Кіріспе

33-ші истребительдер эскадрильясы (VF 33) – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің авиациялық бөлімшесі. 1948 жылдың 11 қазанында құрылған, ал 1993 жылдың 1 қазанында таратылды. VF 33 атауымен белгіленген екінші АҚШ Әскери-теңіз күштері эскадрильясы болды.

Корей соғысы

Бастапқыда эскадрилья Chance Vought F4U 4 Corsair ұшақтарымен жарақталды. Ол Carrier Air Group Three (CVG 3) құрамына кірді және Leyte әуе кемесімен екі рет теңізге шықты. Біріншісі 1950 жылдың ортасында Жерорта теңізіне, ал одан кейін 1950 жылдың қыркүйегінен 1951 жылдың ақпанына дейін Кореяға жауынгерлік міндеттерге аттанды. Корея соғысындағы ерлігі үшін VF 33 әскери-теңіз күштерінің бірлігіне арналған мақтау белгісімен марапатталды. Эскадрилья өзін "Тарсиерлер" деп атады, бұл қатал мики приматының құрметіне берілген ат. Эскадрилья өз тарсиерін лақап атымен "Минкки" деп шақырады.

Жанармайға ауысу

Кореяға жіберілгеннен кейін VF 33 АҚШ-тың шығыс жағалауына оралды және F9F 6 Cougar ұшағына ауысты. Эскадрилья 6-шы авиатасымалдау тобына (CVG 6) бекітілді және 1954 жылы «Мидуэй» кемесімен Жерорта теңізіне аттанды. Осы сапардан кейін «Тарсиерлер» қайтадан FJ 3 Fury ұшағына ауысты және 1956 және 1957 жылдары Атлант мұхиты мен Жерорта теңізінде үш рет орналасты, бұл жолы «Лейк Шамплейн», «Лейте» және «Интрепид» авиатасымалдау кемелерінде. «Интрепид» кемесінде VF 33 НАТО-ның «Strikeback» операциясы жаттығуына қатысты. 1958 жылы VF 33 суперқаукарлық F 11 Tiger ұшағына ауысты және «Astronauts» деп қайта аталды. CVG 6 құрамында VF 33 «Интрепид» кемесімен Жерорта теңізіне екі рет сапар жасады. 1961 жылдың басында эскадрилья жеті жылдың ішінде төртінші реактивті истребитель ұшағына, F8U 1E Crusader-ге ауысты және атын «Тарсиерлер» деп өзгертті. VF 33 1961 жылы F8U 1E (F 8B) ұшағымен қайтадан Жерорта теңізіне барды, содан кейін 1962 жылы тамызда «Энтерпрайз» кемесіне қосылып, Жерорта теңізіне жіберілді. Алайда, «Энтерпрайз» қазан айында Куба ракеталық дағдарысы кезінде Кубаның теңіз блокадасын нығайту үшін қайта шақырылды. 1963 жылы «Энтерпрайз» және CVW 6 қайтадан АҚШ-тың алтыншы флотына жіберілді, ал 1964 жылы «Operation Sea Orbit» операциясына қатысты. Бұл – USS Enterprise, Long Beach және Bainbridge кемелерінен тұратын АҚШ Әскери-теңіз күштерінің бірінші топтық миссиясының әлемді айналатын сапары болды. Толығымен ядролық қуатпен жұмыс ілейтін бұл топ 65 күн бойы 56 606 км (30 565 морлық миль) қашықтықты жанармай құймастан әлемді айналып өтті. 1964 жылы эскадрилья F-4 Phantom II ұшағына ауысты және келесі он жеті жыл бойы VF-102 эскадрильясымен бірге Phantom ұшағымен ұшты. VF 33 эскадрильясының алғашқы Phantom ұшағы F 4B болды, олар 1967 жылға дейін осы ұшақпен ұшты, содан кейін жақсырақ радар, қуаттырақ қозғалтқыштар, икемді қанаттар, қосымша жанармай бактерілері және артқан салмақты көтере алатын үлкен негізгі дөңгелектері бар F 4J ұшағына көшті. 1965 және 1968 жылдар аралығында Carrier Air Wing Six сынақ сапарынан өтті және «Америка» кемесімен үш рет орналасты.

