Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Милорад Додик (,) – босниялық серб саясаткері (1959 жылы туған).
Bosnian Serb politician (born 1959)
Милорад Додик (12 наурыз 1959 жылы туған) – 2022 жылдан бері Серб Республикасының 8-ші президенті болып қызмет етеді, бұрын 2010 жылдан 2018 жылға дейін осы лауазымда болған. Сондай-ақ, ол 2018 жылдан 2022 жылға дейін Босния және Герцеговина Президенттігінің 7-ші серб мүшесі болды. Додик 1996 жылы құрылған Тәуелсіз әлеуметтік демократтар альянсының (SNSD) президенті болып қызмет етеді және Босния және Герцеговинаның сербтер көпшілігіндегі Серб Республикасында бірнеше саяси лауазымдарды атқарды. Додик 1998 жылдан 2001 жылға дейін және 2006 жылдан 2010 жылға дейін Серб Республикасының премьер-министрі болды. SNSD сияқты, Додик те 1990-шы және 2000-шы жылдардың басында ультраұлттық Серб Демократиялық партиясына қарама-қарсы, умеренный және реформашыл балама ретінде қарастырылды. Содан бері Додик пен SNSD серб ұлтшылдығы мен сепаратизмді күшейтіп, босниялық сербтердің өзін-өзі анықтау құқығын жақтады. Оның билікте болу кезеңі оппозиция тарапынан авторитарлыққа қатысты айыптаулармен, федералды босниялық институттарды жоққа шығарумен және Ресей мен Сербиямен байланыстың күшеюімен сипатталады. Додик Сребреницадағы қырғынды "жасалма миф" деп мәлімдеген, сондай-ақ босниялық геноцид болғанын жоққа шығарды және сотталған соғыс қылмыскерлері Ратко Младич пен Радован Караджичті үнемі мақтады.
Milorad Dodik (, ; born 12 March 1959) is a Bosnian Serb politician serving as the 8th president of Republika Srpska since 2022, having previously served from 2010 to 2018. He also served as the 7th Serb member of the Presidency of Bosnia and Herzegovina from 2018 to 2022. Dodik has also been serving as the president of the Alliance of Independent Social Democrats (SNSD) since its creation in 1996, and has occupied a number of political positions in Republika Srpska, the Serb majority entity of Bosnia and Herzegovina. Dodik was the prime minister of Republika Srpska from 1998 to 2001 and from 2006 to 2010. Much like the SNSD, Dodik was initially considered as a moderate and reformist alternative to the ultranationalist Serb Democratic Party in the 1990s and early 2000s. Since then, Dodik and the SNSD have pursued an increasingly Serbian nationalist and separatist line, invoking the right of the Bosnian Serbs to self determination. His time in power has been characterised by accusations of authoritarianism from opponents, repudiation of federal Bosnian institutions, and closer connections to both Russia and Serbia. In addition to claiming that the Srebrenica massacre was a "fabricated myth", Dodik has denied that the Bosnian genocide happened and has continually praised convicted war criminals Ratko Mladić and Radovan Karadžić.
Ерте өмір және білім
Додик Баня-Лукада Боголюб пен Мира Додиктің отбасында дүниеге келді. Ол Лакташиде тұрып, бастауыш мектепке барды. Сол жерде Югославияның әуесқой лигасының қалалық баскетбол командасында ойнады. 1978 жылы Баня-Лукадағы ауыл шаруашылығы орта мектебін бітіргеннен кейін, Белград университетінің Саяси ғылымдар факультетіне түсіп, 1983 жылы бітірді.
Dodik was born in Banja Luka to Bogoljub and Mira Dodik. He lived in Laktaši, where he attended elementary school. There, he played on the town's basketball team in Yugoslavia's amateur league. In 1978, he graduated from an agricultural high school in Banja Luka, after which he entered the Faculty of Political Sciences at the University of Belgrade, where he graduated in 1983.
Саяси мансабының алғашқы жылдары (1986-1998)
1986 жылдан 1990 жылға дейін Додик Лакташи қалалық Ассамблеясының атқару кеңесінің төрағасы болды. 1990 жылы Босния және Герцеговинадағы алғашқы көппартиялық сайлауда Югославияның реформа күштері одағының үміткері ретінде Босния және Герцеговина Социалистік Республикасының Ассамблеясына сайланды және либералды реформатор Анте Марковичтің саяси шәкірті болды. 2008 жылдың 1 маусымында Загребке сапары барысында Додик "Дабыл" операциясының серб халқына қарсы жасалған этникалық тазалау актісі екенін айтты және оны "Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жасалған ең ірі этникалық тазалау" деп бағалады. Хорватия президенті Стьепан Месич Додикті Хорватиядағы наразы сербтерді Серб Республикасына көшуге ынталандырғаны үшін сынады, ал босниялық және хорваттарды қайта оралуға шақыруды ескермеді. Хорватияның Хельсинки комитетінің төрағасы Иво Банач Хорватияның сол кезде өзін қорғап отырғанын мәлімдеді және Додиктің сөздерін қауқып тудыратын әрекет деп сынады. 2008 жылдың 12 желтоқсанында Додик мұсылман судьяларына Серб Республикасындағы сот отырыстарын жүргізуге рұқсат етілмеуі керек екенін мәлімдеді. Ол былай деді: "РС үшін мұсылман судьялары бізді соттауға және заңмен негізделген арыздарды қабылдамауға құқылы емес. Біз олардың мұсылман және босниялық болғандықтан ғана, РС-қа деген жағымсыз көзқарастары бар және құрылған қастандыққа қатысқан деп санаймыз". Босния және Герцеговинаның үш тараптан тұратын Президенттігінің босниялық және хорват мүшелері Тадичтің сапары туралы ескерілмеді. Ол бұл шешімді "таза моральдық себептермен" қабылдағанын айтты. Босния Президенттігінің хорват мүшесі Желько Комшич наразылық ретінде Швецияға жоспарланған сапарынан бас тартты. Ол соттың Серб Республикасы бойынша құқығы жоқ екенін мәлімдеп, Жоғары өкілдің орынбасары Раффи Грегориан және халықаралық прокурорларға қарсы сотқа шағым берді. Серб демократиялық партиясының жетекшісі Младен Босич Додикті сынады.
From 1986 through 1990, Dodik was the Chairman of the executive board of the Municipal Assembly of Laktaši. In 1990, at the first multi party elections in Bosnia and Herzegovina, he was elected to the Assembly of the Socialist Republic of Bosnia and Herzegovina, as a candidate of the Union of Reform Forces of Yugoslavia and was a political disciple of liberal reformer Ante Marković. On 1 June 2008, during a visit to Zagreb, Dodik stated that Operation Storm was an act of ethnic cleansing carried out against Serbs and regarded it the "greatest ethnic cleansing committed after World War II". Croatian president Stjepan Mesić criticised Dodik for encouraging dissatisfied Serbs in Croatia to live in Republika Srpska while neglecting to invite Bosniak and Croat refugees to return. Ivo Banac, president of the Croatian Helsinki Committee, stated that Croatia had been defending itself at the time, and criticized Dodik's comments as provocations. On 12 December 2008, Dodik stated that Muslim judges should not be allowed to preside over cases in Republika Srpska. He elaborated that "it is unacceptable for RS that Muslim judges try us and throw out complaints that are legally founded. And we think that it is only because they are Muslims, Bosniaks and that they have a negative orientation towards the RS, and we see the conspiracy that has been created." Bosniak and Croat members of the tripartite Presidency of Bosnia and Herzegovina were not consulted about Tadić's trip. He cited "purely moral reasons" for doing so. Željko Komšić, Croat member of the Bosnian Presidency, cancelled a planned visit to Sweden in protest. He stated that the court had no jurisdiction over Republika Srpska and filed a lawsuit against Deputy High Representative Raffi Gregorian and international prosecutors. Mladen Bosić, leader of the Serb Democratic Party, criticized Dodik.
2018 жылғы жалпы сайлау
Додик 2017 жылғы 26 желтоқсанда Босниядағы жалпы сайлауда серб халқын ұсынып, үш мүшеден тұратын Президенттікке кандидат екенін жариялады. 2018 жылғы 7 қазанда өткен жалпы сайлауда Додик 53,88% дауыс алып, Президенттікке сайланды. Қызметтегі Босния сербтерінің Президенттік мүшесі Младен Иванич 42,74% дауыспен екінші орынға ие болды.
Dodik announced his candidacy in the Bosnian general election on 26 December 2017, running for Bosnia's three person Presidency member, representing the Serbs. At the general election, held on 7 October 2018, Dodik was elected to the Presidency, having obtained 53.88% of the vote. The incumbent Bosnian Serb presidency member Mladen Ivanić, was second with 42.74%.
