Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пәкістанның экологиялық мәселелеріне ауаның ластануы, судың ластануы, шудың ластануы, климаттың өзгеруі, пестицидтерді дұрыс пайдаланбау, топырақтың эрозиясы, табиғи апаттар, шөлдеу және су тасқыны кіреді. Йель университетінің Экологиялық құқық және саясат орталығы жариялаған Экологиялық өнімділік индексінің (EPI) 2020 жылғы нұсқасына сәйкес, Пәкістан 33,1 ұпаймен 142-орында тұр, бұл 10 жыл ішінде 6,1 ұпайға өсімді көрсетеді. Ауа сапасы бойынша 180-орында саналады. Климаттың өзгеруі және жаһандық жылыну елдегі миллиондаған адамның өміріне қауіп төндіретін ең алаңдатарлық мәселелер болып табылады. Осы экологиялық мәселелердің басты себептері көміртегі шығарылымдары, халық санының өсуі және орманды кесу болып табылады. Бұл Пәкістанның кездесіп отырған ауыр экологиялық проблемалары, ел экономикасы дамып, халық саны арта келе бұл мәселелер ушығады. Бірқатар үкіметтік емес ұйымдар мен мемлекеттік мекемелер экологиялық құлдырауды тоқтатуға бағытталған қадамдар жасағанымен, Пәкістанның экологиялық мәселелері әлі де шешілмей тұр. Пәкістан табиғи ресурстары мен экожүйелері ластану мен күшті қысымға ұшырағандықтан, маңызды сынға тап болып отыр. Елдегі ең маңызды экологиялық мәселелер – шектеулі табиғи ресурстарды артық пайдалану, ауа мен судың ластануы, энергия резервтерінің азаюы, орманды кесу және қалдықтарды басқару.
Environmental issues in Pakistan include air pollution, water pollution, noise pollution, climate change, pesticide misuse, soil erosion, natural disasters, desertification and flooding. According to the 2020 edition of the environmental performance index (EPI) ranking released by Yale Center for Environmental Law & Policy, Pakistan ranks 142 with an EPI score of 33.1, an increase of 6.1 over a 10 year period. It ranked 180 in terms of air quality. The climatic changes and global warming are the most alarming issues risking millions of lives across the country. The major reasons of these environmental issues are carbon emissions, population explosion, and deforestation. These are serious environmental problems that Pakistan is facing, and they are getting worse as the country's economy expands and the population grows. Although some NGOs and government departments have taken initiatives to stop environmental degradation, Pakistan's environmental issues still remain. Pakistan is facing a significant challenge as its natural resources and ecosystems encounter increasing pollution and strain. The foremost environmental concerns in the country revolve around the excessive use of limited natural resources, contamination of air and water, diminishing energy reserves, the reduction of forests, and the management of waste.
Қоршаған ортаның нашарлауының экономикалық салдары
Пакистанның өнеркәсіптік секторларының көпшілігі, мысалы балық шаруашылығы мен ауыл шаруашылығы, елдің жалпы өндірісінің төрттен бірінен астамын және жұмыспен қамтудың бестен екісін құрайды. Олар елдің табиғи ресурстарына өте тәуелді. Сондықтан экономикалық өсімді сақтау үшін қазірдің өзінде жетіспей жатқан табиғи ресурстарға деген сұраныс артып отыр. Бірақ, ирония жатыр, елдің өсуіне не нәр берсе, соның өзі елдің болашақ әл-ауқаты мен табысына қауіп төндіреді. Дүниежүзілік банк мәліметтері бойынша, Пакистан халқының 70% ауылдық жерлерде тұрады және олардың көп бөлігі жоғары кедейлік деңгейімен күресіп жатыр. Бұл адамдар табыс табу үшін табиғи ресурстарға тәуелді және көбінесе оларды шамадан тыс пайдаланады. Бұл қоршаған ортаның одан әрі нашарлауына және кедейліктің күшеюіне әкеледі. Дүниежүзілік банк бұл жағдайды "кедейлік пен қоршаған ортаның нашарлауының қатыгез айналымы" деп сипаттайды. Пакистан ауа сапасы бойынша әлемдегі ең лас үшінші ел болып саналады, бұл оның экологиялық қиындықтарын одан әрі ушықтырады. Қалалардың қарқынды өсуі және халық санының артуы осы мәселені одан да күрделі етеді.
