Босниялық «Hari Mata Hari» тобының тарихы — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Босниялық музыка тобы; рок-тобы. Hari Mata Hari – босниялық поп-тобы. Хари Мата Хари – әнші Хари Варешановичтің сахналық аты. Топ Босния және Герцеговинаның астанасы Сараево қаласында құрылған. Олар 1000-нан астам концерт өткізіп, бүгінгі күнге дейін 5 миллион альбом сатқан. Олардың әндері бұрынғы Югославия кезеңіндегі ең танымал және сүйікті махаббат әндерінің қатарында. Хари Мата Хари 2006 жылы Афинада өткен «Евровидение» ән байқауында Босния және Герцеговинаны өкілдік етті. Қызығы, малай тілінде «hari mata hari» – «күннің күні немесе жексенбі» деген мағынаны білдіреді.

Тарих

Хари Мата Хари тобының құрамы үнемі өзгеріп тұрады. Бүгінде топқа Хари Варешанович (вокал), Изудин Изо Колечич (добыл), Лордан Музаферия (бас гитара), Дзенан Сельманагич (электр гитара) және Адис Вуга (пернелі аспаптар) кіреді. Хари Мата Хари тобының көптеген әндерін Хайрудин Варешанович аранжировкалайды. Әндердің сөздерін негізінен Фахрудин Печикоза, сондай-ақ Пеко деп танылған, жазады. Хари Сараевоның ескі қаласының Вратник ауданында өскен. Оның әкесі севдалинка деп аталатын дәстүрлі босниялық музыканың белгілі орындаушыларының бірі болған. Алты жасында ән айта бастап, гитарада ойнауды үйренген. Жергілікті мәдени орталықта ән шырқауды сұрағаннан кейін, он жасында «Оми» тобында, ал кейін «Седам шума» тобында ән салған. Вратникте Хари өзінің алғашқы «Зашто да не узмем њу» (Неге мен оны алмасам?) әнін жазған. Электр мектебін бітіргеннен кейін Варешанович философияны оқып, табиғи саясат курстарына қатысқан, бірақ оларды аяқтамаған. Музыка оның көп уақытын, сондай-ақ фотосуретке деген құмарлығын алған. 1979 жылы Хари «Zov» тобына қосылып, «Poletjela golubica sa Baščaršije» хитін жазған. Содан кейін Варешанович «Ambasadori» тобында ән салған, онда ол кәсіби әртіс ретінде қалыптасқан. Ниш қаласында міндетті әскери қызметтен өткеннен кейін ол музыка сахнасына жеке шығып, (1984) «Златне Кочије» альбомын шығарған. 1985 жылдың қыркүйегінде Хари Варешанович Баобаб тобының мүшелерімен бірге – Изо Колечич, Эдо Мулахалилович, Пьер Жалица және Зоран Кесич – Желимир Алтарач Чичак ұйымдастырған «Жаңа үміттер, жаңа күштер» фестивалінде жеңіске жетіп, «Хари Мата Хари» музыкалық тобын құрған. Сол жылы жаңа топ «U tvojoj kosi» (Шашыңда) атты жаңа альбомын жариялаған. 1986 жылы Пьер Жалица («Баджо») және Зоран Кесич топтан кеткен. Олардың орнына пианист Ади Мулихалилович пен бас гитарашы Нено Желеч келген, кейін олардың орнына Желько Зубер келген. 1986 жылы шыққан «Ne bi te odbranila ni cijela Jugoslavija» («Тіпті бүкіл Югославия да сені қорғай алмас еді») альбомы жылдың ең үздік альбомы деп танылды, ал «Юговидение» ұлттық конкурсы оларды Югославиядан өкілдік етуге жариялады. 