Ішкі саясат
Президенттік қызметін бастаған алғашқы айда Додик жаңадан сайланған босниялық Президенттік мүшесі Шефик Джаферовичпен қарым-қатынасқа түсті. Додик өзінің кеңсесіне Республика Српсканың, Босния және Герцеговинаның туы қойылмайынша, жаңа басшылық астындағы алғашқы Президенттік отырысқа қатыспайтынын мәлімдеді. Ақырында ол тек Босния және Герцеговинаның туымен отырыс өткізуге келісті. 2019 жылдың наурыз айында Додик белгілі режиссер Эмир Кустурицаны өзінің кеңесшісі етіп тағайындады. 2021 жылдың 28 қаңтарында Босния және Герцеговинаның Орталық сайлау комиссиясы Додикті Босния және Герцеговинаның Прокуратурасына ұлттық дұшпандықты қоздырғаны үшін жолдады. Ол Орталық сайлау комиссиясының мүшесі Ваня Бьелица Прутинаға сайлау заңбұзушылықтарына байланысты Добой және Сребреница қалаларында Додиктің партиясы жеңіске жеткен 2020 жылғы босниялық муниципалитет сайлауын қайталау туралы шешім қабылдағаны үшін ауызша шабуыл жасағаны үшін жолданды. 2021 жылдың 22 мамырында Джаферович және хорват Президенттік мүшесі Желько Комшич Босния және Герцеговинаның Баня-Лука қаласының оңтүстігіндегі Маньяча тауында АҚШ Армиясы мен Босния және Герцеговина Қарулы күштері арасындағы әскери оқу-жаттығуларға қатысты, ал Додик оған қатысудан бас тартты. 2022 жылдың 5 қаңтарында АҚШ Сыртқы активтерді бақылау бюросы (OFAC) 14033-ші жарлыққа сәйкес (Батыс Балқандағы тұрақсыз жағдайға себепшілік ететін белгілі бір тұлғалардың мүліктерін тоқтату және АҚШ-қа кіруіне тыйым салу) Додикке санкциялар салды. Бұл туралы мәлімдеме жасаған Қаржы министрлігінің Терроризм мен қаржылық барлау жөніндегі орынбасары Брайан Э. Нельсон «Милорад Додиктің тұрақсыздықты тудыратын сыбайлас әрекеттері және өзінің жеке мүддесі үшін Дейтон бейбіт келісімін құлатуға жасаған тырысы Босния және Герцеговинаның және бүкіл аймақтың тұрақтылығына қауіп төндіреді» деді. 2022 жылдың 11 сәуірінде Додик пен Республика Српска президенті Желька Цвиянович Босния және Герцеговинаның заңдылығын бұзуға тырысқаны үшін Ұлыбритания тарапынан санкцияланды. Ұлыбритания Сыртқы істер министрі Лиз Трасс Додик пен Цвиянович «Босния және Герцеговинадағы ауыр еңбекпен қол жеткізілген бейбітшілікті әдейі бұзады. Путиннің ықпалымен олардың бейхабар әрекеттері Батыс Балқан аймағындағы тұрақтылық пен қауіпсіздікке қауіп төндіреді» деді. 2022 жылдың 16 қарашасында Додиктің орнына Президенттік мүшелігіне Желька Цвиянович келді.
In the first month of his presidency, Dodik had a confrontation with the newly elected Bosniak Presidency member Šefik Džaferović, with Dodik stating he would not attend the first Presidency session under the new leadership until the flag of Republika Srpska, the entity of Bosnia and Herzegovina, was put in his office. He eventually relented, agreeing to hold the session with only the flag of Bosnia and Herzegovina. In March 2019, Dodik appointed acclaimed filmmaker Emir Kusturica as his advisor. On 28 January 2021, the Central Election Commission of Bosnia and Herzegovina reported Dodik to the Prosecutor's Office of Bosnia and Herzegovina for spreading national hatred. He was reported for verbally insulting Central Election Commission member Vanja Bjelica Prutina for deciding to repeat the 2020 Bosnian municipal elections in the cities of Doboj and Srebrenica, where Dodik's party had won, because of electoral irregularities. On 22 May 2021, Džaferović and Croat Presidency member Željko Komšić attended a military exercise between the United States Army and the Armed Forces of Bosnia and Herzegovina on mount Manjača, south of the city Banja Luka in Bosnia and Herzegovina, while Dodik refused to attend it. On 5 January 2022, the United States Office of Foreign Assets Control imposed sanctions on Dodik under Executive Order 14033 ('Blocking Property and Suspending Entry Into the United States of Certain Persons Contributing to the Destabilizing Situation in the Western Balkans'). In making the announcement, Under Secretary of the Treasury for Terrorism and Financial Intelligence Brian E. Nelson said that "Milorad Dodik's destabilizing corrupt activities and attempts to dismantle the Dayton Peace Accords, motivated by his own self interest, threaten the stability of Bosnia and Herzegovina and the entire region". On 11 April 2022, Dodik and Željka Cvijanović, the president of Republika Srpska, were sanctioned by the United Kingdom for attempting to undermine the legitimacy of Bosnia and Herzegovina, with British Foreign Secretary Liz Truss stating that Dodik and Cvijanović "are deliberately undermining the hard won peace in Bosnia and Herzegovina. Encouraged by Putin, their reckless behavior threatens stability and security across the Western Balkans." On 16 November 2022, Dodik was succeeded by Željka Cvijanović as the Serb member of the Presidency.
COVID-19 пандемиясы
Босния және Герцеговинада COVID-19 пандемиясы 2020 жылдың наурызында басталған кезде, Президенттік Қарулы күштердің ел шекарасына үйлеріне оралған босниялық азаматтарға арналған карантиндік шатырлар орналастырылуын жариялады. Елге келген әр босниялық азамат келген күнінен бастап 14 күн бойы өзін-өзі оқшаулауға міндетті болды. Шатырлар Хорватиямен шекараның солтүстігінде орнатылды. 2020 жылдың 21 желтоқсанында Додик екі жақты пневмонияға байланысты ауруханаға түсті, бірақ COVID-19 жұқтырмады. Бір күннен кейін, 22 желтоқсанда, оның COVID-19 тестісінің оң нәтиже көрсеткені расталды; 28 желтоқсанда Додик жазылып шықты. 2021 жылдың 2 наурызында Сербия президенті Александр Вучич Сараевоға келіп, Додик пен басқа да президенттік мүшелер, Джаферович пен Комшичпен кездесті және COVID-19 пандемиясы үшін AstraZeneca COVID-19 вакцинасының 10 000 дозасын сыйға берді. Үш күннен кейін, 5 наурызда, Словения президенті Борут Пахор да Сараевоға келіп, Додик, Джаферович және Комшичпен кездесті және Словенияның да пандемияға қарсы 4 800 AstraZeneca COVID-19 вакцинасын сыйға тартуға дайын екенін мәлімдеді. 2021 жылдың 21 сәуірінде ол Sputnik V COVID-19 вакцинасының бірінші дозасын алды.
As the COVID 19 pandemic in Bosnia and Herzegovina started in March 2020, the Presidency announced Armed Forces' placement of quarantine tents at the country's borders intended for Bosnian citizens returning home. Every Bosnian citizen arriving to the country was obligated to self quarantine for 14 days starting from the day of arrival. Tents were set up on the northern border with Croatia. On 21 December 2020, Dodik was admitted to hospital due to bilateral pneumonia, but did not contract COVID 19. One day later though, on 22 December, it was confirmed that he tested positive for COVID 19; by 28 December, Dodik recovered. On 2 March 2021, Serbian president Aleksandar Vučić came to Sarajevo and met with Dodik and other presidency members, Džaferović and Komšić, and donated 10,000 dozes of AstraZeneca COVID 19 vaccines for the COVID 19 pandemic. Three days later, on 5 March, Slovenian president Borut Pahor also came to Sarajevo and met with Dodik, Džaferović and Komšić, and stated that Slovenia will also donate 4,800 AstraZeneca COVID 19 vaccines for the pandemic. On 21 April 2021, he received his first dose of the Sputnik V COVID 19 vaccine.
