Кіріспе
Филиппиндегі экологиялық мәселелердің шолуы Бүгінде Филиппиндегі экологиялық проблемаларға ластану, тау-кен және ағаш кесу, орманның жойылуы, экологиялық белсенділерге қауіп төндіру, динамитпен балық аулау, жер сілкінісі, жағалау эрозиясы, биологиялық әртүрліліктің жоғалуы, жойылуы, жаһандық жылыну және климаттың өзгеруі жатады. Құжаттардың аздығына байланысты архипелагтағы жерді пайдаланудың толық тарихы әлі күнге дейін жазылмаған. Алайда, тиісті деректер XVIII ғасырда Испанияның отаршылдықтары архипелагтың ресурстарын қазіргі заманғы әлемдік нарық үшін өндіруді күшейткен кезде жерді бүлдіруші пайдаланудың айтарлықтай өскенін көрсетеді. Филиппин климаттың өзгеруіне ең көп ұшыраған елдердің бірі болады деп болжанып отыр, бұл ауа райының төтенше жағдайларын күшейтеді. Филиппиндер Тынық мұхитының от шеңберінде орналасқандықтан, жер сілкінісі, тайфун және жанартау атылуы сияқты табиғи апаттарға ұшырайды. 2021 жылы Филиппин "ауа райымен байланысты шығын оқиғаларынан" төртінші орынды иеленді, бұл негізінен жағалауға жақын орналасқан негізгі инфрақұрылым мен тұрғын үй аумақтарына және үкіметтік қолдаудың сенімді емес болуына байланысты. 2013 жылы архипелагқа соққан ең қасіретке толы тайфун - Хайян тайфун, жергілікті тұрғындар оны "Йоланда" деп атайды. Конгресс 1999 жылы таза ауа туралы заңды, 2004 жылы Филиппиннің таза су туралы заңын, 2009 жылы климаттың өзгеруі туралы заңды қоршаған орта мәселелерін шешу үшін қабылдады. Сондай-ақ, ел Париж келісімінің қатысушылары қатарында. Алайда, зерттеулер көрсеткендей, қалалардан тыс жерлерде халық өзін ақпараттандырылған сезінеді. Жыл сайын шамамен 66000 адам ауаның ластануына тікелей байланысты қайтыс болады. Қоршаған орта және табиғи ресурстар департаменті елдегі ауаның ластануын бақылау және алдын алу үшін 1999 жылғы "Таза ауа туралы" заңды іске асырумен айналысады. Барлығы 46 түрдің жойылып кету қаупі бар, ал 4-і толық жойылған. Жаңбырлы ормандардың 3,2 пайызы ғана қалды. Жерді пайдалану үлгілерінің карталары мен жол картасының талдауына сүйенсек, 1934 жылдан 1988 жылға дейін Филиппинде шамамен 9,8 миллион акр орман жоғалды. Филиппинде заңсыз ағаш кесу болып жатыр және кейбір аймақтарда су тасқынынан болатын залалдың деңгейі артады. Джессика Мэтьюс деген ғалымның айтуынша, Филиппин үкіметінің қысқа ойлы саясаты орманды көптеп ағаштан айырудың жоғарғы деңгейіне ықпал етті. Екінші орманның жетілуіне 30-35 жыл кететіндіктен, ағаш кесушілер қайта отырғызуға ынталанбайды. Бұл қателікті одан әрі күшейтіп, лесорухтар тек аса құнды түрлерді ғана алып тастауға талпынды. Ағаш кесу кезінде зақымдалған, шіріп кеткен немесе күйген 40 пайыз ағаш ормандардан шықпайды. Осы және осыған байланысты саясаттың таңқаларлық емес нәтижесі - ғасырдың басында гүлденген 17 миллион гектар орманның тек 1,2 миллионы ғана бүгінге дейін қалды. Филиппиннің 2018 жылғы орман ландшафты тұтастығы индексінің орташа ұпай көрсеткіші 5.91/10, бұл 172 елдің ішінде 91-орынды құрады.
