Лондонның 1952 жылғы тұманды ластануы: 4000-нан астам адам қаза болды, 100 мыңға жуығы ауырды. Қоршаған ортаны қорғау және денсаулық сақтау туралы деректер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1952 жылы Лондондағы ауаның ластануы
1952 air pollution event in London, England
4000 адам қаза тапты (1952 жылғы үкіметтік бағалау)
4,000 killed (1952 government estimate)
Смог көрінуді қатты шектеді, тіпті үй ішіне де еніп, үлкен қиындықтар тудырды. Бұл, «бұршақ шұпарлары» деп аталатын бұрынғы смог оқиғаларынан әлдеқайда ауыр болды. Оқиғадан кейінгі апталардағы үкіметтік медициналық есептерде 4000-ге дейін адам смогтың тікелей салдарынан қайтыс болса, тағы 100 000-ға жуық адам смогтың адамның тыныс алу жүйесіне тигізген әсерінен ауырғандығы көрсетілді. Жақындағы зерттеулерге сәйкес, қаза тапқандардың жалпы саны одан да көп, шамамен 10 000-нан 12 000-ға дейін жетеді. Діттер Джон Эвелин 1661 жылы ауаның ластануы туралы алғашқы кітап – Fumifugium-да «Лондон ауасының және түтінінің қолайсыздығы» туралы жазған болатын. Дегенмен, Ұлы смог – қаланың бұрынғы тәжірибесінде болған кез келген жағдайдан әлдеқайда нашар болды: ол Ұлыбритания тарихындағы ең ауыр ауаның ластануы оқиғасы және қоршаған ортаны зерттеуге, үкіметтік реттеуге, сондай-ақ ауа сапасы мен денсаулық арасындағы байланыс туралы халықтың білуіне ең маңызды ықпал еткен оқиға саналады.
The smog caused major disruption by reducing visibility and even penetrating indoor areas, far more severely than previous smog events, called "pea soupers". Government medical reports in the weeks following the event estimated that up to 4,000 people had died as a direct result of the smog and 100,000 more were made ill by the smog's effects on the human respiratory tract. More recent research suggests that the total number of fatalities was considerably greater, with estimates of between 10,000 and 12,000 deaths. The diarist John Evelyn had written about "the inconveniencie of the aer and smoak of London " in Fumifugium, the first book written about air pollution, in 1661. However, the Great Smog was many times worse than anything the city had ever experienced before: it is thought to be the worst air pollution event in the history of the United Kingdom, and the most significant for its effects on environmental research, government regulation, and public awareness of the relationship between air quality and health.
Ластану көздері
Ұлы смогтың алдындағы және оның кезіндегі ерекше суық ауа райы лондондықтарды өздерін жылы ұстау үшін әдеттегіден гөрі көбірек көмір жағуға мәжбүр етті. Екінші дүниежүзілік соғыс қарыздарын өтеу үшін жоғары сапалы "қатты" көмір (мысалы, антрацит) экспортталса, соғыстан кейінгі отандық көмір салыстырмалы түрде төмен сапалы, күкіртті, "ұсақ көмір қалдығы" (лигнитке ұқсас) деп аталатын сорт болды, ол түтіндегі күкірт диоксидінің мөлшерін арттырды. Ұлы Лондон аймағында Фулхэм, Баттерси, Бэнксайд, Гринвич, Вест Хэм және Кингстон-на-Темза сияқты көптеген көмірмен жұмыс істейтін электр станциялары да ластануға себеп болды. Ұлыбританияның метеорологиялық қызметінің мәліметтері бойынша, смог кезеңінде күн сайын 1000 тонна түтін бөлшектері, 140 тонна тұз қышқылы, 14 тонна фтор қосылыстары және 370 тонна күкірт диоксиді шығарылды, ол 800 тонна күкірт қышқылына айналуы мүмкін еді. Лондон тұманындағы су тамшыларының салыстырмалы түрде үлкен өлшемі сұйықтың қышқылдығы реакцияны тоқтату үшін жеткілікті деңгейге көтерілмей тұрып сульфаттардың түзілуіне және күннің әсерінен тұман тараған кезде пайда болған сұйытылған қышқылдың концентрациялануына мүмкіндік берді. Зерттеулер көрсеткендей, Баттерси станциясына орнатылған қосымша ластануды алдын алу жүйелері ауа сапасын нашарлатты. Түтін газын тазарту түтін газдарының температурасын төмендетіп, олардың көтерілуіне кедергі келтірді, олар жерге түсіп, жергілікті мазасыздық тудырды. Сонымен қатар, көлік құралдарының, әсіресе, жақында