Кіріспе

Ирандағы экологиялық мәселелер, әсіресе қалалық аймақтарда, көлік газдары, мұнай өңдеу зауыттарының қызметі және ауа сапасын нашарлататын өнеркәсіптік қалдықтарды қамтиды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қоршаған ортаны қорғау бағдарламасының баяндамасында Иран 133 елдің ішінде экологиялық көрсеткіштер бойынша 117-ші орынға орналасқан. Су тапшылығы – өте күрделі мәселе, сондай-ақ елге климаттың өзгеруі де қауіп тудырады.

Ауаның ластануы

Дүниежүзілік банк Иран экономикасына ауаның ластануынан туындаған өлім-жітім салдарынан 640 миллион долларлық шығын келгенін бағалайды, бұл 5,1 триллион риалға тең, немесе ЖІӨ-нің 0,57 пайызы. Ауаның ластануынан пайда болатын аурулар Иран экономикасына жылына 260 миллион доллар, немесе 2,1 триллион риал, немесе ІЖӨ-нің 0,23 пайызы көлемінде шығын әкелуде. Көлік құралдарының көпшілігі қорғасынды бензин қолданады және газ шығарындысын бақылау жүйесімен жабдықталмаған. Тегеран әлемдегі ең ластанған қалалардың бірі ретінде танылған. Дегенмен, болашақта қазіргі қоғамдық көлік паркін табиғи газбен жүретін автобустар мен жеке көліктер алмастыру жоспарлануда. Сонымен қатар, Иранда энергия бағалары үлкен мемлекеттік субсидиялар арқасында жасанды түрде төмен ұсталады, бұл өте тиімсіз және қоршаған ортаны ластайтын тұтыну үлгілеріне әкеледі. Қозғалысты басқару, көлік құралдарын тексеру, электр велосипедтерін кеңінен пайдалану және электрондық үкімет те шешімнің бір бөлігі болып табылады. Тыныс алу органдарының ауруларының өсуі Тегеран және Арак қалалық әкімдіктерін, астананың оңтүстік-батысында, ауаның ластануын бақылау бағдарламаларын енгізуге итермеледі. Бұл бағдарламалардың мақсаты – атмосфераға бөлінетін зиянды химиялық заттардың мөлшерін кезең-кезеңімен азайту.

Климаттың өзгеруі

Иран климаттың өзгеруі жөніндегі Киото протоколының қатысушысы, бірақ оның Доха попрауына қосылмаған. Ол климаттың өзгеруі жөніндегі Париж келісіміне қол қойған, бірақ оны ратификацияламаған.

Экожүйелер

Иран аумағының көп бөлігі шамадан артық мал жаю, шөлдеу және орманды жоюдан зардап шегуде. Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығының кеңеюіне байланысты батпақтар мен тұщы су қоймалары жойылып барады, ал мұнай және химиялық заттардың төгілуі Персия шығанағы мен Каспий теңізіндегі су өміріне зиян келтірді. Иран Каспий теңізіндегі мұнай мен газ қорын дамытуға халықаралық жарыс сол аймаққа жаңа экологиялық қауіптер келтіреді деп санайды. 1971 жылдан бері Қоршаған орта департаменті бар болғанымен, Иран әлі тұрақты даму саясатын әзірлемеген, себебі қысқа мерзімді экономикалық мақсаттарға басымдық берілді. Қол қойылған, бірақ ратификацияланбаған: Қоршаған ортаны өзгерту, Теңіз құқығы, Теңіз жануарларын сақтау.

Орманның жойылуы

Иранның 2018 жылғы Орман ландшафтының сақталу деңгейі индексі 7.67/10 орташа есеп бойынша 172 елдің арасында 34-орынға ие болды.

Табиғи апаттар

Иран батыс шекарасы мен солтүстік-шығысында мерзімді құрғақшылықтар, су тасқындары, шаңды борандар, құмды борандар және жер сілкіністері жиі кездеседі. 2017 жылғы мәліметтерге сәйкес, елдегі топырақ эрозиясының қарқыны әлемдік орташа көрсеткіштен 2,5 есе артық.

Қалдықтар

Елімізде күн сайын шамамен 50 мың тонна қоқыс пайда болады, оның 70-80 пайызы санитарлық талаптарға сәйкес кәдесіздендіріледі, ал қалғаны – кәдесіздендірілмейді. Иран жыл сайын 8 миллион тоннадан астам қауіпті қалдықтар шығарады (2016 жыл).

Су

Өнеркәсіптік және қалалық сарқынды сулар өзендерді, жағалау суларын және жер асты суларын ластаған.