1986 жылы «U tvojoj kosi» әнімен бесінші орынды, ал 1987 жылы Белградта «Nebeska kraljica» әнімен он төртінші орынды иеленді. 1988 жыл топқа зор табыс әкелді. Хари Загребте орналасқан Jugoton жазбалар компаниясында ән жаза бастады. 1988 жылғы «Ja te volim najviše na svetu» («Мен сені әлемде ең жақсы көремін») альбомы 300 000-нан астам дана сатылып, әлі де танымал (2006) 10 әнді қамтыды («Igrale se delije», «Javi se», «Sedamnaest ti je godina» (Сен 17 жаста) Татяна Матеяш Тайчимен бірге, «Naše malo misto», «Ja te volim najviše na svetu» («Мен сені әлемде ең жақсы көремін»), «Hej, kako si?» («Қалайсың?»), «Zapleši» («Билей»), «Kad dođe oktobar» («Қазан айы келгенде»), «Ruža bez trna», «Poslednji valcer sa Dunava»). Бұл табысқа «Volio bih da te ne volim» («Мен сені жақсы көруді қаламаймын») атты тағы бір альбом ілесіп келді, ол 500 000-нан астам дана сатылды («Svi moji drumovi», «Na more dođite» («Теңізге кел»), «Što je bilo bilo je», «Pazi šta radiš» (Матеяш Тайчимен бірге)). Содан кейін 1990 жылы Хари Мата Хари «Strah me da te volim» («Мен сені жақсы көруден қорқамын») атты тағы бір альбом шығарды. Бұл альбом 700 000-нан астам дана сатылды («Prsten i zlatni lanac» («Жүзік және алтын тізбек»), «Otkud ti k'o sudbina», «Ostavi suze za kraj», «Daj još jednom da čujem ti glas», «Nek' nebo nam sudi»). Югославияның ыдырауы мен одан кейінгі соғыстар Хари Мата Хари мансабына әсер етті. 1991 жылы Эдо Мулахалилович жеке мансабын бастау үшін топтан кетіп қалды. 1991 жылдың соңында топ Сараевода орналасқан Diskoton жазбалар компаниясы арқылы «Rođena si samo za mene» («Сен тек мен үшін тудың») альбомын шығарды. Альбомдағы әндердің кейбіреулері: «Ja ne pijem with» Харис Джиновичпен, «Nije za te bekrija», «Nije zima što je zima», олар жақсы сатылып, табысқа жетті. Осы альбоммен Босния мен Герцеговинадағы соғысқа байланысты қызмет тоқтады. 1994 жылдың соңында топ Германияда босқын болған кезде тағы бір альбом шығарды. Альбом «Ostaj mi zbogom ljubavi» («Маған қоштасу сәтіңді қалдыр») деп аталды («Bilo je lijepo dok je trajalo» («Бұл ұзаққа созылған кезде әдемі болды»), «Ti si mi droga» («Сен менің есірткімсің»), «Ja sam kriv što sam živ» және Халид Бешличпен бірге жазылған «Poletjela golubica» («Көбік ұшты») әнінің жаңа нұсқасы. Бұл альбомды тек Хари мен Изо жазды, топтың қалған бөлігі 1997-1998 жылдар аралығында ғана қайта бірікті. Топтың құрамына (Хари мен Изодан басқа) Карло Мартинович, Мики Бодлович, Ади Мулихалилович және Эмир Мехич кірді. Олар «Ja nemam snage da te ne volim» («Менде сені сүймеуге күш жоқ») атты ең үлкен хиттер альбомымен музыка сахнасына оралды. Ол 1998 жылы жарық көрді («Ne lomi me», «Emina», «Ja nemam snage da te ne volim» («Менде сені сүймеуге күшім жоқ»), «Gdje li si sada ljubavi?» («Сүйіспеншілік қазір қайда?»), «Upomoć»). «Ja nemam snage da te ne volim» әнінің дыбысы «The Sisters Of Mercy» тобының «This Corrosion» әніне ұқсас. 