Today, environmental problems in the Philippines include pollution, mining and logging, deforestation, threats to environmental activists, dynamite fishing, landslides, coastal erosion, biodiversity loss, extinction, global warming and climate change. Due to the paucity of extant documents, a complete history of land use in the archipelago remains unwritten. However, relevant data shows destructive land use increased significantly in the eighteenth century when Spanish colonialism enhanced its extraction of the archipelago's resources for the early modern global market. The Philippines is projected to be one of the most vulnerable countries to the impacts of climate change, which would exacerbate weather extremes. As the Philippines lies on the Pacific Ring of Fire, it is prone to natural disasters, like earthquakes, typhoons, and volcanic eruptions. In 2021, the Philippines ranked the fourth most affected country from "weather related loss events", partly due to the close proximity of major infrastructure and residential areas to the coast and unreliable government support. One of the most devastating typhoons to hit the archipelago was Typhoon Haiyan, known locally as Yolanda, in 2013 that killed 6,300 people and left 28,689 injured. Congress passed the Clean Air Act of 1999, the Philippine Clean Water Act of 2004, the Climate Change Act of 2009 to address environmental issues. The country is also a signatory to the Paris Agreement. However, research has found that outside of cities, the general public doesn't feel equally informed. An estimated 66,000 deaths annually have been directly linked to air pollution. The Department of Environment and Natural Resources is tasked with implementing the Clean Air Act of 1999 to monitor and prevent air pollution in the country. In total, 46 species are endangered, and 4 have been eradicated completely. Only 3.2 percent of total rainforest is left. Based on an analysis of land use pattern maps and a road map, an estimated 9.8 million acres of forests were lost in the Philippines from 1934 to 1988. Illegal logging occurs in the Philippines and intensifies flood damage in some areas. According to scholar Jessica Mathews, short sighted policies by the Filipino government have contributed to the high rate of deforestation:
The government regularly granted logging concessions of less than ten years. Since it takes 30–35 years for a second growth forest to mature, loggers had no incentive to replant. Compounding the error, flat royalties encouraged the loggers to remove only the most valuable species. A horrendous 40 percent of the harvestable lumber never left the forests but, having been damaged in the logging, rotted or was burned in place. The unsurprising result of these and related policies is that out of 17 million hectares of closed forests that flourished early in the century only 1.2 million remain today. The Philippines had a 2018 Forest Landscape Integrity Index mean score of 5.91/10, ranking it 91st globally out of 172 countries.
Судың ластануы
Кейбір аймақтарда және маусымдарда су ресурстары жетіспей қалғанмен, Филиппинде жалпы жер бетіндегі және жер астындағы судың мөлшері жеткілікті. Дегенмен, ұйымдастырылған экологиялық саясаттың болмауы Филиппиндегі жер асты суларының 58%-ының ластануына әкеп соқты. 2025 жылы көптеген ірі қалаларда және 19 ірі өзен алабының 8-інде су қолжетімділігі шектеулі болады деп болжанып отыр. Судың ластануы денсаулыққа қауіптен басқа, балық аулау және туризм салаларында да мәселелер тудырады. Ұлттық үкімет бұл мәселені мойындады және 2004 жылдан бері су ресурстарын тұрақты дамытуды басқаруды енгізуге тырысып келеді (төменде қараңыз). Халықтың бар болғаны 10%-ы кәріз желісіне қосылған. Көпшілігі септик резервуарларына қосылған сумен жуылатын дәретханаларды пайдаланады. Шламды тазарту және кәдеге жарату қондырғылары сирек болғандықтан, көптеген ағынды сулар тазаланбастан тікелей экожүйеге шығарылады. Азия Даму Банкінің мәліметінше, Пасиг өзені әлемдегі ең ластанған өзендердің бірі болып есептеледі. Баяван қаласының шетіндегі ауданда 700-ге жуық үй шаруашылығына қызмет ететін алғашқы филиппин құрғақ жері 2006 жылы аяқталды. Бұл жағалаудағы ресми емес қоныстарда тұратын және қауіпсіз сумен жабдықтау мен санитариялық талаптарды қанағаттандыра алмайтын отбасыларды орналастыру үшін пайдаланылды. 2003 жылғы есепке сәйкес, Пасиг өзені әлемдегі ең ластанған өзендердің бірі, онда күн сайын 150 тонна тұрмыстық және 75 тонна өнеркәсіптік қалдықтар төгіледі.
