Кіріспе

Жүйелік теория саясаттануда саясатты қарастырудың жоғары абстрактілі, жартылай толыққанды көзқарасы болып табылады және кибернетикадан әсер алған. Саяси ғылымға жүйелік теорияны бейімдеуді 1953 жылы Дэвид Истон ұсынды.

Шолу

Қарапайым тілмен айтқанда, Истонның саясаттағы мінез-құлық көзқарасы саяси жүйені шектелген (яғни, барлық саяси жүйелердің нақты шекаралары бар) және шешім қабылдау процесіндегі өзгермелі қадамдардың жүйесі ретінде қарастыруды ұсынды. Оның моделін едәуір жеңілдетіп қарастырсақ: Компьютерлердің саяси ғылым саласына және саяси жүйенің ортамен өзара әрекеттесуіне әсері. Орта, қоғамның әртүрлі топтарынан әртүрлі талаптарды туғызады, мысалы, белгілі бір топ үшін квота жүйесі, жақсырақ көлік инфрақұрылымына деген сұраныс сияқты. 1-қадам: Саяси жүйені қоршаған әлеуметтік немесе физикалық ортадағы өзгерістер, саяси мінез-құлық арқылы саяси жүйеге бағытталған «талаптар» мен «қолдауларды» туғызады. 2-қадам: Бұл талаптар мен қолдау көрсеткен топтар саяси жүйеде бәсекелестікті күшейтеді, нәтижесінде шешімдер немесе ортаның белгілі бір аспектілеріне бағытталған «шығыстар» пайда болады. 3-қадам: Шешім немесе нәтиже қабылданғаннан кейін (мысалы, нақты саясат), ол ортамен өзара әрекеттеседі және егер ортада өзгерістер тудырса, «нәтижелер» пайда болады. 4-қадам: Жаңа саясат ортамен өзара әрекеттескен кезде, нәтижелер жаңа талаптарды немесе қолдауларды, сондай-ақ саясатты қолдаушы немесе қарсыластырық топтарды («кері байланыс») немесе осыған байланысты жаңа саясатты тудыруы мүмкін. 5-қадам: Кері байланыс 1-қадамға оралып, үздірілмейтін цикл құрайды.

Саяси талдау

Истон саясатты ғылымға айналдыруға талпынды, яғни саяси өмірдегі үлгілер мен процестердің тұрақтылығын сипаттайтын жоғары деңгейдегі абстрактілі модельдермен жұмыс істеуді көздеді. Оның пікірінше, абстракцияның ең жоғары деңгейі саясат туралы ғылыми қорытындылар жасауға мүмкіндік береді. Қорыта айтқанда, саясатты жеке-жеке шешілетін мәселелер жиынтығы ретінде емес, тұтас жүйе ретінде қарастыру қажет. Оның негізгі моделі саясатты тірі организм сияқты қарастыратын органикалық көзқарасқа негізделген. Оның теориясы саяси жүйелердің бейімделуі мен сақталуын түсіндіреді. Ол саясатты үнемі өзгерісте болатын құбылыс ретінде сипаттайды, соның салдарынан кейбір басқа саяси теорияларда кең таралған «тепе-теңдік» тұжырымын жоққа шығарады (институционализмді қараңыз). Бұдан әрі, ол саясатты әртүрлі талдау деңгейлері арқылы зерттеуге болатын идеяны қабылдамайды. Оның абстракциялары кез келген уақытта кез келген топтың және талаптардың есебін бере алады. Демек, мүдделік топтар теориясы мен элиталар теориясы саяси жүйелерді талдауға енгізілуі мүмкін. Оның теориясы саяси ғылымдағы плюралистік дәстүрде маңызды ықпалға ие болды. (Гарольд Лассвелл және Роберт Дальды қараңыз)

Сын-пікірлер

Истонның көзқарасы жоққа шығаруға келмейтін және Батыс немесе американдыққа қарай бұрылған, сондай-ақ дағдарыстарды немесе жүйенің күйреуін түсіндірмегендігі үшін сынға ұшырады.