1999 жылы Варешанович Югославиядан «Еуровидениеге» қатысуға таңдалды. Алайда, әннің мәртебесіне байланысты ол қатысудан шеттетілді. Хари «Starac i more» («Қарлы шал және теңіз») әнін 1997 жылы Финляндияға сатты, ал финляндиялық әртіс Янне Хурме осы әнді «Sydänveri» («Жүрек қаны») деп аталатын фин тілінде жазды. Жеңіліске жеткен Дино Мерлин «Еуровидениеге» жіберілді және жетінші орынды иеленді. Хари Ханка Палдуммен бірге 2001 жылы «Crni snijeg» («Қара қар») дуэтін жазды. Сол жылы (2001) «Baš ti lijepo stoje suze» («Көз жасыңа жарасымды») альбомы шықты, онда бірнеше хит әндер болды («Kao domine» («Домино сияқты»), «Zjenico oka moga», «Baš ti lijepo stoje suze»). 2002 жылы «Ruzmarin» («Розмарин») әнімен бірден танымал болды. Хари Мата Хари Хорватия радио фестивалінің алты финалисінің бірі болды және Франциядағы OGAE үшін Босния мен Герцеговинаны өкілдік етті. Сондай-ақ, 2002 жылы Хари Мата Хари «Kao Domine» («Домино сияқты») әні үшін алғашқы «Даворин» әнінің жыл әртісі сыйлығын жеңіп алды. Әннің музыкасын Мики Бодлович пен Хари Варешанович, ал сөзін Фахрудин Печикоза жазды. Содан кейін 2003 жылы Харидің «Idi» әні оны Ивана Банфичпен бірге «Navodno» әнімен Хорватия радио фестивалінің жетіншісіне жеткізді. Ол содан кейін Сплит фестиваліне қатысты. Балқанда, Еуропада және Австралияда Харидің шағын концерттерінен кейін топ жаңа альбомды жазуға кірісті. Харидің ұзақ жылғы досы Франьо Валентич топқа қосылды, ал Мики Бодлович АҚШ-та жеке мансабын бастау үшін топтан кетті және оның орнына Нихад Володер келді. Сегізінші Хорват радио фестивалінде топ «Nema čega nema» әнімен бәсекелесті. Сплит фестивалінде топ «Zakon jačega» («Күштінің заңы») әнімен, босниялық супержұлдыз әнші Кемал Монтеномен бірге жазылған әнмен бәсекелесті. Кейін сол жылы топ «Zakon jačega» («Күштінің заңы») атты тағы бір альбом шығарды, ол Сараевоның Diskoton, Загребтің Croatia Records және Белградтың HI FI Centar компаниялары үшін жазылған. 2007 жылы топ «Zar je to još od nas ostalo» («Бізден не қалды?») синглын шығарды. 2009 жылы топ «Sreća» («Бақыт») альбомын шығарды, онда бірнеше хит әндер болды: «Azra», «Sreća», Нина Бадричпен бірге «Ne mogu ti reći što je tuga» («Мен саған қайғымды айта алмаймын»), Элдин Хусенбеговичпен бірге «Tvoje je samo to što daš» («Сен бергенің ғана сенікі»). Нихат Володер топтан кетіп, оның орнына Желько Зубер келді. 1999 жылы топ Белградтағы «Сава орталығында» жеті күн бойы концерт берді.