Жоғары өкілдіктен бас тарту
2021 жылдың 27 мамырында Валентин Инцко Босния және Герцеговина бойынша Жоғарғы өкілдік лауазымынан қанағаттанды, ал неміс саясаткері Кристиан Шмидт 2021 жылдың 1 тамызында неміс үкіметі ұсынғаннан кейін жаңа Жоғарғы өкіл болып тағайындалды. Бұл Додиктің наразылығын тудырды, ол «Біз Шмидтті қабылдамаймыз, бәрі халықаралық қауымдастықтың әрекетсіздігі» деді. Бірнеше күннен кейін Додик «Егер Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі Шмидтті бекітпесе, Шмидт Серб Республикасы үшін заңдылыққа ие болмайды» деді. 29 маусымда Боснияның сыртқы істер министрі Бисера Туркович Нью-Йорктегі Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі отырысында Ресейдің Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшісі Василий Небензямен пікір алмасты. Отырыстың тақырыбы Босния және Герцеговинадағы саяси жағдай болды, назар 1995 жылғы Босния соғысынан кейін құрылған Жоғарғы өкілдік кеңсесін жабу уақыты келді ме деген мәселеге аударылды. Додик оның Қауіпсіздік Кеңесіндегі сөзін қатты сынады. Осыған дейін бірнеше күн бұрын Додик Турковичтің Қауіпсіздік Кеңесінде сөйлеуіне кедергі келтіруге тырысты, тіпті Ресейдің сыртқы істер министрі Сергей Лавровке көмек сұрап хат жазды. Жоғарғы өкіл лауазымындағы соңғы он күнде, 2021 жылдың 23 шілдесінде Валентин Инцко Босния және Герцеговинада геноцидті жоққа шығаруға тыйым салатын заңға күтпеген өзгерістер енгізді. Бұл босниялық серб саясаткерлерінің, әсіресе Додиктің ашуын тудырды, ол «Біз [Серб Республикасы] тарауға мәжбүрміз» деді және «геноцид болған жоқ» деп көп рет қайталап айтты. Инцконың қабылдаған заңына жауап ретінде Додик басқаратын ұлттық институттардағы серб өкілдерінің көпшілігі Инцконың заңын қабылдамауға және Боснияның ұлттық институттарының жұмысына бас тартуға келісті, бұл елде жаңа саяси дағдарысқа әкелді. 2021 жылдың 4 қарашасында Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі отырысынан кейін Додик жаңа Жоғарғы өкіл Кристиан Шмидтты сотқа беруге уәде берді және отырысты «Серб Республикасы үшін жеңіс» деп сипаттады, сондай-ақ «Кристиан Шмидт тек оның ойындағы Жоғарғы өкіл» екенін айтты. Бірақ Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің барлық мүшелері, Ресейден басқа, Шмидт пен оның Жоғарғы өкіл ретіндегі өкілеттіктерін қолдады. 2022 жылдың 26 қаңтарында Сараевода конституциялық реформа мәселесі бойынша өткен кездесуден кейін Додик өзінің және партиясының «егер парламент елдің құрамын геноцидке қарсы деп атауға тыйым салатын заңды қабылдаса, ұлттық институттардың жұмысына қатысуға дайын» екенін мәлімдеді.
On 27 May 2021, Valentin Inzko resigned from his office of the High Representative for Bosnia and Herzegovina, with German politician Christian Schmidt set to become the new High Representative on 1 August 2021, after getting nominated by the German government. This was met with disapproval by Dodik, with him stating that "we do not accept Schmidt, everything is a simple bluff of the international community." A few days later, Dodik said that "Schmidt will have no legitimacy for Republika Srpska unless he gets confirmed by the United Nations Security Council", adding that Republika Srpska will "receive Schmidt only as a tourist if he does not get confirmed by the Security Council." On 29 June, Bosnian Foreign Minister Bisera Turković had a heated diplomatic exchange with Russian Ambassador to the United Nations Vasily Nebenzya at a United Nations Security Council meeting in New York City. The topic of the meeting was the political situation in Bosnia and Herzegovina, with focus being on the Office of the High Representative, regarding if it's time for its closure after being created in 1995 following the Bosnian War. Her address at the Security Council was heavily criticized by Dodik. Some days before, Dodik unsuccessfully tried to prevent Turković's Security Council address, even writing a letter to Russian Foreign Minister Sergey Lavrov asking him for help. In the last ten days of his term as High Representative, on 23 July 2021, Valentin Inzko unexpectedly imposed changes to the law banning the denial of genocide in Bosnia and Herzegovina. This was met with outrage by Bosnian Serb politicians, especially by Dodik, stating "We [Republika Srpska] are forced to go into dissolution" and repeating many times that the "genocide did not happen." As a response to Inzko's imposed law, most Serb representatives in the national institutions, led by Dodik, decided to reject Inzko's law, as well as deciding not to participate in the work of Bosnian national institutions until further notice, sparking a new political crisis in the country. Following a United Nations Security Council meeting on 4 November 2021, Dodik vowed to sue the new High Representative Christian Schmidt, and described the meeting as a "Victory for Republika Srpska" and proving that "Christian Schmidt is the High Representative only in his mind", even though all the UN Security Council members, except Russia, expressed their support for Schmidt and his powers as High Representative. On 26 January 2022, following a meeting on constitutional reform in Sarajevo, Dodik said that he and his party would be "willing to participate in the work of the national institutions if a law, banning calling the country's entities genocidal, was passed in Parliament."
Әскери тікұшақтар туралы дау
2021 жылдың тамызында Комшич пен Джаферович Додиктің қатысуынсыз Қауіпсіздік министрлігіне бірнеше күн бұрын Герцеговинада болған орман өрттерін сөндіруге дайын болуды тапсырды. Бұл, Додик президенттіктің үшінші мүшесі ретінде босниялық қарулы күштердің әскери тікұшақтарын өрт сөндіруге жәрдемдесуге келісім беруден бас тартқаннан кейін болды, себебі әскери күштердің тікұшақтарын пайдалану үшін президенттіктің үш мүшесінің де келісімі қажет. Оның бұл әрекеті босниялық саясаткерлер мен БАҚ-тың наразылығын тудырды, ал өрт қаупі төнгіген Джабланица қаласының әкімі Дамир Шабанович Додиктің "әрекетсіздігіне және лауазымын пайдаланып, өкіметтік міндеттерін орындамауына" байланысты қылмыстық іс қозғады. 19 тамызда Додик өзін ақтау үшін: "Тікұшақтардың жасы 40-50 жыл. Оларды басқаратын пилоттардың батылдығы бар. Әрине, мен президенттік отырыстарға қатыспау себебім – осы ғана емес. Бұл себеп белгілі және өзгермейді" деді. Бірақ 23 тамызда Боснияның қорғаныс министрі Сифет Поджич Додиктің бұл сөзіне жауап ретінде: "Тікұшақтар толығымен жақсы жағдайда, өрт сөндіруге көмектеспеуіне себеп – Додик" деді.
In August 2021, Komšić and Džaferović, without including Dodik, instructed the Ministry of Security to be available for putting out the wildfires in Herzegovina which had formed a few days before. This came after Dodik, as the third member of the Presidency, refused to give consent on the Bosnian Armed Forces to use its military helicopters to help in putting out the fires, because the consent of all three members of the Presidency is required for the military force's helicopters to be used. His actions were met with outrage by Bosnian politicians and media, with Damir Šabanović, the municipal mayor of Jablanica, a town in risk of the wildfires, filing criminal charges against Dodik for "failing or refusing to react and committing a criminal offense by exploiting his official position and failing to perform his official duty." On 19 August, Dodik justified himself saying that the "Helicopters are 40–50 years old. The people flying them have courage. Of course, that is not the only reason why I did not participate in the Presidency sessions. That reason is well known and it will remain so." However, on 23 August, the Bosnian Defence Minister, Sifet Podžić, reacted to Dodik's statement, saying "The helicopters are perfectly fine, the only reason they didn't help in putting out the fires is Dodik."