Жалпы
Коммерциялық балық аулау қоршаған ортаға зиян келтіріп, азық-түлік қорын азайтып, Филиппинде және бүкіл әлемде тіршілік көзіне қауіп төндіреді. Филиппиннің тарихи түрде өнімді және әртүрлі теңіз экожүйелері болғандықтан, балық аулау мәдениеті өте дамыған. 2018 жылы 927 617 адам ресми түрде "балық аулау" саласында жұмыс істегені тіркелді, ал балық филиппиндіктердің ақуыз тұтынуының 50% құрайды. Балыққа деген осы тәуелділік Филиппиннің балық аулау аймақтарының 70% -ының артық аулануына және ауланған балықтың 40% -ының заңсыз жолмен аулануына себепкер болды. Жағалаудағы қауымдастықтар мен жергілікті балықшылар тұрақты балық аулау тәжірибесін енгізу және теңіз мекендерін жоятын коммерциялық балық аулау флотынан балық аулау орындарын қорғау үшін бірікті. Бұл кемелер тек шағын кәсіпшіл балықшыларға пассивті балық аулау әдістерін қолдануға рұқсат етілген суларда табылды, өйткені бұл аймақ көптеген балық түрлері үшін шағылысу ортасы болып табылады. Бұл әрекеттер Филиппиннің теңіз фаунасы мен экожүйелеріне үлкен қауіп төндіреді. Бұл – жарылыс арқылы балықтарды өлтіру немесе есінен шығару үшін суға бомба тастау және содан кейін балықтарды жинау тәжірибесі. Бұл процесте балық жұмыртқалары мен сатуға жарамсыз тым жас балықтар да қырылады. Бұдан бөлек, айналадағы орта, соның ішінде аталған аймақтағы коралл рифтері де қиратылады. Филиппин университетінің профессоры Родора Азанзаның зерттеуіне сәйкес, бұл зиян жылына 99,2 миллиард долларлық шығынға әкеледі. Коммерциялық балық аулау кемелері Филиппиндегі коралл рифтеріндегі балықтарды ұстау үшін цианид қолданды. Көптеген жергілікті билік органдары материалдық қалдықтарды қайта өңдеу объектісін (МҚӨ) құрып, бастапқыда бөліп, барлық қайта өңделетін және биоразлагаюшы материалдарды жинап, өңдейді, бірақ коммуналдық қатты қалдықтардың көп бөлігі полигонға тасталады немесе ашық күйдіріледі, бұл қалалардағы ауаның сапасын одан бетер нашарлатады.
Пластикалық қалдықтар
Дүниежүзілік банк есептеулері бойынша, Филиппин жыл сайын 2,7 миллион тонна пластик қоқыс өндіреді. Пластик қоқыстың шамамен 20 пайызы теңізге жетеді. Бір бағалау бойынша, Филиппин мұхитқа пластик қоқысты ең көп шығаратын әлемдегі үшінші ел саналады. Пасиг өзені жыл сайын 72 мың тонна пластик қоқысты теңізге ағызады, әсіресе муссон маусымында, бұл оны теңізге пластик қоқыс жеткізіп тұратын әлемдегі 10 өзеннің қатарына қосады.
Теңіз деңгейінің көтерілуі
Қоршаған орта мәселелерінің бірі – теңіз деңгейінің көтерілуі. Теңіз деңгейінің көтерілуі – жаһандық жылынудың салдарынан әлемдік мұхиттар деңгейінің артуы. Қазылған отынды жағу – жаһандық жылынудың себептерінің бірі, себебі ол көміртегі диоксиді және басқа да жылуды ұстап тұратын газдарды атмосфераға шығарады. Мұхиттар осы жылудың көп бөлігін сіңіреді. Климаттың өзгеруі нәтижесінде теңіз деңгейі көтерілуде. Бұл көтерілу алдағы ғасырда жылдамдауы мүмкін және ғасырлар бойы жалғасуы ықтимал. Теңіз деңгейінің көтерілуінің салдарына төмен жатқан аймақтардың тұрақты суға батуы (су басуы) және таяп судың жиілігінің, ауданының және тереңдігінің артуы жатады. Теңіз деңгейінің көтерілуі сонымен қатар көптеген құмды жағалаулардың қысқаруына (жағажайлардың ішкі жаққа қарай ығысуына) және эрозияға әкеледі. Филиппинде теңіз деңгейінің көтерілуі байқалуда, бұл жағалау аймақтарында тұратын халықтың 40 пайызына қауіп төндіреді. Теңіз деңгейінің көтерілуі су тасқынының, эрозияның және тұщы су ресурстарының тұздануының күшеюіне себеп болып отыр. Бұл әсерлер маңызды экономикалық, әлеуметтік және экологиялық салдарға алып келеді, оның ішінде адамдардың қоныс аударуы және жағалау инфрақұрылымының қирауы. Климаттың өзгеруінің салдарымен күресу үшін Филиппин үкіметі парниктік газдар шығарындыларын азайту және өзгеретін климатқа бейімделу үшін қадамдар жасады. Ел 2030 жылға қарай парниктік газдар шығарындыларын 75 пайызға төмендетуге міндеттенді, бұл энергия және көлік салаларында маңызды өзгерістерді талап етеді. Үкімет сонымен қатар халықтың климаттың өзгеруіне төзімділігін арттыру шараларын іске асырып жатыр. Бұл шараларға су тасқынын бақылау инфрақұрылымын салу, апаттар қаупін азайту саясаты және тұрақты егіншілікті дамыту бағдарламалары кіреді. Қорытындылай келе, климаттың өзгеруі Филиппин үшін маңызды мәселе болып табылады және қазірдің өзінде маңызды экономикалық, әлеуметтік және экологиялық әсерлерге алып келді. Елдің географиялық орны мен жоғары халық тығыздығының салдарынан климаттың өзгеруіне өте осал. Үкімет парниктік газдар шығарындыларын азайту және өзгеретін климатқа бейімделу үшін шаралар қабылдады, бірақ ел мен оның халқына климаттың өзгеруінің салдарына қарсы күресу үшін тағы көп жұмыс жасау қажет. Филиппин тұрақты және төзімді болашақ құру үшін климаттық шараларға басымдық беруі керек.