тоқтатылған электр трамвай жүйесін алмастырған бу локомотивтері мен дизельді автобустардың түтіні мен ластануы да болды. Нәтижесінде, тұман үйлер мен өнеркәсіптік мекемелердің түтінімен, автокөліктердің түтіндей бөлшектерімен және күкірт диоксиді сияқты басқа ластаушы заттармен араласып, тұрақты смогқа айналды, ол келесі күні астананы жапты. Қара күйелі бөлшектердің болуы смогқа сары-қара түс берді, сондықтан оған "бұршақ сорпасы" деген лақап ат қойылды. Желдің жеткіліксіз болуы оның таралуына кедергі келтірді және бұрын-соңды болмаған ластаушы заттардың жиналуына жағдай жасады. Дегенмен, смогтың әсері ең көп Лондон қаласында байқалды.
A period of unusually cold weather preceding and during the Great Smog led Londoners to burn much more coal than usual to keep themselves warm. While better quality "hard" coals (such as anthracite) tended to be exported to pay off World War II debts, post war domestic coal tended to be of a relatively low grade, sulphurous variety called "nutty slack" (similar to lignite) which increased the amount of sulphur dioxide in the smoke. There were also numerous coal fired electric power stations in the Greater London area, including Fulham, Battersea, Bankside, Greenwich, West Ham and Kingston upon Thames, all of which added to the pollution. According to the UK's Met Office, the following pollutants were emitted each day during the smoggy period: 1,000 tonnes of smoke particles, 140 tonnes of hydrochloric acid, 14 tonnes of fluorine compounds and 370 tonnes of sulphur dioxide which may have been converted to 800 tonnes of sulphuric acid. The relatively large size of the water droplets in the London fog allowed for the production of sulphates without the acidity of the liquid rising high enough to stop the reaction, and for the resultant dilute acid to become concentrated when the fog was burned away by the sun. Research suggests that additional pollution prevention systems fitted at Battersea worsened the air quality. Flue gas washing reduced the temperature of the flue gases so they did not rise, but instead slumped to ground level, causing a local nuisance. Additionally, there was pollution and smoke from vehicle exhaust, particularly from steam locomotives and diesel fuelled buses which had replaced the recently abandoned electric tram system. The resultant fog, mixed with smoke from home and industrial chimneys, particulates such as those from motor vehicle exhausts, and other pollutants such as sulphur dioxide, formed a persistent smog, which blanketed the capital the following day. The presence of tarry particles of soot gave the smog its yellow black colour, hence the nickname "pea souper". The absence of significant wind prevented its dispersal and allowed an unprecedented accumulation of pollutants. However, it was in London that the smog's effects were the greatest.
Лондонға әсері
Лондонның тұманымен аты шыққандықтан, ешкім қорқып үрейленбеді. Дегенмен, бұл тұман бұрынғы кез келген "бұлақ ашыдан" тығызырақ және ұзағыраққа созылды. Көріну қашықтығы бірнеше метрге дейін төмендеді, бір келуші "көздерің жоқтай болды" деді, соның салдарынан көлік жүргізу қиын немесе кейде тіпті мүмкін емес еді. Ашық ауадағы спорттық жарыстар да жойылды. Лондонның ішкі қалалық аймақтарында және қала орталықтарынан алыс, тығыз тұманды желмен таратуға көлік қозғалысы кедергі келтірмеді. Осының нәтижесінде күндіз көрінетін қашықтық бір метрдей болды. Сыртқа шығу үшін, жол жиегін сезіну үшін, мүмкін болатын кедергілерді анықтау үшін ақырындап жылжу қажет болды. Түнде жағдай одан да нашарлады, себебі әрбір көше шамдарына қыздыру шамдары орнатылған, ол жаяу жүргіншілерге аяқтарын немесе тіпті шам бағанын көруге жеткілікті жарық бермейтін еді. Тұманды өткізгіш люминесцентті шамдар 1950 жылдардың соңында ғана кеңінен қолданысқа енді. "Смог маскаларын" дәріханалардан сатып алуға шамасы келгендер киді.