Құзыреттіліктен бас тарту
Серб Республикасы үкіметі қабылдаған орман шаруашылығы заңынан кейін, Босния және Герцеговина Конституциялық соты 2021 жылғы 23 қыркүйекте заңның ормандар Серб Республикасының меншігі екендігі туралы қағидасын конституцияға қайшы деп шешті. Додик бұл шешімді сынап, "РС-да [Республика Сербскада] Конституция мен Дейтон келісімінен тыс барлық нәрсе жойылуы керек" деді. 27 қыркүйекте ол Серб Республикасы Босния және Герцеговинаның Қарулы күштерін құру және Босния және Герцеговинаның Жоғары сот және прокуратура кеңесі туралы келісімдерге берген келісімдерін қайтарып алатынын мәлімдеді. Кейін ол, "Конституциядан тыс" ешбір іс жасалмайтынын айтты. Геноцидті жоққа шығаруға тыйым салатын заңға қатысты Додиктің пікірін қолдағанмен, Серб Демократиялық партиясының (СДП) төрағасы Мирко Шарович, Серб Республикасындағы басты оппозициялық партия, Қарулы күштер мен басқа ұлттық институттардың құзыретін алуға қарсы шықты, "Додиктің ойсыз бастамаларынан Серб Республикасы нысанаға алынады, бізге мұндай шешімдердің қажеті жоқ" деді. 2021 жылғы 20 қазанда Серб Республикасы Ұлттық ассамблеясы енді-енді ғана Республикалық дәрі-дәрмек агенттігін құруға дауыс берді, осылайша Боснияның ұлттық дәрі-дәрмек агенттігіне қолдауын кері алды. Оппозиция, оның ішінде СДС және Демократиялық прогресс партиясы, Додикке және оның әрекеттеріне наразылық ретінде дауыс беруге қатыспады. 2021 жылғы 8 қарашада Додик Қарулы күштерден одан әрі шығуды жариялап, "Біз Қарулы күштердің мұсылман әскеріне айналуына жол бермейміз" деді және "Босния мен Герцеговинаның қарусыздануы жақсы, бұл біздің бұрынғы ұсынысымыз еді" деді. Додиктің әрекеттерінен кейін Ұлыбританияның Парламентінің Төменгі палатасы Босния және Герцеговинадағы жағдайды талқылады, оның барысында Додиктің жұмысына қатысты айыптаулар айтылды, сондай-ақ Сербия мен Ресей оның іс-әрекеттерін қолдайтын елдер ретінде сынға ұшырады. 2021 жылғы 10 желтоқсанда Серб Республикасы Ұлттық ассамблеясы бірқатар шешімдерді қабылдады, оның ішінде Қарулы күштерге қатысты шешімдер, бұл ұлттық деңгейден аймақтық деңгейге құзыреттілікті қайтаруға жол ашты. Оппозиция тағы да наразылық білдіріп, дауыс беруге қатыспады және шешімдерді қолдаудан бас тартты, "Бұл - фарс және қарапайым сайлау науқаны" деді.
Following a forestry law passed by the Republika Srpska government, the Constitutional Court of Bosnia and Herzegovina, on 23 September 2021, ruled that the law's provision that the forests are the property of Republika Srpska was unconstitutional. Dodik criticized this decision, stating "In RS [Republika Srpska], everything outside the Constitution and Dayton should be annulled." On 27 September, he announced that Republika Srpska will be withdrawing the approvals which it gave to the agreements on the formation of the Armed Forces of Bosnia and Herzegovina and the High Judicial and Prosecutorial Council of Bosnia and Herzegovina. He later on said that no matter what, nothing will be done "outside the Constitution." Although supporting Dodik's opinion regarding the law banning the denial of genocide, Mirko Šarović, the president of the Serb Democratic Party (SDS), the major opposition party in Republika Srpska, does not support the withdrawal of jurisdiction of the Armed Forces and other national institutions, stating "From Dodik's frivolous initiatives, Republika Srpska will become a target, we have no use of these decisions." On 20 October 2021, the National Assembly of Republika Srpska just narrowly voted to form an entity Medicines Agency, thus withdrawing their support for the national Bosnian Medicines Agency. The opposition, including the SDS and the Party of Democratic Progress, did not attend the vote in protest against Dodik and his actions. On 8 November 2021, Dodik announced further withdrawal from the Armed Forces, stating "We will not allow the Armed Forces to become a Muslim army" and saying that "It is good for Bosnia and Herzegovina to be demilitarized, that was our earlier proposal." Following Dodik's actions, the House of Commons of the United Kingdom organized a debate on the situation in Bosnia and Herzegovina, during which great accusations were made against the work of Dodik, but also Serbia and Russia as countries that support his doings. On 10 December 2021, the Republika Srpska National Assembly adopted a set of conclusions, including those regarding the Armed Forces, paving the way for the withdrawal of jurisdiction from national to entity levels. Once again, in protest, the opposition did not attend the vote and refused to support the conclusions, stating "This is a farce and a simple election campaign."
Сыртқы саясат
2021 жылдың мамыр айында Израиль-Палестина қақтығысының қайта жандануы кезінде Додик Израиль премьер-министрі Беньямин Нетаньяхуға Палестинаны қолдаған президенттік әріптестерінен өзгеше, Израильге қолдау білдіргені үшін алғыс айтты. 2021 жылдың маусым айында Додик Түркияның Анталия қаласында SEECP Декларациясына қол қойды, онда басқа да мәселелермен қатар НАТО-ға интеграция тақырыбы да қамтылған. 2021 жылдың 6 қарашасында ол Баня-Лукада Венгрия премьер-министрі Виктор Орбанмен кездесті, осы кезде Орбанға "Венгрияның Серб Республикасына деген түсінігі үшін" алғыс айтты. Орбан "Серб Республикасы Балқандағы бейбітшілікке кілт" екенін және Венгрия "Серб Республикасымен экономикалық бағдарламасын кеңейтетінін" айтты. 2021 жылдың 2 желтоқсанында Додик Мәскеуде Ресей президенті Владимир Путинмен кездесті, Додик "Ол [Путин] Босния және Герцеговинадағы жағдайдың толық мәліметтерін біледі" деді. Ресейдің 21 ақпан 2022 жылы Донецк халық республикасы мен Луганск халық республикасын тәуелсіз мемлекеттер ретінде мойындауынан кейін, бұл аймақтар Украинаның Донбас аймағындағы даулы территориялар екені белгілі болды, Додик Серб Республикасы Украина мәселесі бойынша ұлттық деңгейде бейтараптық саясатын ұстанатынын мәлімдеді. 24 ақпанда Путин Украинаға кең ауқымды шабуылға бұйрық берді, бұл 2014 жылы басталған ресей-украин соғысының күрт өршуіне әкеп соқты. Бұл шабуылға қатысты Додик Босния және Герцеговинаның бейтарап екенін айтты, ал күні бұрын "оқиғалар Босния және Герцеговинаның НАТО-ға кірмеуі дұрыс шешім болғанын көрсетті және ел санкцияларды қолдамайды" деген мәлімдеме жасаған еді.
In May 2021, during a flareup in the Israeli–Palestinian conflict, Dodik was thanked by Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu for expressing his support for Israel, unlike his presidency counterparts who expressed their support for Palestine. In June 2021, Dodik signed the SEECP Declaration in Antalya, Turkey, which among other things, incorporates talks about NATO integration. On 6 November 2021, he met with Hungarian prime minister Viktor Orbán in Banja Luka, in process thanking him "for the understanding that Hungary has for Republika Srpska." Orbán said that "Republika Srpska is key to peace in the Balkans" and that Hungary will "expand its economic program with Republika Srpska." On 2 December 2021, Dodik had a meeting with Russian president Vladimir Putin in Moscow, with Dodik stating "He [Putin] is familiar with the details of the situation in Bosnia and Herzegovina." Following Russia recognizing the Donetsk People's Republic and the Luhansk People's Republic as independent states on 21 February 2022, which are disputed territories in the Ukrainian region of Donbas, Dodik said that Republika Srpska will seek neutrality at the national level regarding the issue of Ukraine. On 24 February, Putin ordered a large scale invasion of Ukraine, marking a dramatic escalation of the Russo Ukrainian War that began in 2014. Regarding the invasion, Dodik said that Bosnia and Herzegovina was neutral, having stated the previous day that the "events showed it was a good decision for Bosnia and Herzegovina to not enter NATO, and that the country would not support sanctions."
Еуропалық Одақ
Бастапқыда Еуропалық Одақтың жақтаушысы және қолдаушысы болған Додик, біртіндеп еуроскептикке айналып, Еуропалық Одаққа сын көзқарас таныта бастады. 2020 жылдың қыркүйегінде Додик және оның төрағалық мүшелері, егер ел "жетістікке жеткізілген реформаларды жүзеге асырса", Босния мен Герцеговинаның 2021 жылы Еуропалық Одаққа кандидат мемлекет болуы мүмкін екенін мәлімдеді. 2021 жылдың қыркүйегінде Додик демографиялық саммитте қатысу үшін Венгрияның Будапешт қаласына сапар шекті. 22 қыркүйекте ол Словенияның премьер-министрі Янез Яншамен кездесті. 23 қыркүйекте Додик саммитте сөз сөйлеп, Еуропалық Одақты, ЛГБТ қауымдастығын және бұрынғы еуропалық миграциялық дағдарысты басқаруды сынады. 30 қыркүйекте Додик, Джаферович және Комшич Сараеводағы Президенттік резиденциясында Еуропалық комиссияның төрағасы Урсула фон дер Ляйенмен кездесті. Бұл фон дер Ляйеннің Босния мен Герцеговинаға жасаған сапарының бөлігі болды, себебі ол бірнеше сағат бұрын Свиляй шекаралық өткізу пунктін және халықаралық маңызы бар Панъевропалық дәліз Vc-нің үстінен өтетін Сава өзеніндегі көпірді ашқан еді. 2021 жылдың қазан айында Германияның ірі жаңалықтар сайты Der Spiegel-ге берген сұхбатында Додик, басқалармен қатар, "Батыс Балқан елдері Еуропалық Одаққа мүше болудан ешқашан бұрынғыдан гөрі қазір алыс емес" деді, осылайша өзінің еуроскептикалық көзқарасын жалғастырды. 2021 жылдың желтоқсанында Германияның сыртқы істер министрі Анналена Бербок басқа еуропалық демократиялармен және НАТО серіктестерімен бірлесіп "құндылықтарға негізделген" сыртқы саясатты ұсынды және Еуропалық Одақты Додикке қарсы санкциялар енгізуге шақырды. 2022 жылдың 20 мамырында Додик Сараевоға келген сапары аясында Еуропалық Кеңестің төрағасы Шарль Мишельмен кездесті, олар Босния мен Герцеговинаның Еуропалық Одаққа қосылу мәселесін талқылады.
