F-14 Томкат ұшағының тактикалық әуе барлау жүйесі (TARPS)

Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің F-14 ұшағына арналған камералық модуль (1981–2006)

Тактикалық әуедегі барлау модулі жүйесі (TARPS) – Grumman F-14 Tomcat ұшағымен тасымалданған үлкен және күрделі камералық модуль. Оның құрамында әртүрлі типтегі камералары бар үш камералық бөлімше бар, олар төменге қарап, ұшып өтетін жер бетіне бағытталған. Бұл модуль бастапқыда F/A-18 Hornet ұшағының арнайы барлау нұсқасы пайда болғанға дейін уақытша әуе барлау мүмкіндігін қамтамасыз ету мақсатында жасалған. TARPS 1981 жылы флотқа жеткеннен кейін пайдалануға берілді және 2006 жылы Tomcat ұшақтары қызметтен шығарылғанға дейін қолданыста болды.

TARPS капсуласы мен Tomcat-тың өзара іс-қимылы

Капсуланың ұзындығы 5 метрге (17 фут) жетеді, салмағы соған сай және қозғалтқыш ұңғымалары арасындағы туннельдің оң жағында орналасқан. F 14A және F 14B Tomcats TARPS капсуласын тасымалдау үшін арнайы модификацияланды, бұл артқы кабинадан басқару сымдарын және қоршаған ортаны басқару жүйесінің (ECS) қосылымдарын капсулаға бағыттауды қамтыды. Белгіленген эскадрилья үшін стандарттық мөлшер - кемінде үш TARPS ұшағы (әр әуе қанатына біреу ғана). Барлық F 14D ұшақтары TARPS мүмкіндігіне ие етілді, бұл ұшақтарды жоспарлау және техникалық қызмет көрсетуде үлкен икемділікке мүмкіндік берді. Артқы кабинаға басқару панелі орнатылған, ал RIO капсуланың жұмысын толық бақылайды, бірақ RIO таңдаған камераларды қосатын (бірақ көбінесе пайдаланылмаған) пилоттың басқару батырмасы бар.

Камералар

Камералар орналасқан әрбір бөлімшеде барлау миссияларында қолданылатын әртүрлі камераларға арналған орын болды. Алдыңғы бөлімшеде екі жағдайлы айналмалы тіреуде 150 мм (6 дюйм) фокус арақашықтығы бар сериялық кадр камерасы (KS 87) орналасқан, ол камераның көрісін тік төмен бағыттай немесе алдыңғы көлбеу көрініс үшін 45° бұрышқа жылжыта алатын. TARPS модулінің екінші немесе ортаңғы бөлімшесі бастапқыда 230 мм (9 дюйм) фокус ұзындығы бар KA 99 панорамалық камерасын ұстады, ол көкжиектен көкжиекке айналып, бүйірлік көлбеу суретке түсіруге қолданылуы мүмкін. Кең көріс өрісіндегі әрбір сурет 91 см (36 дюйм) негативті шығарды. KA 99 2000 футқа (610 м) дейін пленка тасымалдай алатын, бірақ RIO оны мұқият басқармаса, пленка бітіп қалуы мүмкін. Үшінші камера бөлімшесінде түнгі немесе күндізгі миссияларда қолданылатын инфрақызыл сызықтық сканер камерасы орналасқан. Барлық TARPS камералары модульдің артқы конусы бөлігінде орналасқан CIPDU деп аталатын құрылғымен бақыланды, ол техникалық қызметкерлерге камераның жағдайын жеткізіп, ұшу кезінде камера суреттеріне ұшақтың орналасу деректерін беріп, барлау талдауына көмектесті. Электрлік қосылыс сымы модульді артқы кабинаның сол жағында орналасқан басқару тақтасына қосты. F-14 ECS-тен келген шланг модульдің ішін ұшу кезінде салқындатып/жылытып, тиісті ылғалдылық деңгейін сақтап тұрды. 1987 жылы VF 111 эскадрильясы екінші бөлімшеде KS 153 камера жүйесімен жұмыс істеген алғашқы эскадрилья болды. KS 153 610 мм (24 дюйм) линзаны пайдаланып, Персия шығанағында алыстан суретке түсіру үшін қолданылды. Desert Shield операциясы кезінде KS 153 Ирактағы ұшуға тыйым салынған аймақтарды бақылау үшін пайдаланылды. Tomcat TARPS эскадрильялары теңіз фотографтары мен авиация техниктерімен жабдықталған, олар камераларды күтіп, кемемен бірге суреттерді өңдеу жұмыстарын жүргізді. TARPS эскадрильяларына қосымша барлау офицері мен барлау мамандары кірді, олар TARPS миссияларын жоспарлауға және кейіннен суреттерді пайдалануға көмектесті. TARPS шеберханасы камераларды күтіп, қажет болған жағдайда модульді орнатып немесе алып тастады. Пленканы ылғалды өңдеу кемедегі барлау орталығына (CVIC) қосылған өңдеу бөлмесінде жүргізілді, онда барлау мамандарының жүздеген фут пленканы талдау және деректерді пайдалану үшін жарық үстелі бар арнайы орын болды.