Вьетнамдағы операциялар

VF 33 Вьетнам соғысына USS America кемесімен 1968 жылдың 10 сәуірінен 16 желтоқсанына дейін жөнелтілді. Соғыс аймағында болған кезеңде VF 33 үш миллион фунттан астам оқ-дәрі тастап, 5 ай ішінде 4000 сағатқа жуық ұрыс сағатын ұшты. 4 маусымда F 4J #155554 ұшағына қарсы әуе шабуылынан оқ тиді, ұшқыш лейтенант Эрик Брайс қаза тапты, денесі табылған жоқ, ал радиолокациялық операторы қауіпсіз түрде катапульданып, құтқарылды. 18 маусымда F 4J #155546 ұшағына SAM 2 зымыраны тиді, екі экипаж мүшесі де сәтті катапульданып, құтқарылды. VF 33 бірнеше марапатқа ие болды, оның ішінде 1969 және 1970 жылдары CNO Safety Award сыйлығы және 1975-1976 жылдардағы теңіз сапарында «Алтын Tailhook» сыйлығын жеңіп алды, себебі Әскери-теңіз күштері олардың авиатасымалдағышқа қонудағы шеберлігін мойындады. 1979 жылдың ақпан айында VF 33 үш жыл бойы апатсыз ұшқан. 1979 жылдың басында VF 33 сондай-ақ Дуайт Д. Эйзенхауэр авиатасымалдағышының сынақ сапарында осы кемеден де жұмыс істеді.

Томкат ауысуы

1981 жылы VF 33 эскадрильясы VF 102 және USS America кемесіне тағайындалған Carrier Air Wing One авиациялық тобына қосылып, F 14A Tomcat истребителіне көшті. 1992 жылға дейін VF 33 CVW 1 авиациялық тобымен бірге «Америка» кемесінде Атлант мұхитына, Жерорта теңізіне және Үнді мұхитына он екі рет орналастырылды. Олардың алғашқы орналасуы 1982 жылдың тамыз және қазан айлары аралығында өткен Солтүстік Атлантикадағы НАТО операциясы («Northern Wedding») болды. VF 33 эскадрильясы крестоносецтер дәуірінен бері ұшақтарының құйрық бөлігінде жұлдыздарды пайдаланып келеді, ал F 4 истребителінің соңғы жылдарында және Tomcat истребителінің басты символы ретінде үлкен жұлдызды таңдады. 1987 жылы олар «Minky» атауын жойып, «Тарсиерлерден» «Старфайтерлерге» өздерінің атын өзгертті, бұл олардың радио байланыс шақыру белгісі болды. Жаңа тандамада Томкэт истребителінің алдыңғы жағы бейнеленген үлкен жұлдыз суреттелген. 1985 жылдың 20 тамызында VF 33 эскадрильясы бірде-бір сәтсіздіксіз 50 зымыранды сәтті атқан алғашқы эскадрилья болды.