The band, Hari Mata Hari, has constantly changed its members. Today, the group is composed of Hari Varešanović (vocal), Izudin Izo Kolečić (drums), Lordan Muzaferija (bass guitar), Dzenan Selmanagic (electric guitar), and Adis Vuga (keyboards). Most of the Hari Mata Hari's songs are arranged by Hajrudin Varešanović. The lyrics are primarily written by Fahrudin Pecikoza also known as Peco. Hari grew up in the Vratnik neighborhood of Sarajevo's old town. His grandfather was one of the more well known singers of traditional Bosnian music called sevdalinka. At the age of six, Hajrudin began to sing and learned to play the guitar. At the local cultural center, he was asked to sing, then at the age of ten he sang with the group "Omi", and later for the group "Sedam šuma". In Vratnik, Hari recorded his first song "Zašto da ne uzmem nju". (Why don't I take her) After finishing electrical school, Varešanović began to study Philosophy and attended classes on natural politics, but never completed the courses. Music took up much of his time, as did his love of photography. In 1979, Hari joined the group Zov with whom he recorded the hit song "Poletjela golubica sa Baščaršije." Next, Varešanović sang with the group "Ambasadori", with whom, it is said, that he matured into a professional artist. After serving his mandatory military service in the town of Niš, he appeared on the music scene by himself releasing the (1984) album Zlatne Kočije. In September 1985, Hari Varešanović together with the group members of Baobab Izo Kolečić, Edo Mulahalilović, Pjer Žalica, and Zoran Kesić won the festival Nove nade, nove snage (New hopes, new strengths) organised by Želimir Altarac Čičak, and created the musical group Hari Mata Hari. That same year, the new group announced the release of their new album U tvojoj kosi. (In your hair) In 1986, Pjer Žalica "Badžo" and Zoran Kesić left the group. They were replaced by pianist Adi Mulihalilović and bass player Neno Jeleč, who will eventually be replaced by Željko Zuber. Their 1986 album, Ne bi te odbranila ni cijela Jugoslavija, (Not even all of Yugoslavia could defend you) was voted as the best album of the year, and Jugovision, the national competition for Eurovision, announced them as the candidate for Yugoslavia. Hari Mata Hari, in 1986, received fifth place for the song "U tvojoj kosi (In your hair)," and fourteenth place for the song "Nebeska kraljica" in 1987 in Belgrade. 1988 brought much prosperity to the group. Hari began to record for the recording company Jugoton, based in Zagreb. The album "Ja te volim najviše na svijetu" (I love you the most in the world) from 1988 sold over 300,000 copies, and carried 10 songs that are still popular (2006) ("Igrale se delije", "Javi se", "Sedamnaest ti je godina" (You're 17) with Tatjana Matejaš Tajči, "Naše malo misto", "Ja te volim najviše na svijetu" (I love you the most in the world), "Hej, kako si" (Hey, how are you? ), "Zapleši" (Dance), "Kad dođe oktobar" (When October comes), "Ruža bez trna", "Poslednji valcer sa Dunava"). This prosperity was followed by another album called Volio bih da te ne volim (I wish I didn't love you), which sold over 500,000 copies ("Svi moji drumovi", "Na more dođite" (Come to the sea), "Što je bilo bilo je", "Pazi šta radiš" (Careful what you do) with Matejaš Tajči). Then in 1990, Hari Mata Hari releases another album called Strah me da te volim (I'm afraid to love you). This album sold over 700,000 copies ("Prsten i zlatni lanac" (Ring and a golden necklace), "Otkud ti k'o sudbina", "Ostavi suze za kraj", "Daj još jednom da čujem ti glas", "Nek' nebo nam sudi"). The collapse of Yugoslavia and the wars that ensued, left a mark in Hari Mata Hari's career. In 1991, Edo Mulahalilović left the group to start his own career. In