Готфрид Кирх: Астроном, күнтізбе жасаушы және жаңа жұлдыздарды ашқан ғалым

Кіріспе

Неміс астрономы (1639–1710)

Готфрид Кирх (; сонымен қатар Кирше, Киркий; Губенде аяқ киім жасаушы, бастапқыда Ланггрун мен Лобенштейнге жақын Нойдорфта мектеп мұғалімі болып жұмыс істеді. Ол сондай-ақ Саксония мен Франконияда күнтізбе жасаушы болып жұмыс істеді. Ол астрономияны Йенада Эрхард Вайгельмен және Данцигте Хевелиуспен үйрене бастады. 1667 жылы Данцигте Кирх күнтізбелерді басып шығарды және бірнеше телескоптар мен аспаптарды жасады. 1679 жылы астрономиялық өлшеулер үшін бұрандалы микрометрді ойлап тапты. Ол 1700 жылдан бастап Берлинде Кобург, Лейпциг және Губенде жұмыс істейтін астроном болды. ХVII ғасырдың соңғы ширегінде Кирх ең көп оқылатын күнтізбе жасаушы болды және ол жетекші немістердің бірі саналды. 1680 жылы ол алғаш рет телескоппен кометаны тапты: C/1680 V1 кометасы, Кирх кометасы деп аталды. 1681 жылы ол M 11 жабайы қаз шоғын тапты. 1686 жылы Лейпцигке барды. Ол фермер және астроном Кристоф Арнольдпен бірге сол жылдың кометаларын бақылады. Сол жылы ол χ Cygni Мира айнымалы жұлдызын тапты. Сондай-ақ, ол Мизар қос жұлдызын зерттеуге көп уақыт жұмсады. Ол үш жаңа шоқжұлдызды енгізді: "Globus cruciger" ("Reichsapfel"), "Electoral Sword" ("Kurfürstliches Schwert") және Бранденбург скіпеті, бірақ оларды Халықаралық астрономиялық одақ (IAU) мойындаған жоқ. Арнольд арқылы ол өзінің екінші әйелі Мария Маргарета Винкельманнмен (1670–1720) танысты. Олар 1702 жылы кометаны бірге бақылап жүргенде, М5 шоғын (5 мамыр 1702) тапты. 1699 жылы ол 55P/Tempel Tuttle кометасын байқаған, бірақ бұл байқау Жоахим Шубарттың кейінгі талдауына дейін танылмаған. Ол ұзақ уақыт бойы жұмыс таба алмай, күнкөріс үшін альманахтар мен күнтізбелер шығарып отырды. Оған екінші әйелі мен балалары көмектесті. Бірнеше онжылдықта бірнеше альманахтар сериясы пайда болды. Бір кездері ол жылына 13 альманах шығаратын, кейбіреулері псевдонимдермен шығатын, ал басқа авторлардың белгілі альманахтарын өз атымен жалғастырған. Мысал ретінде христиандық, еврейлік және түрік альманахтарын, цыған альманахтарын, Сибилла Птолемейниді, Египеттегі Александриядан келген цыған әйелін, Астрономиялық ғажайыптар күнтізбесін, Верххафтген Химмельс Ботенді, Иоганн Фридрих фон Розенфельдтің Gespenster und Haushaltungs календарын / Der Astronomiae Ergebener және 1700 жылдан бастап Берлиндегі "Астроном Король" ретінде әртүрлі академиялық альманахтарды келтіруге болады. Кирх альманахтарының маңыздылығы кең халыққа ағартушылық және пиетизм идеяларын тарату үшін тек жақында ғана танылды. Альманахтардың функциялары: ақпарат, білім және талқылау. Кирхтің күнтізбелері оның өз нәтижелерін де, шетелден келген нәтижелерді де жариялағаны үшін ерекшеленеді. Бірнеше альманахтар Astronomisches