Originally a big advocate and supporter of the European Union, Dodik has gradually become much more Eurosceptic and critical about the EU. In September 2020, Dodik and his fellow Presidency members said that an EU candidate status for Bosnia and Herzegovina was possible in the year 2021 if the country "implements successful reforms." In September 2021, Dodik went to Budapest, Hungary to attend its Demographic Summit. There he met with Slovenian prime minister Janez Janša on 22 September. On 23 September, Dodik made a speech at the summit, where he criticized the European Union, LGBT community and the handling of the previous European migrant crisis. On 30 September, Dodik, Džaferović and Komšić met with European Commission President Ursula von der Leyen at the Presidency Building in Sarajevo. This was part of von der Leyen's visit to Bosnia and Herzegovina, since she some hours before opened the Svilaj border checkpoint and a bridge over the nearby Sava river, which bears the internationally important freeway Pan European Corridor Vc. In an interview for the largest German news website Der Spiegel, given in October 2021, Dodik, among other things, said that "the Western Balkans have never been further from European Union membership than they are today", thus continuing expressing his Eurosceptic views. In December 2021, German Foreign Minister Annalena Baerbock proposed a "values driven" foreign policy in conjunction with other European democracies and NATO partners, and called on the EU to implement sanctions against Dodik. On 20 May 2022, Dodik met with European Council President Charles Michel, during his visit to Sarajevo, with whom he discussed about Bosnia and Herzegovina's accession to the EU.
Түркиямен қарым-қатынастар
2021 жылдың 16 наурызында Додик, Джаферович және Комшич Түркия президенті Режеп Тайип Ердоғанмен кездесу үшін Түркияға мемлекеттік сапармен барды. Сапар барысында Эрдоған Босния мен Герцеговинаға COVID-19 пандемиясына қарсы 30,000 COVID-19 вакцинасын сыйға беруге уәде берді. Кездесуде Босния мен Герцеговина мен Түркия жүргізуші куәліктерін өзара тану және алмасу туралы келісімге келді, сондай-ақ инфрақұрылым және құрылыс жобаларындағы ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды, ол Боснияның астанасы Сараеводан Сербияның астанасы Белградқа дейінгі тас жолдың салынуын да қамтиды; аталған келісімге байланыс және көлік министрі Войин Митрович қол қойды. 2021 жылдың 27 тамызында Эрдоған Босния мен Герцеговинаға мемлекеттік сапармен Сараевоға келді және төрағалықтың үш мүшесімен де кездесті, олар экономикалық және инфрақұрылымдық ынтымақтастықты одан әрі дамыту мәселелерін талқылады, сондай-ақ Сараеводан Белградқа дейінгі тас жолдың салыну перспективаларын қарастырды. Сондай-ақ, Түркия, Сербия және Босния мен Герцеговина арасында үшжақты кездесу өткізу туралы келісімге қол жеткізілді, ол жақын арада өтуі тиіс. 2021 жылдың қарашасында Додик Анкараға барып, тағы да Эрдоғанмен кездесті. Оның Эрдоғанмен болған кездесуі Босния мен Герцеговинадағы саяси дағдарысқа арналды, бұл Валентин Инцконың елде геноцидті жоққа шығаруға тыйым салатын заңға енгізген өзгерістерінен кейін туындады. Додиктің хабарлауынша, кездесуде "күш көрсету ешқандай мәселені шеше алмайды" және "қақтығыс болуы мүмкін деген әңгімені спекулянттар таратты" делінді.
On 16 March 2021, Dodik, Džaferović and Komšić went on a state visit to Turkey to meet with Turkish President Recep Tayyip Erdoğan. While there, Erdoğan promised to donate Bosnia and Herzegovina 30,000 COVID 19 vaccines for the COVID 19 pandemic. Also on the meeting, Bosnia and Herzegovina and Turkey agreed on mutual recognition and exchange of driving licenses, as well as signing an agreement on cooperation in infrastructure and construction projects, which also refers to the construction of a highway from Bosnia's capital Sarajevo to Serbia's capital Belgrade; the agreement being signed by Minister of Communication and Traffic Vojin Mitrović. On 27 August 2021, Erdoğan came to Sarajevo on a state visit in Bosnia and Herzegovina and met with all three Presidency members, having talks about more economic and infrastructural cooperation, as well as looking into the construction of the highway from Sarajevo to Belgrade. Also, a trilateral meeting between Turkey, Serbia and Bosnia and Herzegovina was agreed on and should happen in the near future. In November 2021, Dodik went to Ankara and again met with Erdoğan. His meeting with Erdoğan was focused on the political crisis in Bosnia and Herzegovina, following Valentin Inzko's imposed changes to the law banning genocide denial in the country. At the meeting, as reported by Dodik, it was said that "the threat of force cannot solve any problem" and that "speculators imposed the story of a possible conflict."
Бірінші және екінші мерзім (20102018)
2010 жылдың қазан айында Додик RS президенттік сайлауында бірінші турда жеңіске жетіп, республиканың 8-ші президенті болды. 2010 жылдың 30 қарашасында АҚШ-тың дипломатиялық хаттары Додиктің Косовоның тәуелсіздігі үшін Ахтаисари жоспарын қолдағанын көрсетті. 2007 жылдың мамыр айында АҚШ Мемлекеттік департаментінің өкілі Дэниел Фрид жіберген хатта Додиктің "БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің осындай шешімінен кейін Косовоны тану жүзеге асады" деген сөздері келтірілген. Додик айыптауларды жоққа шығарып, Дэниел Фридті өтірікші және алауыздық туғызушы деп атады. 2011 жылдың мамыр айында Додик маусым айында босниялық мемлекеттік институттарды, соның ішінде соғыс қылмыстары сотын қабылдамау туралы пікір білдіретін референдум өткізуді жоспарлаған. Босния мен Герцеговинаның Жоғарғы өкілі Валентин Инцко референдум Дейтон келісімін қауіпке ұшыратуы мүмкін деп ескертті. Алайда, ұсынылып отырған референдумға қатысты шиеленістер күшейгеннен кейін, Серб Республикасы референдумды жою туралы шешім қабылдады. ЕО Сыртқы істер және қауіпсіздік саясаты жөніндегі Жоғарғы өкілі Кэтрин Эштон Баня-Лукада Додикті ЕО Босния мен Герцеговинаның сот жүйесіндегі құқық бұзушылық туралы РС шағымдарын зерттейтіндігіне сендіргеннен кейін, өзгерістерді ұсынды. 2011 жылдың 25 қазанында Додик Колумбия университетінде "Америкалық сыртқы саясаттың табысты оқиғасы: Дейтон келісімдері, Серб Республикасы және Боснияның Еуропалық интеграциясы" тақырыбында сөйледі. Іс-шараға көптеген ұйымдар наразылық білдірді, соның ішінде Солтүстік Америка босниялықтарының конгресі, Босния мен Герцеговина кеңесші кеңесі, Канаданың геноцид зерттеу институты, Босниялық-америкалық геноцид институты және білім беру орталығы және Халықаралық транзициялық сот әділдігі орталығы. Сөз сөйлеу кезінде наразылық акциялары да болды. 2012 жылдың қазан айында Додик Босния мен Герцеговинаның біріккен қарулы күштерін жоюды ұсынды. 2012 жылдың 3 қарашасында Додик Серб Республикасы үкіметі Серб православ патриархы Иринейдің Белградтағы ескі резиденциясын жөндеуге көмектесу үшін белгісіз сомасын сыйға тартатынын мәлімдеді. Ириней "бұл біздің шекарадан тыс серб халқы мен серб шіркеуінің бірлігін іс жүзінде көрсетудің керемет мүмкіндігі" деп түсіндірді. Серб блогерлері "қатаң экономикалық дағдарыс пен қиындықтар кезінде екеуіне де келіспеушіліктерін" білдірді. 2012 жылдың 13 қарашасында Жоғарғы өкіл Валентин Инцко БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне берген баяндамасында Додикті "босниялық мемлекеттің таратылуын жақтаған ең жиі кездесетін, бірақ жалғыз емес" деп атады. Ол "солардың ішіндегі ең соңғысы және ең алаңдататыны - президенттің Серб Республикасы Ұлттық Ассамблеясына жіберген бастамасы, ол Босния мен Герцеговинаның Қарулы Күштерін біржақты бұзуға мәжбүр ететін жағдай жасауға тырысады" деп қосты. Ресейдің БҰҰ-дағы өкілі Виталий Чуркин Додикті қорғап, босниялықтарды шиеленіске кінәлады. 