Each of the camera bays was designed to carry different cameras for specific tasks on reconnaissance missions. The forward bay held a 150 mm (6") focal length serial frame camera (KS 87) on a two position rotating mount which could direct the camera's view straight down or be moved to a 45° angle for a forward oblique view. The second bay or middle bay of the TARPS pod originally held the 230 mm (9") focal length KA 99 panoramic camera which rotated from horizon to horizon and could be used for side oblique photography. Each image in the wide field of view position produced a 91 cm (36") negative. The KA 99 could carry up to 2000 feet (610 m) of film that could be exhausted if not managed carefully by the RIO. The third camera bay held an infrared line scanner camera used for night missions or daylight mission traces. All TARPS cameras were monitored by a device called a CIPDU in the tail cone section of the pod that provided camera status to maintenance personnel and during flight provided aircraft position data onto the camera imagery for intel analysis. An electrical umbilical cord connected the pod to the control panel that was positioned on the left side of the rear cockpit. A hose from the ECS from the F 14 cooled/heated the internals of the pod in flight and kept the appropriate humidity levels constant. In 1987 VF 111 was the first squadron to deploy with a KS 153 camera system in bay two. The KS 153 used a 610 mm (24") lens and was used for stand off photography in the Persian Gulf. During Operation Desert Shield the KS 153 was used to monitor the no fly zones in Iraq. Tomcat TARPS squadrons were staffed with Navy photographer's mates and Avionics Technicians that maintained the cameras and worked with the carrier to process the imagery. TARPS squadrons also included an extra Intelligence officer and Intelligence Specialists to help plan TARPS missions and exploit the imagery afterwards. The TARPS shop maintained the cameras and removed or loaded the pod when and if needed. Wet film processing was conducted in a processing room connected to the ship's Intelligence Center (CVIC) where the Intelligence Specialists has a dedicated space with a light table for analyzing the hundreds of feet of film and exploiting the data.

