Кіріспе

Экологиялық тұрғыдан Колумбия – табиғи жер бедерінен бастап, биологиялық жануарлар әлеміне дейін мегаәртүрлі ел. Оның биоәртүрлілігі географиялық орналасуымен және биіктігімен байланысты. Колумбия Оңтүстік Америкадағы төртінші ірі мемлекет және Тынық мұхиты мен Кариб теңізінің жағалауына ие болған Оңтүстік Америкадағы жалғыз ел. Колумбияның жер бедерін алты негізгі табиғи аймаққа бөлуге болады: Кариб аймағы, Тынық мұхиты (оның ішінде Чоко биогеографиялық ылғалды орманы), Ориноко аймағы, Амазония аймағы, Анд аймағы және Арал аймағы. Табиғи қауіптерге жанартаулардың атқылауына бейім таулы жерлер, ара-араға жер сілкінісі және мерзімді құрғақшылықтар жатады.

Орманның жойылуы

2003 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының мәліметі бойынша, Колумбия жыл сайын 2000 км² орманды орманды жою салдарынан жоғалтады. Орманды жоюдың басты себептері – ағаш өңдеу, шағын ауыл шаруашылықтары мен мал өсіру, кен өндіру, гидроэлектр энергиясы сияқты энергия ресурстарын дамыту, инфрақұрылым құрылысы, кокаин өндірісі және егіншілік. Қазіргі кезде орманды алқаптар көбінесе құнарсыз топырақта орналасқан және көлік жолдарынан шалқақтау орналасқан. Бұл аймақ үшін ең үлкен қауіп – орманды жою, ал орманды жою биоәртүрлілікке қауіпті угроза тудырады. 2007–2010 жылдар аралығында 340 842 гектар орман жойылды, ал 633 гектар заңсыз егістіктерге, 225 279 гектар жайылымдарға қосылды. Дегенмен, аймақтың жазық жерлері таулы жерлерге қарағанда жылдамдығымен орманды жоюға бейім, себебі халық көбінесе таулы аймақтарда шоғырланған. 2000 жылы Лос-Андестегі қалған табиғи жамылғы 39% құрады, яғни табиғи жамылғысының 60% астам бөлігі жоғалды және бүгін де бұл аймақта табиғи ресурстарды пайдалану, оның ішінде игеру, қоныстану және орманды жою жалғасуда.

Лос-Андесте құстардың жоғалуы

Колумбия әлемдегі құс түрлерінің 18%-ын қамтиды. Анд тауларының өзі әлемдегі ең түрлі аймақтардың бірі. Колумбия 70 жылдан бері жануарларды контрабандалаумен күресіп келеді, кейбір жағдайларда елдің шалқары аудандарындағы кедей отбасылар мафиялық топтарға кесірткелер, маймылдар және тотықұстар сату арқылы табыстарын арттырады.

Жалқаулар

Колумбияда жалқаулардың өмір сүруіне ең үлкен қауіп – олардың мекендеу ортасының жойылуы және бөлінуі.

Богота қаласы

Колумбияның астанасы Богота – елдің ең ірі халқы шоғырланған орталығы. 7 миллионнан астам тұрғыны бар, ол Латын Америкасының ең үлкен қалаларының бірі. Богота Колумбиядағы ауаның ең жоғары ластану деңгейін көрсетеді және қалада көлік құралдарының көбеюі салдарынан жақында бұл көрсеткіш күрт өсті. Боготада ауаның ластануы 1967 жылдан бері бақыланады, бірақ қала бойынша бақылау станциялары кеңінен орналасқан 1990 жылдан бастап қана. Төмен сапалы бензин мен дизель отыны ауа ластағыштарының басты көзі саналады. Қала әкімдігі атмосфералық ластануды азайту мақсатында "Кали үшін таза ауа" бағдарламасын іске қосты; бағдарлама шығарындылар мен олардың денсаулыққа тигізетін әсерін, ауа сапасын бақылауды жақсартуды, ластануды азайту шараларын енгізуді және осы шаралардың тиімділігін бағалауды қамтиды. Ауа сапасы туралы мәліметтер жалпы қолжетімді.

Судың ластануы

Колумбия мол су ресурстарымен жақсы қамтамасыз етілген, ұлттық орташа тәтті су қоры 2100 текше километрден асады. Бұл Аргентина және Мексика сияқты Латын Америкасының басқа елдерімен салыстырғанда бірнеше есе көп. Бұл ластағыштар жинақы және тұрақты салдарға алып келуі мүмкін.