2012 жылдың қарашасында Германияның мемлекеттік прокуратурасы Додик пен оның ұлын Hypo Alpe Adria Bank International-ға қатысты сыбайлас жемқорлық ісіне кінәлады. Тергеу "бірнеше қылмыстық құқық бұзушылыққа, соның ішінде құжатты жалғандауға, қаржылық және бизнес есептерді жалғандауға және алаяқтыққа" қатысты. Босния мен Герцеговинаның сот жүйесі бастапқыда шағымданғаннан кейін істі тергеді, бірақ "саяси қысым көп ұзамай сот органдары мен РС полициясын тоқтатты". Хорват журналисі Домагой Маргетичтің айтуынша, Додик оны Hypo Group Alpe Adria оқиғасына байланыстырмау үшін пара алып, қорқытқан. 2012 жылдың 26 қарашасында Босния мен Герцеговинадағы Жоғарғы өкілі Валентин Инцко Серб Республикасының президенті Милорад Додик пен оның отбасына қатысты Германияда немесе Австрияда тергеу жүргізілмейтінін растады. 2017 жылдың 1 қаңтарында АҚШ-тың Шетелдік активтерді бақылау басқармасы 13304 атқарушы бұйрығына сәйкес Додикке санкциялар енгізді және Босния мен Герцеговинаның Конституциялық сотына қарсылық білдіргені үшін. "Дейтон келісімдеріне кедергі келтіре отырып, Милорад Додик Босния мен Герцеговинаның егемендігі мен аумақтық тұтастығына айтарлықтай қауіп төндіреді", - деді OFAC директорының міндетін атқарушы Джон Э. Смит. "Бүгінгі шара АҚШ-тың Дейтон келісімдеріне деген берік адалдығын көрсетеді және елдің Еуропаға интеграциясын жалғастыру үшін халықаралық күш-жігерді қолдайды. АҚШ-тың юрисдикциясындағы Милорад Додиктің кез келген мүлкіне тыйым салынады және АҚШ-тың жеке тұлғалары немесе компаниялары онымен бизнес жүргізуге тыйым салынды."
In October 2010, Dodik narrowly won the RS presidential election already in the first round, thus becoming the 8th president of the republic. On 30 November 2010, leaked United States diplomatic cables revealed that Dodik supported the Ahtisaari plan for the independence of Kosovo. The cable was sent by Daniel Fried, a U. S. State Department official, in May 2007 and quoted Dodik as stating that "Kosovo's recognition would follow after such a decision (to adopt the plan) by the UN Security Council". Dodik denied the accusations and stated that Daniel Fried was a liar and a troublemaker. In May 2011, Dodik planned to have a referendum held in June that he viewed would reflect on the rejection of Bosnian state institutions, including the war crimes court. The High Representative for Bosnia and Herzegovina, Valentin Inzko, warned that the referendum could potentially jeopardize the Dayton Agreement. However, shortly after tensions increased in regards to the proposed referendum, Republika Srpska decided to cancel the referendum, after Dame Catherine Ashton, the EU's High Representative of the Union for Foreign Affairs and Security Policy reassured Dodik in Banja Luka that the EU will examine the complaints of RS on abuses in justice system of Bosnia and Herzegovina, and recommend the changes. On 25 October 2011, Dodik spoke on "An American Foreign Policy Success Story: The Dayton Accords, Republika Srpska and Bosnia's European Integration" at Columbia University. The event was protested by numerous organizations including the Congress of North American Bosniaks, the Advisory Council for Bosnia and Herzegovina, the Canadian Institute for the Research of Genocide, the Bosnian American Genocide Institute and Education Center, and the International Center for Transitional Justice. Protests also took place while the speech was in progress. In October 2012, Dodik proposed that Bosnia and Herzegovina's unified armed forces be abolished. On 3 November 2012, Dodik announced that the government of Republika Srpska would donate an undisclosed amount to help pay for the renovation of Serbian Orthodox Patriarch Irinej's old residence in Belgrade. Irinej commented that "this is a great opportunity to show practically the unity of the Serbian people and Serbian church outside our borders." Serb bloggers expressed "disagreement with both at a time of severe economic crisis and hardship" followed. On 13 November 2012, High Representative Valentin Inzko, cited Dodik as "the most frequent, although certainly not the sole, proponent of [Bosnian] state dissolution" in a report to the UN Security Council. He added that "the most recent and troubling of these is an initiative sent by the president to the Republika Srpska National Assembly attempting to create conditions that would unilaterally force the dissolution of the Armed Forces of Bosnia and Herzegovina." Vitaly Churkin, Russian Representative to the United Nations, defended Dodik and blamed the Bosniaks for the tension. In November 2012, German state prosecution implicated Dodik and his son in a corruption case involving the Hypo Alpe Adria Bank International. The investigation concerned "several criminal offenses, including falsifying of documents, faking financial and business reports and fraud." The judicial system of Bosnia and Herzegovina initially investigated the case following a complaint filing, but "political pressures soon stopped the judicial bodies and the police in the RS." According to Domagoj Margetić, a Croatian journalist, Dodik had bribed and threatened him in order to not link him to the Hypo Group Alpe Adria affair story. On 26 November 2012, High Representative in Bosnia and Herzegovina, Valentin Inzko, confirmed that there was no investigation against President of Republika Srpska Milorad Dodik and his family in Germany or Austria. On 1 January 2017, the United States Office of Foreign Assets Control imposed sanctions on Dodik pursuant to Executive Order 13304 and due to his role in defying the Constitutional Court of Bosnia and Herzegovina. "By obstructing the Dayton Accords, Milorad Dodik poses a significant threat to the sovereignty and territorial integrity of Bosnia and Herzegovina," said John E. Smith, Acting OFAC Director. "Today's action underscores the U. S. commitment to the Dayton Accords and supports international efforts for the country's continued European integration. Any property of Milorad Dodik within the U. S. jurisdiction is to be blocked and U. S. persons, individuals or companies, are prohibited in to engage in business transactions with him."
2022 жылғы жалпы сайлау
2022 жылдың 1 шілдесінде Додик Серб Республикасының бас сайлауында үшінші рет президенттікке үміткер болып тіркелді. Серб Республикасы сайлауының алдын ала нәтижелері жарияланғаннан кейін оппозициялық партиялар Додикке сайлауда алаяқтық жасады деген айып тақты. Олардың мәлімдемесінше, Додик мыңдаған заңсыз дауыстарды сайлау жәшігіне салуды ұйымдастырған, соның нәтижесінде Тәуелсіз әлеуметтік-демократтар одағы дауыс беруде көш бастады, ал Демократиялық прогресс партиясының өкілі Елена Тривич Серб Республикасы президенті сайлауының нақты жеңімпазы болды. Осы айыптауларға байланысты Орталық сайлау комиссиясы бюллетеньдерді қайта санауды бастады. Комиссия алдын ала нәтижелерді растағанда, Серб Республикасы сайлауын қайтадан тексермеді. Дегенмен, 27 қазанда ресми тұлғалар Додиктің жеңісін растады. Комиссия бұзушылықтар болғанын, бірақ олардың сайлау қорытындысына әсер ететіндей деңгейде еместігін атап өтті.
On 1 July 2022, Dodik announced his candidacy in the Republika Srpska general election, running for a third time as president of Republika Srpska. Following the release of the preliminary results in the Republika Srpska election, opposition parties filed accusations of electoral fraud directly against Dodik, who they claimed had coordinated stuffing ballot boxes with thousands of illegal votes to put the Alliance of Independent Social Democrats ahead in the polls and that Jelena Trivić of the Party of Democratic Progress was the true winner of the Republika Srpska presidential election. As a result of the allegations, the Central Election Commission began a recount the ballots. When the Election Commission verified the preliminary results, they did not verify the Republika Srpska elections. However on 27 October, officials confirmed Dodik's victory. The commission noted that while there were irregularities, none were on a level that would have changed the outcome of the election.