Жаңартулар

TARPS бастапқыда уақытша шешім ретінде жоспарланғанымен, 1983 жылы Ливан үстінде VF 32 ұрыстық тәжірибесі TARPS камералар жиынтығына және ұшақтың аман қалу қабілетіне жаңартулар әкелді. KA 99 камерасы төмен және орта биіктіктегі миссиялар үшін жоспарланғандықтан, Томкаттар Бекаа аңғарындағы белсенді зениттік артиллерия мен зениттік ракеталық кешендердің үстінен 10000 фут (3048 м) биіктікте ұшуға мәжбүр болды, осы операцияны да VF 32 эскадрильясы жүзеге асырды. Нәтижесінде, 6-шы флот RA 5C, RF 8 және RF 4 сияқты арнайы барлау платформаларында қолданылған, жоғары биіктікте сурет түсіретін камераларды сұрады. Осыған байланысты, 910 мм (36") фокустық қашықтығы бар төрт KA 93 ұзақ қашықтықтағы оптикалық (LOROP) камераның алғашқы партиясы 1984 жылдың көктемінде келесі Tomcat TARPS эскадрильясымен пайдалану үшін NAS Oceana әскери-теңіз базасына жеткізілді. VF 102 эскадрильясы Ливан үстінен ұшуға дайындалып, MED аймағына бағыт алғанда камералардың OPEVAL сынағын өткізді, бірақ сол кезде дағдарыс басылған еді. Содан кейін камералар алдыңғы қатардағы активтерге айналып, TARPS эскадрильялары арасында алмастырылып қолданыла бастады. Кейіннен KS 153 LOROP камералары да сатып алынып, алдыңғы қатардағы активтер ретінде пайдаланылды. KS 87 камералық бөлімі ақырында цифрлық сенсормен жаңартылды, бұл суреттерді PCMCIA II типті картаға сақтауға мүмкіндік берді, сонымен қатар RIO операторының қалауынша оларды беруге болады. TARPS миссиясы алғаш рет Томкатты зениттік артиллерия мен зениттік ракеталық кешендердің қауіп-қатеріне тұрақты түрде ұшыратты және камераларға ғана емес, ұшақтың өзіне де жаңартулар жасауға себеп болды. Қолданыстағы RHAW жүйесі, ALR 45/50 Вьетнам соғысы кезінде жасалған еді және Жерорта теңізіндегі бірнеше елдерде кездесетін SA 5 және SA 6 сияқты ең соңғы қауіптерге жауап бере алмады. Осы себепті, TARPS Tomcats кеңейтілген Chaff Adapter (ECA) рельсімен, 120 қосымша қолданылатын шашыратушы элементтермен және ALQ 167 "Bullwinkle" электрондық қарсылық жүйесі орнатылған тағы бір рельспен жабдықталды. Соңында, жаңартылған ALR 67 RHAW жүйесімен жабдықталған F 14B ұшағы пайда болды, ол ең соңғы қауіптерге қарсы тұруға қабілетті болды. Оған дейін, кейбір Томкат эскадрильялары пилоттың жарқырау қалқанына бекітілген, ALR 45/50 жүйесі анықтай алмайтын қауіптерді анықтау үшін өзгертілген "Фазз-бастер" автокөлік полициясының радар детекторларын қолданды.

Although TARPS was originally planned to be an interim solution, combat experience with VF 32 over Lebanon in 1983 resulted in upgrades to the TARPS camera suite and to the aircraft survivability. Since the KA 99 camera was designed for low medium altitude missions, the Tomcats were forced to fly as low as 10000 feet (3048 m) over active AAA and SAM sites in the Bekaa Valley, again by VF 32, resulting in 6th Fleet requesting higher altitude cameras such as had been available in the dedicated reconnaissance platforms such as the RA 5C, RF 8 and RF 4. As a result, the first set of four KA 93 910 mm (36") focal length Long Range Optic (LOROP) cameras were shipped to NAS Oceana in the spring of 1984 for deployment with the next Tomcat TARPS squadron. VF 102 conducted an OPEVAL of the cameras en route to the MED in expectation of flying them over Lebanon, but the crisis had cooled down by then. The cameras then became forward deployed assets and cross decked between TARPS squadrons. Later, KS 153 LOROP cameras were also procured and also used as forward deployed assets. The KS 87 camera bay was eventually upgraded with a digital sensor so that imagery could be captured onto a PCMCIA Type II card for debrief, but could also be transmitted as desired by the RIO. The TARPS mission first exposed the Tomcat to the AAA and SAM threat on a routine basis and spurred upgrades not only to the cameras, but to the aircraft itself. The existing RHAW gear, the ALR 45/50 was vintage Vietnam era and could not keep up with the latest threats of the SA 5 and SA 6, both present in several threat countries in the Mediterranean. As such, TARPS Tomcats were provided with an Expanded Chaff Adapter (ECA) rail that provided 120 extra expendable rounds and another rail that mounted an ALQ 167 "Bullwinkle" jammer. Eventually, the F 14B arrived with the improved ALR 67 RHAW gear capable of keeping pace with the latest threats. Prior to that, some Tomcat squadrons used modified "Fuzz buster" automotive police radar detectors mounted ad hoc on the pilot's glare shield to detect threats not handled by the ALR 45/50.