There was no panic, as London was infamous for its fog. However, this one was denser and longer lasting than any previous "pea souper". Visibility was reduced to a few metres, with one visitor stating that it was "like you were blind", rendering driving difficult or at times impossible. Outdoor sports events were also cancelled. In the inner London suburbs and away from town centres, there was no disturbance by moving traffic to thin out dense fog in the back streets. As a result, visibility could be down to a metre or so in the daytime. Walking out of doors became a matter of shuffling to feel for potential obstacles such as kerbs. This was made even worse at night since each back street lamp was fitted with an incandescent light bulb, which gave no penetrating light onto the pavement for pedestrians to see their feet or even a lamp post. Fog penetrating fluorescent lamps did not become widely available until later in the 1950s. "Smog masks" were worn by those who were able to purchase them from chemists.
Денсаулыққа әсері
Кейінгі апталарда медициналық қызметтер жинаған статистикаға сәйкес, тұман салдарынан 4000 адам қаза тапты. Құрбандардың көпшілігі өте жас немесе қарт жастағы адамдар, сондай-ақ бұрыннан тыныс алу немесе жүрек-қан тамырлары ауруларымен ауырғандар еді. 1953 жылдың ақпан айында Маркус Липтон Парламентте тұман 6000 өлімге себеп болды және осы кезеңде Лондонда 25000-ға жуық адам ауруға байланысты жәрдемақы алғанын мәлімдеді. Тұманнан кейін де өлім-жітім деңгейі бірнеше ай бойы жоғары болды. Э.Т.Уилкинс, үкіметтің Ғылыми және өнеркәсіптік зерттеулер департаментінде атмосфералық ластануға жауапты офицер ретінде, сол кездегі Ұлыбританияның ластану жөніндегі бас сарапшысы, 1952 жылдың желтоқсанынан 1953 жылдың наурызына дейінгі кезеңде өлім-жітімнің жоғарылауын көрсететін кесте жасады. Ол бастапқыда есептелгеннен 8000-ға жуық қосымша өлім тіркелгенін анықтады, бұл жалпы саны 12000-ға жетті. Өлімдердің көп бөлігі тыныс алу жолдарының инфекцияларынан, гипоксиядан және өкпе инфекцияларынан туындаған іріңнің салдарынан ауа жолдарының механикалық түрде бітелуінен болды. Өкпе инфекцияларының көпшілігі бронхопневмония немесе созылмалы бронхитке қосылған жіті іріңді бронхит болды. 2004 жылы жарияланған зерттеулер көрсеткендей, қаза болғандардың саны шамамен 12000-ға жуық, бұл сол кездегі ресми үкіметтік мәліметтерден үш-төрт есе көп, бірақ Уилкинстің бастапқы бағалауына өте жақын. [[Файл:1952 Ұлы Лондон смогының өлім-жітімі 2. png|thumb|upright=1.5|Э.Т.Уилкинс жасаған 1952-1953 жылдардың қысында Лондондағы 12000-ға жуық артық өлімді көрсететін кесте (қатты сызық) және оған бұрынғы жылмен (үзіліс сызық) салыстыру. Қызыл түспен боялған аймақ бастапқы 4000 артық өлімнің бағалауын көрсетеді. Көк түспен боялған аймақ тұманнан кейінгі айларда болған және бастапқыда тұмауға байланысты есептелген қосымша 8000 артық өлімді көрсетеді.]