Қызмет мерзімі
Додик 2022 жылғы 15 қарашада Серб Республикасы Ұлттық Ассамблеясында ант қабылдап, Željka Cvijanović-тің орнын басып президент болды. 23 қарашада Додик қазіргі премьер-министр Радован Вишковичтен Серб Республикасының жаңа үкіметін құруды сұрады. 2022 жылғы 21 желтоқсанда Серб Республикасының Ұлттық жиналысы Вишковичтің кабинетін бекітті. 2023 жылғы 8 қаңтарда Додик Ресей президенті Владимир Путинге Серб Республикасы орденінің ең жоғары наградасын қашықтықтан табыс етті. 2023 жылғы наурыз айында Баня-Лукада жоспарланған ЛГБТ шарасы кезінде зорлық-зомбылық орын алды, ондағы бірнеше адам құқығы қорғаушыларына бірнеше ондаған адам шабуыл жасады. Сондай-ақ наурыз айында АҚШ Мемлекеттік хатшысы Энтони Блинкен «Додиктің Серб Республикасындағы негізгі құқықтар мен бостандықтарға жасаған шабуылдары оның президент Путиннің авторитарлық жолын ұстанғанын көрсетеді» деді және «Мемлекеттік департамент Босния және Герцеговинаның барлық азаматтары лайықты демократиялық және гүлденген болашақты қолдауды жалғастыруда» деп мәлімдеді. 2023 жылғы 27 маусымда Серб Республикасы Ұлттық жиналысы Босния және Герцеговина Конституциялық сотының шешімдерін күштен тоқтатуға және Жоғары өкілдің жарлықтары мен заңдарын ресми газетте жариялауды тоқтатуға дауыс берді. Бұл шешімге жауап ретінде Жоғары өкіл Кристиан Шмидт Ассамблея қабылдаған екі заңды жойды, олардың «Босния және Герцеговинаның конституциялық тәртібін және Дейтон бейбіт келісімін тікелей бұзатынын» айтты. Додик 2023 жылы ХАМАС бастаған Израильге жасалған шабуылды айыптады және содан кейінгі соғыста Израильге қолдау білдірді. Баня-Лукадағы Республика сарайы 2023 жылғы 8 қазанда Израиль туымен безендірілді. 2024 жылғы 26 наурызда Кристиан Шмидт Босния және Герцеговинаның сайлау заңына жаңа өзгерістер енгізіп, пилоттық жоба ретінде электрондық дауыс санау, электрондық идентификация және шектеулі біраз жерде цифрлық дауыс беру станцияларын енгізуді жариялады. Додик сербтер Шмидт енгізген сайлау заңдары «жойылмаса» және «Батыс елшілері елден қуылмаса» елдің ұлттық үкіметінің жұмысын тоқтатып тастайтынын мәлімдеді.
Dodik was sworn in as president on 15 November 2022 in the National Assembly of Republika Srpska, succeeding Željka Cvijanović. On 23 November, Dodik asked the incumbent prime minister, Radovan Višković, to form a new Republika Srpska government. On 21 December 2022, the National Assembly of Republika Srpska confirmed the appointment of Višković's cabinet. On 8 January 2023, Dodik awarded Russian President Vladimir Putin in absentia with the entity's highest decoration, the Order of the Republika Srpska. In March 2023, violence occurred in Banja Luka over a planned LGBT event and several human rights activists were assaulted by a few dozen men. Also in March, The United States Secretary of State Antony Blinken said that "Dodik's attacks on basic rights and freedoms in Republika Srpska show he is on President Putin's authoritarian path" and that the "State Department continues to advocate for the democratic and prosperous future that all citizens of Bosnia and Herzegovina deserve." On 27 June 2023, the National Assembly of Republika Srpska voted to suspend rulings by the Constitutional Court of Bosnia and Herzegovina and to stop publishing the High Representative's decrees and laws in the official gazette. Following this decision, High Representative Christian Schmidt annulled the two laws which the Assembly had adopted, citing that the decisions "directly violate the constitutional order of Bosnia and Herzegovina and the Dayton Peace Agreement." Dodik condemned the 2023 Hamas led attack on Israel and expressed his support to Israel in the ensuing war. The Palace of the Republic in Banja Luka was decorated with the Israeli flag on 8 October 2023. On 26 March 2024, Christian Schmidt imposed a new set of changes to Bosnia and Herzegovina’s election law, announcing the implementation of electronic vote counting, electronic identification and digital voting stations at a limited number of locations in a pilot scheme. Dodik threatened that Serbs would block the work of the country’s national government unless the election laws imposed by Schmidt were "annulled" and "Western ambassadors expelled from the country."
Қылмыстық іс және сот
2023 жылдың тамызында Босния және Герцеговина прокуратурасы Додикті Жоғары өкілдің шешімдерін бұзуда айыптап, ең көп дегенде бес жылға бас бостандығынан айыру жазасына кесілуі мүмкін екенін мәлімдеді. Босниялық сербтердің жоғары лауазымды шенеуніктері Додикке қарсы қойылған айыптауды саяси мақсатта жасалған деп бағалап, «конституцияға қайшы келетін сот пен прокуратура» шешімдерін мойындамайтындарын айтты. 2023 жылдың 16 қазанында Додик алғашқы отырыста айыптауға қатысты кінәсін мойындаудан бас тартты, кейін журналистерге айыптау мазмұнын түсінбегенін мәлімдеді. 2024 жылдың 5 ақпанында Додик ресми түрде сот процесіне тартылды.
In August 2023, the Prosecutor's Office of Bosnia and Herzegovina charged Dodik with defying decisions by the High Representative, facing a possible maximum sentence of five years in prison. High ranking Bosnian Serb officials dismissed the indictment against Dodik as politically motivated, saying they would not recognise decisions by an "unconstitutional court and prosecution." On 16 October 2023, Dodik refused to enter a plea on the indictment at the first hearing, later telling reporters he could not understand the indictment. On 5 February 2024, Dodik was officially put on trial.
Санкциялар
Британ үкіметі 2022 жылы, ал АҚШ 2023 жылы Додикке Босния және Герцеговинаның аумақтық тұтастығын бұзды деген айыппен және Дейтон бейбіт келісімін сақталмауына қатысты деп саналатын іс-әрекеттері үшін санкциялар салды.
The British Government imposed sanctions on Dodik in 2022, along with the United States in 2023, for allegedly undermining the territorial integrity of Bosnia and Herzegovina and the Dayton Peace Agreement.
Тузла мен Маркале туралы пікірлер
2009 жылы Додик Тузла қырғынының жасалғандығын айтты және Сараеводағы Маркале қырғындарына күмән келтірді. Тузла қаласы Додикке осы мәлімдемелері үшін шара қолданды. Сараево қаласы Додикке қарсы қызметтік өкілеттігін теріс пайдалану және этникалық, нәсілдік және діни араздық тудыру бойынша қылмыстық іс қозғалды. Жоғары өкілдің кеңсесі Додиктің соғыс қылмыстарын мойындамағанын және "Мұндай бұрмаланған фактілер жоғары жауапкершілікке ие лауазымды тұлғадан, Дейтон келісіміне бағынуға және Гаага трибуналымен ынтымақтасуға міндетті тұлғадан келгенде, бұл өте жауапкершіліксіз және заң үстемдігін қорғайтын институттардың ғана емес, сонымен қатар осы тұлғаның өзінің беделін де кемсітеді" деп мәлімдеді.
In 2009, Dodik stated that the Tuzla massacre was staged and questioned the Markale massacres in Sarajevo. The city of Tuzla filed charges against Dodik over these statements. The city of Sarajevo filed criminal charges against Dodik for abuse of power, and inciting ethnic, racial and religious hatred. The Office of the High Representative said Dodik denied the war crimes committed and stated that "When such skewed facts come from an official in a position of high responsibility, an official who is obliged to uphold the Dayton Peace Accords and cooperate with the Hague Tribunal, then they are particularly irresponsible and undermine not only the institutions responsible for upholding the rule of law, but the credibility of the individual himself".
