Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Қазіргі Босния және Герцеговина шегінде, көптеген тарихи алдындағы мәдениеттер болған, олардың пайда болуы және жоғалуы белгісіз этникалық топтардың қоныс аударуымен байланысты.
Within the boundaries of today's Bosnia and Herzegovina, there have been many layers of prehistoric cultures whose creation and disappearance are linked to migrations of unidentified ethnic groups.
Тарихқа дейінгі дәуір
Босниядағы палеолит кезеңін Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы ең көне палеолит ескерткіші – Герцеговинадағы Столац маңындағы Баданж үңгіріндегі өрнектер көрсетеді. Олардың арасындағы тамашасы – жебелермен шабуылға ұшыраған жылқы бейнесі, ол фрагменттерде сақталған және б.з.б. 14000–12000 жылдарға дараланған. Босния мен Герцеговинада неолиттік мәдениеттер пайда болған кезде, Жерорта теңізі және Паннония мәдениеттерінің қызықты үйлесімдері болды. Герцеговина Батыс Жерорта теңізінен келген импрессо керамикасының ықпалында болды, бұл Мостар маңындағы Жасыл үңгірде, Столац маңындағы Чайриде, Конжиц маңындағы Лисичичиде және Груде маңындағы Печ Млиниде көрінеді. Сол кезде адамдар үңгірлерде немесе төбелердегі қарапайым елді мекендерде тұрды. Босна өзенінің жоғарғы ағысында және Боснияның солтүстік-шығыс бөлігінде (Каканж маңындағы Обре I) адамдар өзен жағасында салынған ағаш үйлерде өмір сүрді. Бұл мәдениетте оңтүстікте Адриатика мәдениетінің және солтүстік-шығыста Старчевич мәдениетінің ықпалын байқауға болады. Каканж мәдениетінің ерекше белгісі – төрт аяқты қыш ыдыстар, ритон деп аталады. Оларды Хорватия жағалауындағы Данило мәдениетінде де кездестіруге болады. Осы заттардың арқасында Каканж мәдениеті өмір күшіне табынушылық еткен неолиттік халықтардың кең тобының бір бөлігі деп есептеледі (Солтүстік Италиядан, Далмация мен Эпирден Эгей теңізіне дейін). Сараево маңындағы Бутмир мәдениеті ерекшеленеді, ол әдемі жылтыратылған керамикасымен және әртүрлі геометриялық өрнектерімен (көбінесе спиральдармен) ерекшеленеді. Бутмирден табылған мүсіндер – қолмен жасалған бірегей туындылар; бас – дене мүшелерінің ерекшеленгенімен көзге түсетін портреттерге ұқсайды. Герцеговинадағы қола дәуіріндегі елді мекендер цитадельдер (жергілікті атауы – градина) сияқты салынған, ал Боснияда тас обалармен некропольдер кездеседі. Осы кезеңде қоладан жасалған қарулар, әшекейленген тақталар, жалпақ әшекейлер және фибулалар өрнекті гравюрамен жасалған ерекше геометриялық стильде безендірілген.
The Paleolithic in Bosnia is marked by the oldest Paleolithic monument in southeastern Europe, the engravings in Badanj Cave near Stolac in Herzegovina. A magnificent one is Horse attacked by arrows, preserved in fragments and dated around 14000 – 12000 BC. During the time when Neolithic cultures were appearing in Bosnia and Herzegovina, there existed interesting mixtures of Mediterranean and Pannonian cultures. Herzegovina was under the influence of impresso ceramics from the western Mediterranean, as seen in Green Cave near Mostar, Čairi near Stolac, Lisičići near Konjic and Peć Mlini near Grude. People then lived in caves or simple settlements on hilltops. On the upper mainstream of the Bosna river and in northeast parts of Bosnia (Obre I near Kakanj), people lived in wooden houses built by the river. In this culture we can see influences from Adriatic cultures in the south and the Starčević culture in the northeast. Original expressions of Kakanj culture are ceramic pots on four legs, called rhyton. We can also find them in the Danilo culture on the Croatian coast. Due to these objects, Kakanj culture is considered a part of the wide circle of Neolithic populations that followed a cult of life force (from northern Italy, Dalmatia and Epirus to the Aegean). The Butmir culture near Sarajevo is distinctive, with fine glazed ceramics and miscellaneous geometrical decorations (often spirals). Figures from Butmir are unique sculptures modeled with hand; heads are almost like portraits with emphasized parts of body. Bronze Age settlements in Herzegovina were built like citadels (natively called gradina), and in Bosnia we have necropolises with stone tumuli. During this time, bronze arms, decorated plates, flat necklaces, and fibulas were decorated with a specific geometrical style of engraved ornament.