Климат қозғалысы
Филиппиндегі белсенділер климаттық өзгерістерге қарсы шаралар қабылдау үшін үкіметке шақыру мақсатында іс-шаралар ұйымдастырды. Олар қайта құру жобаларына, кен өндіру қызметіне және белсенділерді өлтіруге рұқсат берген үкімет саясатына қарсылық білдірді. Белсенділер Филиппин мен дамыған елдерде шығарындылардың көлемін қысқартуды талап етті. Жастар белсенділері сондай-ақ Standard Chartered сияқты көпұлтты банктердің қаржыландыруымен салынып жатқан көмірмен жұмыс істейтін электр стансаларына қарсылық танысты.
Экологтарға төнген қауіптер
Филиппин кейде экологиялық белсенділер үшін ең қауіпті ел деп есептеледі. Экологиялық бақылау ұйымы Global Witness мәліметінше, 2018 жылы Филиппинде жер және қоршаған ортаны қорғаушылардың кем дегенде 30-ы қаза тапты, олардың көпшілігі жеке бизнес топтарымен қақтығыста болған. 2019 жылы "Қалиқасан халықтық экологиялық желісі" 46 өлім жағдайын тіркеді. Ұйымның мәлімдемесіне сәйкес, белсенділерге қысым көрсетілген, жамандауға ұшыраған, "қызыл тізімге" енгізілген және террорист немесе "мемлекетке қарсы жау" деп белгіленген. Қоршаған орта туралы хабарлаған журналистерге де қауіп төндіріліп, кейбіреулері өлтірілген. ЮНЕСКО-ның бас директоры Одри Азуле экологиялық мәселелерді жариялаған журналистерді мақсатқа алудың жалғасуы сөз бостандығы үшін ерекше алаңдаушылық туғызады деді. Экологиялық ұйымдар Конгреске белсенділер мен олардың отбасыларын қорғау үшін "Адам құқықтарын қорғаушылар туралы" заң жобасын қабылдауды сұрады. Филиппиннің Қоршаған ортаны басқару бюросы (EMB) қоршаған ортаға әсерді бағалау, ластанудың алдын алу және бақылау, сондай-ақ Филиппиндегі алты негізгі экологиялық заңды орындауға жауапты. Филиппин бірнеше халықаралық экологиялық келісімдерге де қол қойды, CITES халықаралық саудаға байланысты түрлердің шамадан тыс пайдаланылуынан қорғайды және Париж келісімін ратификациялады.
Тұрақты даму
Филиппиндер экологиялық мәселелерді шешу және даму мен өсімді қамтамасыз ету қажеттілігін қанағаттандыру үшін Тұрақты даму стратегиясын жасады. Тұрақты даму стратегиясы басқарудағы экологиялық факторларды ескеруді, табиғи ресурстарды тиісті бағалауды, биологиялық әртүрлілікті сақтауды, экожүйелерді қалпына келтіруді, халық санының өсуін бақылауды және адам ресурстарын дамытуды, ауылдық аймақтарда өсімді ынталандыруды, экологиялық білім беруді насихаттауды, азаматтардың қатысуын күшейтуді, сондай-ақ шағын және орта бизнесті, тұрақты егіншілік пен орман шаруашылығы тәжірибесін қолдау саясатын ұсынады. Стратегияның бір бөлігі ретінде қол қойылған бастамалардың бірі – 1992 жылғы Жер саммиті. 1992 жылғы Жер саммитіне қол қойғаннан кейін Филиппин үкіметі елдің экологиялық жағдайын жақсартуға бағытталған көптеген бастамаларды үздіксіз зерделеп келеді.
Таза ауа туралы заң
Республикалық заң № 8749, сондай-ақ 1999 жылғы Филиппиннің «Таза ауа туралы» заңы деп танылады, үкіметті ауаның ластануын алдын алу және басқару жөніндегі ұлттық бағдарламаны жасауға және іске асыруға міндеттейді. Заң сонымен қатар үкіметке елдің барлық аймағында ауа сапасын бақылауды тапсырады. Қоршаған орта және табиғи ресурстар министрлігі 2000 жылы № 81 әкімшілік бұйрық шығарды, онда «Таза ауа туралы» заңның орындалу ережелері мен нормалары баяндалған. Сондай-ақ, 2004 жылы № 2004-26 әкімшілік бұйрық шығарылды, ол Қоршаған орта және табиғи ресурстар министрлігінің 2000 жылғы № 81 әкімшілік бұйрығының XIX ережесіне өзгерістер енгізеді.