Jahrbuch-ті алдын ала шығарады. Бұдан басқа аспектілер – жаңа идеялардың қарапайым адамдарға берілуі, астрологиялық ырым-жырымдардан және ортодоксалды нанымдардан аулақ болу. Барлық альманахтарға сүйемелдеуді талап етті Zugaben / Oder Astrologisches Bedencken / von dem Lauff und der Wirckung des Gestirnten Himmels / (Zigeuner Kalender-ден үлгі) баспагерлер, әйтпесе альманахтар жақсы сатылмады. Бұл кезде астрологиялық идеялар әлі де толықтай жеңілген жоқ, бірақ ол астрологиялық болжам жасау және сол кездегі көптеген альманах жасаушылардың өтірігін Құдайға қарсы күнә деп атады, әсіресе соғыс пен бейбітшілік туралы пайғамбарлықтар. 1675 жылдан бастап ол Германияда Астрономиялық қоғам құру идеясын қолға алды. Бұл байқауға ұлтына немесе дініне қарамастан барлық астрономдар қатыса алады. Ол барлық астрономдар өздерінің бақылауларын орталық жерге жіберіп, оларды мүмкіндігінше тезірек жариялау керек деген идеяны алға тартты. Ол Франкфурт-на-Майне қаласын идеалды орын деп санады, бір жағынан, Messe (жәрмеңке) және екінші жағынан, Нидерландпен Майн және Рейн өзендері арқылы оңай байланысқа ие болғандықтан. Жоспарланған қоғам сондай-ақ Күн тұтылу мен планеталардың өтуі сияқты астрономиялық оқиғаларды бақылауды үйлестіруге қызмет етуі керек. Атап айтқанда, ол 1690 жылы 31 қазанда немесе 1 қарашада Меркурийдің транзиті туралы бақылауларды әскери түрде ұйымдастырды. Алайда ол мұндай қоғам құру үшін нақты қадам жасамаған сияқты. 1700 жылы 10 мамырда Берлиндегі Корольдік ғылымдар қоғамының ("Kurfürstlich Brandenburgische Societät der Wissenschaften") бірінші астрономы болып тағайындалды. Бранденбургтің (1701 жылдан: Пруссия королі Фридрих I). Берлиндегі обсерваторияның құрылуы Гринвич, Париж және Санкт-Петербургтегі жаңа ұлттық обсерваторияларға реакция болды. Академияны қаржыландыру үшін, Сайлаушы хан оған "Календерпатентті" (альманахтарды басып шығару монополиясын) берді. Кирх және оның әйелі академияны өз альманах есептеулері арқылы қаржыландыруға міндетті болды. Оның өлімінен кейін оның әйелі альманах есептеулерін жалғастырды. Оның ұлы Кристофрид Кирх 1716 жылы обсерватория директоры болды. Пруссия 1740 жылдары Силезияның жаңа провинциясын қосып алғанда, католиктер үшін тағы бір альманах дайындалуы керек болды, және осы мәселе үшін академия оның қызы Кристине Кирхты (1696–1782) жұмысқа алды. 1700 жылдан кейін, қасиетті Рим империясында екі күнтізбе нұсқасы қолданылды: католиктерде Григориан күнтізбесі, протестант аймақтарында Verbesserter Reichskalender (жақсартылған Рейх күнтізбесі), бірақ екіншісі біріншіден тек Құрбан айының күнін есептеуде ғана ерекшеленді. Айдың бетіндегі Кирх кратері және 6841 Gottfriedkirch астероиді оның құрметіне аталған. Кирх Мизар қос жұлдызын зерттеді. Ол Берлинде жеті жасында қайтыс болды.