Пайдалану тарихы

TARPS бірден суық соғысқа тартылып, сол дәуірдің классикалық «мысық пен тышқан» тактикасымен әуе кемелерін күзету кезінде, 1000 миль (1609 км) қашықтықтағы теңіздегі және бекіністердегі совет кемелерін бақылау үшін қолданылды. TARPS-тің нәтижесінде 1981 жылы флотқа енгізілгеннен кейін көп ұзамай Tomcats қауіпті жағдайға түсті. 1983 жылдың сәуірінде Сомалиде бейбіт уақытта карта жасау кезінде VF 102 Tomcats-тары әуе шабуылына ұшырады, ал бір SA-2 зениттік ракетасы оларға атылды, бұл жағдай үлкен жаттығулар алдында орын алды. Бірнеше айдан кейін VF 32 Гренадаға шабуыл жасауға қолдау көрсету үшін TARPS миссиясын орындады және VF 143 және VF 31 эскадрильяларымен бірге Шығыс Жерорта теңізіндегі үш әуе кемесінің Ливан дағдарысына жауап беру үшін жиналған жеріне ұшты. Осылайша, 1983 жылы Ливандағы жағдай шиеленіскенде және жаудың зениттік артиллериясы мен зениттік ракеталық кешендерінің үстінен күнделікті ұшулар қажет болғанда, TARPS Tomcat-тың алғашқы, үздіксіз ұрысқа сыналынан өтуіне жауапты болды. 1986 жылы «Эль-Дорадо каньоны» операциясы кезінде Ливия Жерорта теңізіндегі аралдағы АҚШ әскери бекінісіне SCUD зымырандарын жіберді, ал VF 102 TARPS көмегімен залал бар-жоғын анықтауға ұшты. Бастапқыда, «Desert Shield/Storm» операциясы кезінде U-2/TR-1 және USAF RF-4 бірліктері сияқты стратегиялық активтердің болуына байланысты TARPS әуе тапсырмаларында басымдыққа ие болған жоқ. Алайда, «Desert Storm» басталғаннан кейін, нақты уақыттағы ақпаратқа деген сұраныс өте жоғары болды және TARPS миссиялары осы сұранысты қанағаттандыру үшін шақырылды. Томкаттардың RF-4-ке қарағанда ел ішіндегі миссияларға артықшылықты екендігі бірден анық болды, себебі оларға эскорт қажет болмады және миссияға дейін және кейін аз отын қажет етті, бұл сол кезде маңызды мәселе болды. «Desert Storm» операциясынан кейін де TARPS қолданыла берді, ал жаттығулар «Desert Storm» операциясында қолданылған орташа биіктіктегі тактиканы ескеретіндей етіп өзгертілді. Бұрынғыда TARPS-тің көп бөлігі төмен биіктіктегі жер үсті және су үсті навигациясы мен суреттеуге арналған жаттығу миссияларынан тұрды. Тек карта жасау миссиялары ғана орташа биіктікте орындалған. TARPS Ирактағы «Southern Watch» операциясында үнемі қолданылды, сондай-ақ 1995 жылы Боснияда және 1999 жылы Косовода қолданылды. LANTIRN жүйесінің Tomcat операцияларына енгізілуі TARPS-ке пайдалы толықтыру болды. Екі жүйе де сенсорлық басқару панельдері үшін артқы кабинада бірдей орынды қажет ететіндіктен, оларды бір уақытта ұшаққа орнату мүмкін емес, бірақ оларды бір формацияда ұшуға болады, бұл екі жүйенің де артықшылықтарын ұштастырады. 1993 жылы АҚШ-та Миссисипи өзенінің су тасқыны болған кезде TARPS қолданылды. Федералдық төтенше жағдайларды басқару агенттігі (FEMA) қай жерлер ең көп зардап шеккенін анықтау үшін аудан үстінен TARPS ұшуларын жүргізуді сұрады. TARPS сонымен қатар дауылдан келтірілген залалды бағалау үшін де қолданылды. 1993 жылы Уэко қамалынан кейін келтірілген залалды, сондай-ақ Оклахома-Ситидегі бомбалаудан кейін Альфред П. Мурра федералды ғимаратына келтірілген залалды бағалау үшін де TARPS пайдаланылды. Сонымен қатар, 1990 жылдардың басында TARPS жабдықталған F-14 ұшақтары есірткіге қарсы операцияларды жүргізу үшін DEA ақпараттық миссияларында қолданылды.

