болды.

Реакция механизмі

Теббе реагенті карбонил қосылыстарымен өзі реакцияға түспейді, бірақ ең алдымен белсенді Шрок карбенін түзету үшін пиридин сияқты жұмсақ Льюис базасымен өңделуі керек. Витиг реагентіне ұқсас, реакциялық қабілеті Ti(IV) элементінің жоғары оксофилдігімен анықталады. Шрок карбені (1) карбонил қосылыстарымен (2) реакцияласып, оксатитанциклобутан аралық қосылысын (3) құрайды. Бұл циклдік аралық қосылыс тікелей бөлініп алынған емес, себебі ол бірден ыдырап, қажетті алкенді (5) түзеді.

Қолданылу аясы

Теббе реагенті органикалық синтезде карбонилді метилидендеу үшін қолданылады. Бұл түрлендіруді Виттиг реакциясы арқылы да жүзеге асыруға болады, бірақ Теббе реагенті, әсіресе кеңістіктік бөгделі бар карбонилдер үшін тиімдірек. Сонымен қатар, Теббе реагенті Виттиг реагентіне қарағанда кем базалық және β-элиминация туындыларын бермейді. Метилидендеу реакциялары альдегидтермен қатар эфирлер, лактондар және амидтер үшін де жүзеге асады. Теббе реагенті эфирлерді және лактондарды энол эфирлеріне, ал амидтерді энаминдерге айналдырады. Кетондар мен эфирлік топтарды қамтитын қосылыстарда кетон Теббе реагентінің бір эквивалентімен селективті түрде реакцияға түседі. Теббе реагенті карбонилдерді хиральді α-көміртекті рацемизацияламастан метилидендейді. Осы себепті Теббе реагенті стереохимияны сақтаудың маңызды болуы мүмкін қанттардың реакцияларында қолданылады. Теббе реагенті қышқыл хлоридтерімен Cl⁻-ты алмастыру арқылы титан энолаттарын түзетін болады.

Өзгерістер

Теббе реактивін әртүрлі лигандтарды қолдану арқылы модификациялауға болады. Бұл кешеннің реакциялық қабілетін өзгертіп, реакциялардың кең спектрін жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Мысалы, хлорланған аналогты қолдану арқылы циклопропандауға қол жеткізуге болады.