late 1991, the group releases the album Rođena si samo za mene (You were born only for me) through the recording company Diskoton, located in Sarajevo. Some of the songs from the album are: "Ja ne pijem with" with Haris Džinović, "Nije za te bekrija", "Nije zima što je zima", that had solid sales and success. With that album, most activity stopped, due to the war in Bosnia and Herzegovina. In late 1994, the group released another album, while they were refugees in Germany. The album was called Ostaj mi zbogom ljubavi "Bilo je lijepo dok je trajalo" (It was beautiful while it lasted), "Ti si mi droga" (You're my drug), "Ja sam kriv što sam živ", and cover version of song "Poletjela golubica" (The dove flew) with Halid Bešlić. This album was made only by Hari and Izo, the rest of the group would not reunite until 1997 1998. The group was composed of (besides Hari and Izo) Karlo Martinović, Miki Bodlović, Adi Mulihalilović, and Emir Mehić. They returned to the music scene with a greatest hits album called Ja nemam snage da te ne volim (I don't have the strength to not love you). It was released in 1998 ("Ne lomi me", "Emina", "Ja nemam snage da te ne volim" (I don't have the strength to not love you), "Gdje li si sada ljubavi" (Where are you now love? ), "Upomoć"). The song "Ja nemam snage da te ne volim" sounds like the Sisters Of Mercy's song "This Corrosion". In 1999, Varešanović was chosen to represent Bosnia and Herzegovina for Eurovision. However, he was disqualified due to an issue with the song's status. Hari sold the song "Starac i more" (The old man and the sea) to Finland in 1997 and Finnish artist Janne Hurme recorded that song in Finnish, named "Sydänveri" (Finnish for "Heart Blood"). Dino Merlin, who was the runner up, was sent to Eurovision instead and received seventh place. Hari, together with Hanka Paldum, recorded the duet "Crni snijeg" (Black snow) in 2001. That same year (2001) the album Baš ti lijepo stoje suze came out with a few hit songs ("Kao domine" (Like dominoes), "Zjenico oka moga", "Baš ti lijepo stoje suze"). In 2002 with the song "Ruzmarin" (Rosemary), that became an instant hit. Hari Mata Hari was one of the six finalists in the Croatian Radio Festival and represented Bosnia and Herzegovina for the OGAE in France. Also, in 2002 Hari Mata Hari won the first Davorin song of the year award, for the song "Kao Domine" (Like dominoes). The music for the song was written by Miki Bodlović and Hari Varešanović, with lyrics by Fahrudin Pecikoza. Then in 2003 Hari's song "Idi", brought him to the seventh Croatian Radio Festival with the song "Navodno" with Ivana Banfić. He then went to the Splitski festival. After Hari's small concerts on the Balkans, in Europe, and in Australia, the group began to record a new album. Franjo Valentić, Hari's long time friend joins the group, while Miki Bodlović leaves the group to start his own career in U. S. and he was replaced by Nihad Voloder. At the eighth Hrvatski radiski festival the group competed with the song "Nema čega nema". At the Splitski festival the group entered the competition with the song "Zakon jačega" (Law of the strong) recorded with Bosnian superstar singer Kemal Monteno. Later that year the group released another album under the name of the song "Zakon jačega", for Sarajevo's Diskoton, Zagreb's Croatia Records, and Belgrade's HI FI Centar. In 2007 the group released the single: "Zar je to još od nas ostalo". In 2009 the group released the album Sreća (Luck) and this album came out with a few hit songs: "Azra", "Sreća", "Ne mogu ti reći što je tuga" with Nina Badrić, "Tvoje je samo to što daš" with Eldin Husenbegović. Nihat Voloder left the group and he was replaced by Željko Zuber. In 1999, the group played for seven days in Belgrade at the "Sava center".

