Томас Хорнсби: Британдық астроном және математик

Кіріспе

Британдық астроном және математик Томас Хорнсби (1733 жылы Дархемде дүниеге келген – 1810 жылғы 11 сәуірде Оксфордта қайтыс болған) – британдық астроном және математик.

Өмір

1760 жылы Хорнсби Оксфордтың Корпус-Кристи колледжінің мүшесі болды. 1763 жылдан бастап Оксфорд университетінің астрономия кафедрасын басқарды. Сол жылы Седлеев табиғат философиясы профессоры атанды. Хорнсби ерекше Венераның өтуін бақылаумен айналысты. 1761 жылы ол Оксфордширдегі Ширберн сарайынан Венераның өтуін бақылады. Джордж Паркер, Макклсфилдтің 2-ші графы (шамамен 1695–1764), астроном ретінде танымал болған ол, уақытының көп бөлігін Ширберн сарайында астрономиялық байқаулар жүргізумен өткізді; ол мұнда обсерватория және химиялық зертхана салды. 1764 жылдың 1 сәуірінде Хорнсби айналмалы Күн тұтылуының ішінара фазаларын байқады. 1761 жылғы транзитті байқауға жасалған халықаралық күш-жігерге қарамастан, қолайсыз ауа райы байқауларға кедергі келтірді. 1766 жылы Хорнсби Корольдік қоғамға 1769 жылғы транзитке дайындық жұмыстарын бастау қажеттігін хабарлады, оның Корольдік қоғамның философиялық еңбектерінде жарияланған мақаласы транзитті байқауға ең қолайлы орындарды көрсететін "көріну конусына" назар аударды. 1769 жылы Хорнсби өзі 1769 жылғы транзитті Оксфордтағы Бодлеян кітапханасының кіреберісіндегі Бес орден мұнарасында бақылады. «Философиялық еңбектер» журналында Хорнсби 1761 жылғы транзиттің салыстырмалы талдауын (1763); 1769 жылға арналған қолайлы бақылау станцияларының жоспарын, соның ішінде Тынық мұхитындағы мүмкін болатын орындарды (1765); Оксфордтағы бақылау топтарын ұйымдастыру және есеп беру туралы сипаттаманы (1769); және 1769 жылғы транзиттің салыстырмалы талдауын (1771) жариялады. 1769 жылғы транзиттен алынған Күннің параллакс мәнін пайдаланып, ол 1771 жылғы желтоқсандағы «Философиялық еңбектерде» «Жерден Күнге дейінгі орташа қашықтық 93 726 900 ағылшын миліне тең» деп жазды. Бүгінгі күні астрономиялық бірлік үшін қолданылатын радарлық өлшемдермен салыстырғанда бұл тек сегіз пайыздан аз айырмашылықты құрайды. Бұл нәтижелер Күннің афелий және перигелий қашықтықтарының шегінде болды, тиісінше шамамен 95 миллион және 91 миллион миль. Бұл нәтижелер астрономдардың қолда бар құралдарына байланысты «таңғажайып» деп сипатталды. Хорнсби 1772 жылы Оксфордтағы Радклиф обсерваториясын құруға белсенді қатысты және сол жылы Радклиф обсерваторы болып тағайындалды. 1782 жылы Седлеев табиғат философиясы профессоры болып тағайындалды. 1783 жылы ол Радклиф кітапханашысы болды. 1788 жылы Америка өнер және ғылым академиясының шетелдік құрметті мүшесі болып сайланды. Хорнсби он мыңдаған астрономиялық байқаулар жасады. Алайда, олар 1932 жылға дейін жарияланбады және 1935 жылы Оксфордтың Корпус-Кристи колледжіне тапсырылды. Олардың ішінде Жердің осінің еңістігінің өзгеру жылдамдығын және Арктурдың өзіндік қозғалысын анықтау бар, екеуі де қазіргі мәндерге жақын. Визуалды шамасы мен үлкен өзіндік қозғалысының үйлесімі Хорнсниді (бұрыс) «Арктур біздің Жүйемізге ең жақын жұлдыз деп қорытындылауға болады» деген тұжырымға әкелді. Ай бетіндегі Хорнсби кратері оның құрметіне аталған. Ескерту: 1810 жылғы 24 сәуірде «Кент газеті» жариялаған оның қайтысы туралы хабарда «сәрсенбі (11 сәуір 1810) күні Оксфорд обсерваториясында 76 жасында, Rev. Томас Хорнсби Д. Д. & F. R. S. Савалиан астрономия профессоры, табиғат философиясы профессоры және Радклиф кітапханасының кітапханашысы» деп көрсетілген. «O. D. N. B.» мынадай мәлімет береді: «Хорнсби, Томас (1733–1810), астроном, Томас Хорнсбидің ұлы (1704 жылы шамамен туған, 1771 жылы қайтыс болған), дәріханашы және кейіннен қалалық кеңесші, және оның әйелі Томассин Форстер, тумасы Коулсон (1705 жылы шамамен туған, 1775 жылы қайтыс болған), 1733 жылғы 27 тамызда Дурхемдегі Сент-Николас шіркеуінде крещениеден өтті. Хорнсби 1810 жылғы 11 сәуірде Оксфордта қайтыс болды және 19 сәуірде Сент-Джайлске жерленді».