Сидра шығанағындағы операциялар

1986 жылдың наурыз айында VF 33 алғаш рет F 14 ұшақтарын USS Америка әуе тасымалдаушысының 1-ші қанатымен бірге Жер орталық теңізіндегі Саратога және Корал теңізі жағалауларындағы «Документті алу» операциясына қатыстырып, ұрыс ортасына енгізді. VF 33 екі ливиялық МиГ-25 ұшағымен F-14 ұшақтарын түсіру мақсатымен кездесті, бірақ «Томкаттар» ливиялықтарды озатып, олардың артында қалды, алайда ұшқыштарға атуға рұқсат берілмеді. VF 102 эскадрильясымен бірге олар тасымалдаушы тобы Сидра шығанағына кірген кезде операция кезінде әуе қорғанысын қамтамасыз етті, ал Ливия бұл аймақты «Өлім сызығы» деп атады. Ливия өзінің аумақтық суларының бүкіл Сидра шығанағын қамтитынын мәлімдеді, бұл халықаралық құқық бойынша қабылданған 12 теңіздік мильдік шекараға қайшы болды. Осы талапқа сәйкес, осы сулардағы кез келген ұшақ немесе кеме ливиялық территорияда деп есептеліп, шабуылға ұшырауы мүмкін еді. АҚШ әскери-теңіз күштері бұл мәлімдемеге кейде қарсылық көрсеткенімен, 1981 жылдың тамызында VF 41 «Томкаттары» ливиялық истребительдермен алғашқы ұрысқа түсті. 1986 жылдың 15 сәуірінде Берлиндегі «Ла Белль» дискотекасына жасалған террористік шабуылда екі американдық әскери қызметкері мен бір түрік азаматы қаза болғаннан кейін президент Рональд Рейган Ливиядағы нысаналарға қарсы «Эль-Дорадо каньоны» операциясын жүргізуге бұйрық берді. Ұлыбританиядағы Лейкенхит және Верхний Хейфорд әуе базаларында орналасқан F-111 бомбалаушылары Триполидегі нысаналарды, ал Америка мен Корал теңізінен келген АҚШ Әскери-теңіз күштерінің A-6 «Интрудерлері» Бенгазидегі нысаналарды шабуылдады. Әскери-теңіз күштері мен АҚШ теңіз корпусының F/A-18 «Хорнет» және Әскери-теңіз күштерінің A-7 ұшақтары AGM-88 HARM зымырандарымен жер-әуе қорғаныс жүйелеріне шабуыл жасады. Жерорта теңізіндегі F-14 эскадрильялары, соның ішінде VF 33, шабуыл тобына әуе қорғанысын қамтамасыз етті. 1986 жылы VF 33 895 үздіксіз ұшу миссиясын орындады, олардың ешқайсысы тоқтатылмады. 1987 жылы VF 33 Әскери-теңіз күштерінің ең жаңа тасымалдаушысы «Теодор Рузвельт» бортында қысқа сапар жасады. 1988 жылы дайындықтан өткеннен кейін VF 33 1989 жылдың ақпанында «Америка» тасымалдаушысымен бірге Солтүстік Атлант мұхитына, ал мамырдан қарашаға дейін алты айлық Жерорта теңізі және Үнді мұхиты (Med IO) круизіне аттанды. 1990 жылдың ақпанында VF 33 Сан-Диегодан Филадельфияға екі жарым айлық сапар жасады, «Констеллейшн» тасымалдаушысымен бірге Оңтүстік Американың оңтүстік ұшын айналып өтіп, кеме сапарындағы ұшақтардың қауіпсіздігін қамтамасыз етті. Сапар барысында VF 33 Оңтүстік Америка елдерімен бірнеше бірлескен «Гринго Гаучо» оқуларына қатысты.

Құла дауыл операциялары

1990 жылы тамызда Ирак Кувейтке басып кірген кезде, төрт әуе кемесі аймаққа "Шөл қалқаны" операциясына әуе қолдау көрсету үшін жөнелтілді. 1991 жылдың қаңтарында Ирактың Кувейттен шығу мерзімі жақындағанда, "Теодор Рузвельт" және "Америка" Суэц каналы арқылы аймаққа жетті. VF 33 "USS America" кемесімен бірге "Шөл даулы" операциясы басталғанда келді. "Америка" Қызыл теңізде "Джон Ф. Кеннеди" және "Саратога" бірге соққылар жасады, содан кейін "USS Midway", "Ranger" және "Теодор Рузвельт" кемелеріне қосылу үшін Парсы шығанағына көшті. VF 33 және VF 102 эскадрильялары "Шөл даулы" операциясы кезінде Қызыл теңіз бен Парсы шығанағынан миссия орындаған жалғыз "Томкат" эскадрильялары болды.

Құрылғыдан шығу

1993 жылы VF 33 ұшағы 5000 сағат ұшқан алғашқы F 14 болды. Суық соғыс аяқталғаннан кейін Әскери-теңіз күштері әуе кемесінің әуе тобына бір ғана TARPS Tomcat эскадрильясын бекітуді шешкенде, VF 33 эскадрильясы TARPS мүмкіндігіне ие болған жоқ. Эскадрильяның «Desert Storm» операциясындағы табысына қарамастан, ол 1993 жылдың 1 қазанында таратылды. Дегенмен, VF 33 эскадрильясының дәстүрі өте белсенді түлектер тобы арқылы жалғасуда, олар веб-сайтты жүргізеді және мерзімді кездесулер ұйымдастырады.