Gottfried Kirch (; also Kirche , Kirkius; a shoemaker in Guben, initially he worked as a schoolmaster in Langgrün and Neundorf near Lobenstein. He also worked as a calendar maker in Saxonia and Franconia. He began to learn astronomy with Erhard Weigel in Jena, and with Hevelius in Danzig. In Danzig in 1667, Kirch published calendars and built several telescopes and instruments. In 1679 he invented a screw micrometer for astronomical measurements. He became an astronomer working in Coburg, Leipzig and Guben as well from 1700 in Berlin. In the last quarter of the 17th century, Kirch was the most read calendar maker and counted as one of the leading Germans. In 1680 he discovered a comet with a telescope for the first time: Komet C/1680 V1, called Kirch's comet. In 1681 he discovered the Wild Duck Cluster M 11. In 1686 he went to Leipzig. Together with the farmer and astronomer Christoph Arnold he observed the comets of that year. In the same year he discovered the Mira variable χ Cygni. He also dedicated much time to observing the double star Mizar. He introduced three new constellations, the "Globus cruciger" ("Reichsapfel"), the "Electoral Sword" ("Kurfürstliches Schwert") and the Sceptre of Brandenburg, which however were not recognized and adopted by the International Astronomical Union (IAU). Via Arnold he met his second wife Maria Margaretha Winkelmann (1670–1720), who had learnt astronomy from self study and from Arnold. While jointly observing the comet of 1702, they discovered the globular cluster M 5 (5 May 1702). In 1699, he had observed comet 55P/Tempel Tuttle but this observation was not recognized until later analysis by Joachim Schubart. For a long period, he was unable to find employment, so he had to earn his living through the publication of Almanacs/ Calendars. He was assisted in the calculations by his second wife and their children. A few series of almanacs appeared across several decades. For a time, he published up to 13 almanacs a year, a few appearing under pseudonyms, and he also continued established almanacs from other authors under their name. As examples could be cited Christian , Jewish und Turkish Almanac, the Gipsy Almanac the Sibylla Ptolemaein, a Gipsywoman from Alexandria in Egypten, the Astronomischen Wunder Kalender, the Wahrhaftigen Himmels Boten, the Gespenster und Haushaltungs Kalender by Johann Friedrich von Rosenfeld / Der Astronomiae Ergebener and from 1700 the various Academy Almanacs as "Astronomer Royal" in Berlin. It is only recently that the importance of the Kirch's Almanacs has been recognized for the distribution of ideas of the Enlightenment and Pietism to the wider population. The functions of almanacs are Information, Education and Discussion. Kirch's Calendars are noted additionally for the announcement of both his own results as well as results from abroad. A few almanacs anticipate the Astronomisches Jahrbuch. Further aspects are the transmission of new ideas to ordinary people in conjunction with a growing distancing from astrological superstition and criticisms of orthodox beliefs. The accompaniment to all almanacs Zugaben / Oder Astrologisches Bedencken / von dem Lauff und der Wirckung des Gestirnten Himmels / (example from the Zigeuner Kalender) had been demanded by the publishers, as otherwise the almanacs did not sell well. Astrological ideas were still not fully overcome at this time, but he attacked the practice of astrological forecasting and the mendacity of many almanac makers of his time as being a sin against God, especially prophecies regarding war and peace. Beginning in 1675 he pursued the idea of founding an Astronomical Society in Germany. It was to be open to all astronomers independent of nationality or religious persuasion. He promoted the idea that all astronomers should send their observations to a central location where they could be published as soon as possible. He considered Frankfurt am Main to be the ideal location, for one because of the Messe (fair) and on the other hand because of its easy connection to the Netherlands via the Rivers Main and Rhine. The planned society should also serve to coordinate the observing of astronomical events such as eclipses and transits of planets. In particular he organized observations of the transit of Mercury on 31 October or 1 November 1690 in quasi military fashion. However he appears to have made no concrete steps to set up such a society. Then in 1700 he was appointed the first astronomer of the Royal Society of Sciences ("Kurfürstlich Brandenburgische Societät der Wissenschaften") in Berlin on 10 May by Prince elector Friedrich III. of Brandenburg (from 1701: King Friedrich I. of Prussia). The founding of the associated Berlin Observatory was a reaction to the new national observatories in Greenwich, Paris and St. Petersburg. To finance the academy, the Prince Elector conferred the "Kalenderpatent" on it (a monopoly on publishing almanacs). Kirch and his wife were therefore obliged to finance the academy by their almanac calculations. After his death, his wife continued the almanac calculations. His son Christfried Kirch became director of the Observatory in 1716. When Prussia incorporated the new province of Silesia in the 1740s, a further almanac was needed to be drawn up for the Catholics, and for that issue the academy employed his daughter Christine Kirch (1696–1782). After 1700, two calendar variants were in force in the Holy Roman Empire: the Gregorian Calendar in the catholic, the Verbesserter Reichskalender (improved Reich calendar) in the Protestant regions, however the latter differed from the former solely in respect of calculation of the date of Easter. The crater Kirch on the Moon and the asteroid 6841 Gottfriedkirch are named after him. Kirch studied the double star Mizar. He died in Berlin at the age of seventy.

Таңдалған жарияланымдар

Вундерстерн ам Халс де Вальфиш. Лейпциг 1678.
1682 жылғы жаңа комета туралы жақын досқа баяндама. Жыл. 1682.

Кирх сонымен қатар өзінің күнтізбесін, «Философиялық хабарламалар» журналын, «Acta Eruditorum» және «Miscellanea Berolinensia» жариялады.