Қырғызстанның экологиялық қауіпсіздігі мен су мәселелері
Environmental issues in Kyrgyzstan
Қырғызстандағы экологиялық мәселелер: кен өнеркәсібінің қалдықтары, ауыр металдар, радиоактивтік заттар, цианид ластануы. Экологиялық қауіпсіздік стратегиясы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қырғызстанның маңызды экологиялық мәселелері Қырғыз Республикасының 2007 жылғы Экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасында қамтылған және Ұлттық экологиялық іс-қимыл жоспары (1995), 2009–2011 жылдарға арналған Елді дамыту стратегиясы, Биологиялық әртүрлілік стратегиясы (2002), Қырғызстанның экологиялық көрсеткіштерінің екінші шолуы (2008) сияқты басқа да экологиялық және экологиялық саясат құжаттарында талқыланады. Экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасы Қырғызстандағы экологиялық мәселелерді жаһандық, аймақтық және ұлттық деңгейде қарастырады.
The major environmental issues in Kyrgyzstan, are summarized in the 2007 Concept of Ecological Security of Kyrgyz Republic and discussed in other environmental and environmental policy documents such as National Environmental Action Plan (1995), Country Development Strategy for 2009–2011, Strategy on Biological Diversity (2002), 2nd Environmental Performance Review of Kyrgyzstan (2008), etc. The Concept of Ecological Security considers environmental issues in Kyrgyzstan within the global, regional and national spheres of influence.
Қырғызстанның өңірлік экологиялық мәселелері
Тау-кен өнеркәсібінің қалдықтары. Тау-кен өнеркәсібінің қалдықтары Қырғызстан мен көрші елдердің қоршаған ортасына тікелей қауіп төндіреді. Жылдам тозатын таулы аймақта орналасқан тау-кен өнеркәсібі жүздеген миллион тонна тау-кен қалдықтары мен шламды полигондарға және шлам сақтағыштарына жинақтап, ауыр металдар, радиоактивті заттар мен цианид арқылы қоршаған ортаның тұрақты ластану көзіне айналдырды. Кен қалдықтарының көп бөлігі өзен алаптарында орналасқан. Қырғызстан жер сілкінісі мен көшкін сияқты табиғи апаттарға бейім аймақта болғандықтан, трансшекаралық ластану қаупі жоғары. Қырғызстанда, сондай-ақ Қазақстан, Өзбекстан және Тәжікстанның шекаралас аймақтарындағы әлеуетті зардап шегуші халық саны 5 миллионға жуық деп есептеледі. Су мәселелері. Орталық Азия елдері арасында табиғи ресурстарды бөлісу маңызды мәселе болып табылады. Қырғызстан мен Тәжікстан Аму-Дарья және Сыр-Дарья өзендерінен бастау алатын маңызды су ресурстарына ие, бұл ресурстар Кеңес кезінде газ, мұнай және электр энергиясына айырбас құралы ретінде Өзбекстан, Қазақстан және Түрікменстанмен бөлісілді. Алайда, Нарын өзеніндегі Камбарата-1 және Сырдариядағы Тоқтоғұл су электр стансалары (өңірлік су қысымына әсер ететін Қырғызстанның екі мысалы) Өзбекстан мен Қазақстанның электр энергиясының артығын жоғалтуына және осылайша Қырғызстан мен Тәжікстанмен суды айырбастау мүмкіндігінен айырды. 1990 жылдардың соңында кеңестік ресурстарды бөлісу жүйесі толығымен күйреп, Орталық Азия республикалары арасындағы саяси ерік-жігердің жетіспеуі мен сенімсіздік салдарынан жаңа жүйе әлі құрылмады.
Wastes of the mining industry. Waste of the mining industry poses a direct threat to the environment of both Kyrgyzstan and neighboring countries. Located at high elevations in a fragile mountain environment the mining industry has generated hundreds of millions of tons of waste rock and tailing in dumps and tailing ponds which serve as a source of permanent pollution of the environment by heavy metals, radioactive materials and cyanide. The bulk of the mining waste is located in river basins and since Kyrgyzstan belongs to those areas subjected to a great extent to natural disasters such as earthquakes and landslides, presents high risk of trans boundary pollution. The potentially affected population in Kyrgyzstan, and near border areas of Kazakhstan, Uzbekistan, and Tajikistan is estimated as of 5 million. Water pressures. Sharing of natural resources is a significant issue among the countries of Central Asia. Kyrgyzstan and Tajikistan have significant water resources originating from the Amu Darya and Syr Darya rivers, which in the Soviet Era was shared with Uzbekistan, Kazakhstan, and Turkmenistan in return for gas, oil, and electricity. However, modern damming projects, such as the Kambarata 1 Dam on the Naryn river and Toktogul Dam on the Syr Darya (both examples of Kyrgyz dams affecting regional water pressures), have caused Uzbekistan and Kazakhstan to lose their surplus of electricity and thus their ability to barter for water with Kyrgyzstan and Tajikistan. By the late 1990s the Soviet resource sharing system had completely broken down, and a new system has yet to be put in place due to lack of political will and distrust between the Central Asian republics.
Коммерциялық емес ұйымдардың рөлі
Қырғызстандағы экологиялық бейүкіметтік ұйымдар қоршаған ортаның проблемаларын үнемі бағалап, оларды EKOIS – Қырғызстанның экологиялық жаңалықтар қызметі арқылы қадағалайды. Жаңалықтар көбінесе орыс тілінде жарияланады, бірақ ағылшын тілінде де ақпарат қолжетімді.
Environmental NGOs in Kyrgyzstan constantly assess the environmental problems, and keep track of it on EKOIS , a Kyrgyz Environmental News Service. The news is mainly in Russian, but English information is available as well.