"Евровидение-2006" байқауы

PBSBiH онлайн дауыс беру жүйесі арқылы Хари Мата Хариді Босния мен Герцеговинаның «Евровидение» байқауындағы өкілі ретінде таңдады. BH Eurosong әнді «Vrijeme je za Bosnu i Hercegovinu» (Босния мен Герцеговинаға уақыт келді) деп атады, ал ән Боснияның Ромео мен Джульеттасы деп сипатталды. Ән алғаш рет 2006 жылдың 5 наурызында Сараево ұлттық театрында «BH Eurosong 06» ұйымдастырған арнайы кешкі мерекелік шарада көрсетілді. Хари әнді алғаш рет көпшілік алдында орындап, құлшына қолдауға ие болды. Алты күннен кейін Хари 2006 жылғы Evropesma байқауының финалында Белградта сахнада алғаш рет орындады. «Lejla» (Композиторы: Желько Йоксимович, Авторлары: Фахрудин Печикоза және Деян Иванович) – алыс махаббат туралы күшті махаббат балладасы. Онда севда стилі мен жергілікті дәстүрлі музыкалық аспаптар қолданылған. Лейла – дәстүрлі араб есімі. Эрик Клэптон мен ZZ Top есімдерін өздерінің әндерінде пайдаланған. Атауы 1981 жылы «Лежла» деген әнмен байланысты, ол Югославияның «Евровидение» байқауындағы өкілі болған. Оны босниялық әртіс Сеид Мемич Вайта орындап, Дублинде 15-орынды жеңіп алды. Әннің сөзін Фахрудин Печикоза мен Деян Иванович жазды, ал музыкасын Желько Йоксимович жазды. Йоксимович 2004 жылы Стамбулда өткен «Евровидение» байқауында Сербия мен Черногориядан өнер көрсетіп, («Lane moje», екінші орын) әнді коммерциялық емес мақсатта, тек ерікті түрде жазды. «Lejla» әнінің бейнеклипін Пьер Жалица, сондай-ақ Хари мен тобы түсірді. Клипте Боснияның көптеген ежелгі дәстүрлері көрсетілген. Ол Герцеговинаның әртүрлі аймақтарында түсірілді: Блидинья тауларында, Хутово Блато ұлттық паркі/көлінде, Руиштуде және Мостар қаласында. Бейнеклип Стари Мост көпірінің суретімен аяқталады, ол қаланың ескі бөлігі. Әннің атауы онлайн дауыс беру арқылы таңдалды (3501 дауыс, басқа ұсыныстар: «Zar bi mogla ti drugog voljeti?» (Басқа біреуді сүймеуің мүмкін бе?) – 660 дауыс және «Sakrivena» – 462 дауыс). Хари Мата Хари 2006 жылғы «Евровидение» байқауында 229 ұпаймен 3-орынды иеленді.

PBSBiH, through a public on line voting system, chose Hari Mata Hari as the Bosnian representative for Eurovision. BH Eurosong gave the name "Vrijeme je za Bosnu i Hercegovinu" (It's time for Bosnia and Herzegovina), and the song was described as Bosnia's Romeo and Juliet. The first time the song was aired to the public was on March 5, 2006 on a special live evening celebration held by "BH Eurosong 06" in the Sarajevo National Theatre. Hari sang the song for the first time in public and received a standing ovation. Six days later, Hari sang the song at his first stage appearance in Belgrade on the final evening of Evropesma 2006. The song "Lejla" (Composer: Željko Joksimović, Lyric writers: Fahrudin Pecikoza & Dejan Ivanovic) is a powerful love ballad about far away love. It uses styles of sevdah and local traditional instruments. The female name Lejla is a traditional Arab name. Eric Clapton and ZZ Top both used the name Leyla in their songs. It is said the title refers to a popular Bosnian song from 1981, when a song called "Lejla" was the Yugoslavian entry to the Eurovision Song Contest. It was sung by Bosnian artist Seid Memić Vajta and reached 15th place in Dublin. The lyrics of the song were written by Fahrudin Pecikoza and Dejan Ivanović with the music by Željko Joksimović. Joksimović, represented Serbia and Montenegro at the Eurovision Song Contest 2004 in Istanbul ("Lane moje", second place), the song was written for non profit and was solely voluntary. The music video of "Lejla" was directed by Pjer Žalica, along with Hari and the band. It shows many old Bosnian traditions. It was recorded in several areas of Herzegovina: on the mountains of Blidinja and on the national park/lake Hutovo Blato, on Ruištu, and in the city of Mostar. The video ends with the Stari Most, the older part of the city, in the background. The song received its name through on line voting (with 3501 votes, other name ideas were "Zar bi mogla ti drugog voljeti?" (Could you not love another?) with 660, and "Sakrivena" with 462 votes). Hari Mata Hari took 3rd place at Eurovision Song Contest 2006 with 229 points.