Hornsby became a Fellow of Corpus Christi College, Oxford in 1760. He occupied the Savilian Chair of Astronomy at Oxford University from 1763. In the same year, he became Sedleian Professor of Natural Philosophy. Hornsby was especially concerned with the observation of the transit of Venus. In 1761, he observed the transit of Venus from Shirburn Castle, in Oxfordshire, the seat of the Earl of Macclesfield. George Parker, 2nd Earl of Macclesfield (ca. 1695–1764), celebrated as an astronomer, had spent most of his time conducting astronomical observations at Shirburn Castle; here he had built an observatory and a chemical laboratory. On the 1st April 1764 Hornsby observed the partial phases of an annular solar eclipse. Despite the international efforts made to observe the 1761 transit, poor weather conditions hampered observations. In 1766 Hornsby informed the Royal Society that preparations needed to begin for the 1769 transit, his publication in the Philosophical Transactions of the Royal Society focusing attention on the "cone of visibility" indicating some of the better places to observe the transit. Hornsby himself viewed the 1769 transit at the Tower of the Five Orders, the entrance to the Bodleian Library in Oxford. In the periodical Philosophical Transactions, Hornsby published a comparative analysis of 1761 transit (1763); a plan for suitable viewing stations for 1769, including possible locations in the Pacific (1765); a description of organising and reporting observing groups in Oxford (1769); and a comparative analysis of the 1769 transit (1771). Using the solar parallax values obtained from the 1769 transit, he wrote in Philosophical Transitions December 1771 that "the mean distance from the Earth to the Sun (is) 93,726,900 English miles." The radar based value used today for the astronomical unit is This is only a difference of eight tenths of one percent. The work was within the bounds of the aphelion and perihelion distances to the sun, ~95 million miles and ~91 million miles respectively. These results have been described as "absolutely remarkable" considering what the astronomers had to work with. Hornsby was instrumental in the establishment of the Radcliffe Observatory at Oxford in 1772, and was made Radcliffe Observer in the same year. In 1782, he was appointed Sedleian Professor of Natural Philosophy. In 1783, he became Radcliffe Librarian. He was elected a Foreign Honorary Member of the American Academy of Arts and Sciences in 1788. Hornsby made tens of thousands of astronomical observations. These were not published, however, until 1932, and were donated to Corpus Christi College, Oxford in 1935. They include a determination of the rate of change of the axial inclination of the Earth and the proper motion of Arcturus, both close to the modern values, whose combination of visual magnitude and large proper motion led Hornsby to argue (incorrectly) that "We may, I think, fairly conclude that Arcturus is the nearest Star to our System visible in this Hemisphere". The crater Hornsby on the Moon is named after him. N. B. His death announcement in the Kentish Gazette 24 April 1810 quotes his death as "Wednesday (11th Apr. 1810) at the Observatory Oxford, aged 76, the Rev. Thomas Hornsby D. D. & F. R. S. Savalian Professor of Astronomy, Professor of Natural Philosophy, & Librarian of the Radcliffe Library." The O. D. N. B gives this information:
"Hornsby, Thomas (1733–1810), astronomer, the son of Thomas Hornsby (bap. 1704, d. 1771), an apothecary and later alderman, and his wife, Thomasine Forster, née Coulson (bap. 1705, d. 1775), was baptized in the parish of St Nicholas, Durham, on 27 August 1733. Hornsby died in Oxford on 11 April 1810, and was buried at St Giles' there on 19 April."