TARPS was immediately impressed into the Cold War and used for surveillance of Soviet ships at sea and in their anchorages sometimes from over 1000 mile (1609 km) distant from patrolling aircraft carriers in the classic cat and mouse tactics of that era. TARPS resulted in Tomcats being put in harm's way shortly after it was introduced to the fleet in 1981. VF 102 Tomcats had been inadvertently been fired on by AAA and a single SA 2 SAM over Somalia in April 1983 while conducting peacetime mapping prior to a major exercise. A few months later VF 32 conducted TARPS missions in support of the invasion of Grenada and went on to join VF 143 and VF 31 in flying missions in the Eastern Med where three carriers had gathered to respond to the crisis in Lebanon. Thus, TARPS was responsible for the Tomcat's first sustained combat baptism of fire when the crisis in Lebanon heated up in 1983 requiring daily overflights over hostile AAA and SAMs. During operation El Dorado Canyon in 1986, Libya launched SCUD missiles at a US outpost on an island in the Mediterranean and VF 102 flew TARPS to ascertain if there had been any damage. Initially, TARPS was not a priority on the air tasking order during Desert Shield/Storm due to availability of strategic assets like the U 2/TR 1 and plentiful USAF RF 4 units. However, once Desert Storm started, the demand for realtime intel overwhelmed the other assets and TARPS missions were called upon to meet the demand. Immediately, it became obvious that Tomcats were favored for in country missions over the RF 4 as they required no escort and needed less fuel pre and post mission, which was a real concern at the time. TARPS continued to be utilized post Desert Storm and training was modified to take into account medium altitude tactics such as were flown in Desert Storm. Prior to that, the majority of TARPS missions training missions were low altitude overland and over water navigation and imagery. Only mapping was flown at medium altitudes. TARPS was used routinely in Operation Southern Watch over Iraq and called upon in Bosnia in 1995 and then again over Kosovo in 1999. The advent of LANTIRN into Tomcat operations provided a useful complement to TARPS. Since both systems need the same real estate in the rear cockpit for sensor operation control panels, they cannot be mounted on the aircraft at the same time, but they can be flown in formation yielding the best of both systems. TARPS was used in the United States in 1993 when areas of the Mississippi River flooded. The Federal Emergency Management Agency (FEMA) requested TARPS flights be taken over the area to determine which locations were hardest hit. TARPS has also been used for hurricane damage assessment. TARPS was also used to assess damages following the Waco siege in 1993, as well as damage to the Alfred P. Murrah Federal Building following the Oklahoma City bombing. In addition, TARPS equipped F 14s were used for DEA intel missions for anti drug operations in the early 1990s.