Геноцид пен Сребреницадағы қырғынды жоққа шығару
Додик Сребреницадағы қырғынды "жасалған миф" деп сипаттады. Ол 2010 жылы сәуір айында Белградтың Večernje novosti газетімен сұхбатында "біз бұл оқиғаны геноцид деп тануды қабылдамаймыз және қабылдамаймыз" деді және 2004 жылғы Республика Сербскаяның есебін жоққа шығарды, онда қаза болғандардың саны мойындалып, құрбандардың туыстарына кешірім сұралды. Ол бұл есеп халықаралық қауымдастықтың қысымымен қабылданғанын мәлімдеді. Ол санды нақтыламастан, құрбандардың саны 7000 емес, 3500 адамды құрағанын айтты, 500 адам тірі екенін және Поточаридегі Сребреница геноцидінің естелік кешеніне жерленген 250-ден астам адам басқа жерде қайтыс болғанын мәлімдеді. Сол айда, 2010 жылдың 10 сәуірінде Додик 2004 жылғы есепті қайта қарауды бастады, ол өлгендердің саны көбірек көрсетілгенін және есепті бұрынғы бейбітшілік досы қолданғанын айтты. Жоғары өкілдің кеңсесі жауап беріп, "Республика Сербская үкіметі өз қорытындыларын қайта қарастырып, фактілер мен заң талаптарына сәйкес әрекет етуі керек, ал тірі қалғандарға эмоционалдық ауыртпалық туғызу, тарихты бұрмалау және елдің беделін түсіруден аулақ болуы керек" деді. 2010 жылдың 12 шілдесінде Сребреницадағы қырғынның 15 жылдығында Додик оқиға орнында болған өлтірулерді мойындағанын, бірақ Сребреницада болған оқиғаны геноцид деп санамайтынын мәлімдеді, бұл ICTY және Халықаралық соттың қорытындыларынан өзгеше. Ол "(егер геноцид болған болса, онда ол осы аймақтағы серб халқына қарсы жасалған, онда әйелдер, балалар және қарттар жаппай өлтірілді)" деді, Шығыс Боснияға сілтеме жасады. 2010 жылдың желтоқсанында Додик 55 елден құралған Халықаралық қауымдастық – Бейбітшілікті іске асыру кеңесін (PIC) Сребреницадағы қырғынды геноцид деп атағаны үшін айыптады. 2017 жылы Додик Srebrenica геноциді мен Сараево қоршауы туралы оқытуды Республика Сербская мектептерінде тыйым салатын заң жобасын ұсынды, "сербтер геноцид жасады және Сараевоны қоршауға алды деп айтатын оқулықтарды пайдалану мүмкін емес. Бұл дұрыс емес және мұнда оқытылмайды" деді. 2018 жылдың 14 тамызында, Додиктың 2010 жылғы бұрынғы әрекетінен кейін, Республика Сербскаяның Ұлттық жиналысы 2004 жылғы есепті қабылдамады және 1995 жылдың шілдесінде Сребреницадағы және айналасындағы оқиғаларға қатысты есепті қайта қарау үшін жаңа комиссия құру туралы шешім қабылдады. Бұл қадамды халықаралық қауымдастық дереу сынға алды. Гуманитарлық құқық орталығы 31 жоғары лауазымды тұлға қол қойған есебінде бұл жаңа оқиғаны "Республика Сербсиядағы СНД үкіметінің он жылдан астам уақыт бойы геноцидті жоққа шығару және тарихи ревизионизмнің шыңы" деп сипаттады. АҚШ Мемлекеттік департаменті бұл әрекетті сынға алып, "Сребреница туралы есепті қабылдамау немесе түзету әрекеттері өткен соғыстың фактілерін қайта қарау, тарихты жоққа шығару және трагедияны саясаттануға бағытталған кең ауқымды күш-жігердің бөлігі" деді.
Dodik has described the Srebrenica massacre as a "fabricated myth". He stated in an interview with the Belgrade newspaper Večernje novosti in April 2010 that "we cannot and will never accept qualifying that event as a genocide", and disowned the 2004 Republika Srpska report which had acknowledged the scale of the killing and had apologised to the relatives of the victims, claiming that the report had been adopted because of pressure from the international community. Without substantiating the figure, he claimed that the number of victims was 3,500 rather than the 7,000 accepted by the report, alleging that 500 listed victims were alive and that over 250 people buried in the Srebrenica Genocide Memorial in Potočari had died elsewhere. During the same month, on 10 April 2010, Dodik initiated a revision of the 2004 report saying that the numbers of killed were exaggerated and the report was manipulated by a former peace envoy. The Office of the High Representative responded and stated that: "The Republika Srpska government should reconsider its conclusions and align itself with the facts and legal requirements and act accordingly, rather than inflicting emotional distress on the survivors, torture history and denigrate the public image of the country". On 12 July 2010, at the 15th anniversary of the Srebrenica massacre, Dodik declared that he acknowledges the killings that happened on the site, but does not regard what happened at Srebrenica as genocide, differing from the conclusions of the ICTY and of the International Court of Justice, stating that, "(i)f a genocide happened then it was committed against Serb people of this region where women, children and the elderly were killed en masse," referring to eastern Bosnia. In December 2010, Dodik condemned the Peace Implementation Council (PIC), an international community of 55 countries, for referring to the Srebrenica massacre as genocide. In 2017, Dodik introduced legislation, effectively banning the teaching of the Srebrenica genocide and Sarajevo siege in Republika Srpska's schools, stating that it was "impossible to use here the textbooks which say the Serbs have committed genocide and kept Sarajevo under siege. This is not correct and this will not be taught here". On 14 August 2018, again initiated by Dodik after his previous attempt in 2010, the National Assembly of Republika Srpska dismissed the 2004 report and decided for a new commission to be assembled to revise report surrounding events in Srebrenica and area around the town in July 1995. This move was immediately criticized by the international community. The Humanitarian Law Center, in their report signed by 31 high profile signatories, described this new development as "the culmination of more than a decade of genocide denial and historical revisionism by the SNSD government in Republika Srpska". The United States State Department issued a communique in which they criticized the move, describing it as "(a)ttempts to reject or amend the report on Srebrenica are part of wider efforts to revise the facts of the past war, to deny history, and to politicize tragedy".
Радован Караджич пен Ратко Младич
2016 жылдың наурыз айында Пале қаласындағы студенттік жатақханаға соғыс кезіндегі серб көшбасшысы Радован Караджичтің құрметіне атау берілді, бұл әрекет Додиктің қолдауына ие болды. Бұл оқиға Караджич Халықаралық трибуналда (ХТ) соғыс қылмыстары үшін сотталғанға дейін бірнеше күн бұрын орын алды. 2020 жылдың желтоқсанында жоғары өкіл Инцко, Караджичтің қызы Соня Караджич Йовичевичтің көмегімен, Караджичтің құрметіне орнатылған тақтаны алып тастауға публично шақырғаннан кейін ол алынып тасталды. 2024 жылдың ақпан айында Додик: «Радован Караджичті де, Ратко Младичті де ұмытпау керек. Олар қиын кезеңде осы ұлтты жетекке алып шықты, ал біз біреу олардың қылмыс жасағанын айтқандықтан тарихи ұлылығымыздан бас тартуға дайынбыз», - деді ол жиналған халықтың алдында. Ол Гаагадағы сот процесінде Караджичтің бірде-бір қылмысының дәлелденбегенін және ол «бостандық үшін күрескені үшін» кінәлі деп табылғанын мәлімдеді. «Оларға жасалған нәрсе – таза тарихи алдау. Олар бәрін құрастырды», - деді Додик. Сондай-ақ, ол «Ұлы Ресей» құруға ниеттенгенін қосты.
In March 2016, a student dormitory in Pale was named in honor of the wartime Serb leader Radovan Karadžić, an act which was supported by Dodik. The event took place only a few days before Karadžić was convicted for war crimes by the ICTY. In December 2020, the plaque honoring Karadžić had to be removed after High Representative Inzko, with the help of Karadžić's daughter Sonja Karadžić Jovičević, publicly called for its removal. In February 2024, Dodik stated "You mustn't forget Radovan Karadžić or Ratko Mladić. These are the people who, at a difficult moment, took the lead of this nation and we are ready to give up our historical greatness just because someone said that they committed a crime," Dodik said in front of the gathered crowd. He claims that during the trial in The Hague, Karadžić was not actually proven to have committed a single crime and that he was found guilty "because he stood up for freedom." "What was done to them is a pure historical hoax They made everything up," said Dodik. He added that his desire is to see the establishment of a "great Russia".
Жеке өмір
Милорад Снежана Додикке үйленген, және олардың екі баласы бар. Оның сіңілі баласы – босниялық серб бизнесмені және футбол әкімшісі Вико Зелькович.
Milorad is married to Snježana Dodik, with whom he has two children. His nephew is Bosnian Serb businessman and football administrator Vico Zeljković.