In the weeks that ensued, statistics compiled by medical services found that the fog had killed 4,000 people. Many of the victims were very young or elderly, or had pre existing respiratory or cardiovascular problems. In February 1953, Marcus Lipton suggested in the House of Commons that the fog had caused 6,000 deaths and that 25,000 more people had claimed sickness benefits in London during that period. Mortality remained elevated for months after the fog. E. T. Wilkins, who, as Officer in Charge of Atmospheric Pollution at the government's Department of Scientific and Industrial Research was effectively the UK's top pollution expert at the time, plotted a chart of elevated death rates for the period from December 1952 to March 1953 and found that there had been an additional 8,000 deaths beyond those initially counted, making 12,000 in total. Most of the deaths were caused by respiratory tract infections, from hypoxia and as a result of mechanical obstruction of the air passages by pus arising from lung infections caused by the smog. The lung infections were mainly bronchopneumonia or acute purulent bronchitis superimposed upon chronic bronchitis. Research published in 2004 suggests that the number of fatalities was about 12,000, around three to four times greater than the official government total at the time, but very close to the figure Wilkins had originally estimated. [[File:1952 Great London Smog mortality 2. png|thumb|upright=1.5|A chart produced by E. T. Wilkins c.1953 showing an apparent excess of 12,000 deaths in London for the winter 1952 1953 (solid line) compared to the previous year (dotted line). The red shaded area shows the original estimate of 4,000 excess deaths. The blue shaded area shows the additional 8,000 excess deaths, which occurred in the months after the smog, and which were originally attributed to influenza.
БАҚ-та
Ұлы смог – Netflix-тің "The Crown" сериалының 1-ші маусымының 4-ші бөлімінің негізгі тақырыбы. Оқиғаның бейнеленуі сыншылар тарапынан көбінесе дұрыс деп бағаланды, бірақ саяси маңыздылығы мен ауруханалардағы жағдайдың шатастығы күрт арттырылған деп есептелді. 1954 жылғы 21 желтоқсанда BBC Home Service арнасында көрсетілген "The Goon Show" бағдарламасының "Forog" атты эпизоды, қазақорлық тұман дағдарысына жасалған сырлы сатира еді. Эрик Сайкс және Спайк Миллиган жазған сценарийде Лондон монументтерінің мүсіндері суреттелген, олар қалада ерекше тұман басталғанда ғана қозғалып, еркін жүре алады. Үкімет қаржылаған ғылыми зерттеулер тұманды таратуға тырысты, бұл мүсіндердің наразылығын тудырды. Ұлы смог – "Doctor Who" аудиоспектаклінің "The Creeping Death" және "Amorality Tale" романының оқиға ортасы. Борис Старлингтің "Visibility" романы 1952 жылғы тұман оқиғасына арналған. Д. Э. Стивенсонның "The Tall Stranger" (1957) романы тығыз "тұманмен" басталады, ол үй ішіне еніп, ауруханадағы пациенттерге қауіп төндіреді, бұл 1952 жылғы тұман оқиғасына сілтеме жасайды. Кейт Винклер Доусонның "Death in the Air" (2017) кітабы Лондонның Ұлы смогы мен серийлі кісі өлтіруші Джон Кристидің тарихын байланыстырады.
The Great Smog is the central focus of season 1, episode 4 of Netflix's The Crown. The portrayal of the event was regarded as reasonably accurate by critics, although the political importance and the chaos in the hospitals were thought to have been greatly exaggerated. An episode of The Goon Show entitled 'Forog', broadcast on the BBC Home Service 21 December 1954 was a thinly veiled satire on the killer fog crisis. The script by Eric Sykes and Spike Milligan concerned the statues of London's monuments, who could get up and move about the city undisturbed only at times when it was enveloped in a characteristic smog. Government sponsored scientific research sought to dispense with the choking fog, to the annoyance of the statues. The Great Smog is the setting of the Doctor Who audio play The Creeping Death and the novel Amorality Tale. The Boris Starling novel Visibility is set in the 1952 smog event. The D. E. Stevenson novel The Tall Stranger (1957) opens with a dense "fog" that penetrates indoors and endangers hospital patients, in an apparent reference to the 1952 smog event. Kate Winkler Dawson's book Death in the Air (2017) interweaves the story of the Great Smog of London with that of serial killer John Christie.