Тау-кен секторы

Колумбия Латын Америкасындағы алтын өндіруші елдердің ішіндегі ең ірілерінің бірі. Жақында ол өндірісін арттырды, әсіресе Антиокия, Чоко, Боливар және Кордова департаменттерінде. 2014 жылы Колумбияның алтынының 90% осы департаменттерде өндірілді. Алтын өндірудің қоршаған ортаға тигізетін әсері металлдың орналасқан жеріне және оны өндіру әдістеріне байланысты. Алтын алу үшін көп көлемде су қажет, бұл жер беті мен жер асты суларының құрамының өзгеруіне алып келеді. Көлденең кен өндірудегі ең басты денсаулық қаупі – сынапқа ұшырау. Көлденең кен өндіруден шығатын эмиссиялардың үштен екісі кен орнының жанындағы топырақ пен суға, ал үштен бірі атмосфераға таралады, онда ол кен орнынан алыс тұратын адамдарға да зиян келтіруі мүмкін. Бұл жұмысшылардың ғана емес, сонымен қатар өңдеу орталықтарының маңындағы тұрғындардың денсаулығына да қауіп төндіреді. Моджана аймағындағы кейбір су қоймаларындағы өсімдіктерде, балықтарда және шөгінділерде сынаптың зиянды әсері байқалды. Аяпель аймағында су, өсімдіктер, балықтар мен шөгінділерде сынаптың жоғары концентрациясы анықталды. Деректерге сәйкес, металл ластануының барлығы Колумбияның негізгі алтын өндіру аймағындағы және Сан-Хорхе өзенінің алабындағы кен өндіру қызметіне байланысты болуы мүмкін. Ерте жастағы әсерлер ең зиянды, себебі олар мидың толық дамуына кедергі келтіруі мүмкін.

Алдын алу

Колумбия үкіметі сынап қолданылу деңгейін төмендету үшін күш жұмсап келеді. 2013 жылдың шілдесінде сынап қолдануды азайту және жою туралы 1658-заңның қабылдануы маңызды қадам болып табылады. Оның мақсаты – он жыл ішінде барлық өндіріс процестерінде, ал бес жыл ішінде кен өндіруде сынап қолдануын тоқтату. Кеншілерді сынап қолданудың тәуекелдері туралы хабардар ету қажет. Денсаулықты және қоршаған ортаны қорғаумен қатар, кеншілердің экономикалық мүдделері де қамтамасыз етілуі керек. Қазіргі уақытта Антиокия үкіметі, Corantioquia, Колумбия Ұлттық университеті және BioRedd бейресми кеншілерге олардың кен өндіру процесін жақсартуға көмектесетін бағдарламаларды әзірлеуде және процестерінде сынап қолдануды болдырмайтын технологияларды енгізуде.

Үкіметтің жауабы

1991 жылы қоршаған ортаны қорғау туралы жаңа заң қабылданды, оның ішінде ерекше қорғалатын аймақтар құрылды. Бұл 4 3 шешім Амазонканы «құқыққа ие субъект» ретінде мойындады, яғни Амазонка орманы адам сияқты бірдей заңдық құқықтарға ие. Сот жергілікті және ұлттық үкіметтерге, қоршаған ортаны қорғау және ауыл шаруашылығы министрліктеріне, сондай-ақ қоршаған ортаны қорғау органдарына Амазонкадағы орманды жоюмен күресу үшін төрт ай ішінде іс-қимыл жоспарларын әзірлеуді тапсырды. Алайда, 2019 жылы үкімет қоршаған ортаны қорғауға өткен жылға қарағанда 21%-ға аз қаржы жұмсады. Бұл 2020 жылы үкіметтің Contraloría General органы жариялаған «Estado de los recursos naturales y del ambiente» атты 333 беттік есептің бірінен шығарылған қорытынды еді. Колумбия үкіметі «Амазонка көрінісі» жобасын іске қосты. Норвегия, Германия және Ұлыбританияның қаржылық қолдауымен жүзеге асырылатын бұл жоба 2020 жылға дейін Колумбияның Амазонка аймағындағы орманды жоюды толығымен тоқтатуды мақсат етеді. 2015 жылғы Климат саммитінде Колумбия, Германия, Норвегия және Ұлыбритания Колумбиядағы климат және орман саласындағы ынтымақтастықты күшейту туралы бірлескен декларацияға қол қойды. Норвегия 2020 жылға дейін Колумбияға 1,8 миллиард норвегиялық кронаны бөлуге міндеттенді. Жоба 2014-2018 жылдарға арналған жаңа Ұлттық даму жоспарында ұлттық саясат және басымдық ретінде қабылданды. Осы жоспарға бағдарламаны қосу арқасында елде алғаш рет орманды жоюдың салдары туралы білім берудің нақты мақсаттарымен және Амазонка аймағын сақтау мен тұрақты пайдаланудың мақсаттарымен жасыл өсім стратегиясын қолдайтын даму саясатының аясы құрылды. Бұл Амазонка аймағының ерекшеліктерін ұлттық саясатқа енгізу арқылы орманды жоюды азайтуға көмектесуге мүмкіндік береді. Жоба орманды басқаруды жақсартуға, секторды тұрақты дамытуды жоспарлауға, жергілікті халықпен бірлесе қоршаған ортаны басқаруды бастауға және ортаның гүлденуіне қажетті жағдайлар жасауға бағытталған.