The majority of Pakistan's industrial sectors, for example fishing and agriculture, which account for more than one fourth of the output and two fifths of employment in Pakistan, are highly dependent on the country's natural resources. Hence, in order to sustain economic growth there is a high demand on already scarce natural resources. However it is ironic that what the country depends on for its growth is also what threatens the future welfare and success of the country. According to the World Bank, 70% of Pakistan's population live in rural areas and are already stricken by high poverty levels. These people depend on natural resources to provide income and tend to overuse these resources. This leads to further degradation of the environment and subsequently increases poverty. This has led to what the World Bank refers to as a "vicious downward spiral of impoverishment and environmental degradation." Pakistan holds the dubious distinction of being the world's third most polluted country when it comes to air quality, compounding its environmental challenges. The swift pace of urbanization, coupled with population growth, presents further intricacies in this regard.
Судың ластануы
Дүниежүзілік банк Пакистанды су тапшылығы бар ел ретінде жіктейді. Жоғарғы ағыс елдерінен Пакистанға жеті негізгі өзен кіреді, оның ішінде Ауғанстаннан келетін Кабул өзені, ал Үндістаннан Инд, Джелум, Ченаб, Рави және Сатледж өзендері кіреді. Олардың ішінде Рави және Сатледж өзендері Үндістанда ағын бағытына қарай бұрылып, 1960 жылы Үндістан мен Пакистан қол қойған Индус сулары туралы келісімге сәйкес, осы суларды пайдалану құқығы Үндістанға берілді. Индус (негізгі арнасы), Джелум және Ченаб өзендерінен құрылған канал желілері Пәкістанның Пәнджаб және Синд облыстарындағы ауыл шаруашылығы далаларын сумен қамтамасыз етеді, ал елдің қалған бөлігінде басқа таза суға қол жеткізу мүмкіндігі өте шектеулі. Судың жетіспеушілігі тек Пакистан экономикасына ғана емес, миллиондаған пакистандықтардың өміріне де қауіп төндіреді. Индус сулары туралы келісімнің салдарынан су ағынының азаюы және каналдарға бұру, Пакистан өзендерінде судың араласуының төмендеуіне әкеп соқты. Екінші жағынан, экономика мен халықтың өсуіне, сондай-ақ суды тазарту инфрақұрылымының дерлік толыққанды жоқтығына байланысты су ластануы күшейіп барады. Су ластануының себептеріне химиялық тыңайтқыштар мен пестицидтерді артық пайдалану, өнеркәсіптік қалдықтарды көлдер мен өзендерге төгу, тазартылмаған канализацияны өзендерге және мұхитқа төгу, сондай-ақ су тасымалдауға қолданылатын ластанған құбырлар жатады. Таза ауыз судың ластануы адамдардың таза су көздерін табуын қиындатады және су арқылы жұғатын аурулардың таралуын күшейтеді. Осының салдарынан Пакистанда тіркелген денсаулық проблемаларының көпшілігі ластанған судың тікелей немесе жанама нәтижесі болып табылады. Сәбилер өлімінің 45% диареядан, ал 60% су арқылы жұғатын аурулардан болады. Зерттеушілердің мәліметінше, 2040 жылға қарай Пакистан аймақтағы ең су тапшылығы бар елге айналуы күтілуде.
Pakistan is classified as a water stressed nation by the World Bank. There are seven main rivers that enter Pakistan from upper riparian states, including the Kabul River that enters from Afghanistan, and the Indus River, Jhelum River, Chenab River, Ravi River, and Sutlej River that enter from India. Among these, the Ravi and Sutlej are diverted in upstream India, for which consumptive use was awarded to India under the Indus Waters Treaty signed in 1960 by India and Pakistan. Canal networks from the Indus (main stem), Jhelum River, and Chenab River supply water throughout the agricultural plains in Punjab and in Sindh, while the rest of the country has very little access to other fresh water. Potential scarcity of water not only threatens Pakistan's economy but also poses a serious threat to the lives of millions of Pakistanis. Lower flows due to the Indus Waters Treaty, as well as diversion to canals, means that lower dilution flows are available within the rivers of Pakistan. On the other hand, water pollution generation is increasing largely due to the growing economy and population, and an almost complete lack of water treatment. The sources for water pollution include the overuse of chemical fertilizers and pesticides, the dumping of industrial effluent into lakes and rivers, untreated sewage being dumped into rivers and the ocean, and contaminated pipelines being used to transport water. The contamination of fresh drinking water makes it harder for people to find clean water supplies and increases the prevalence of waterborne diseases. Consequently, most of the reported health problems in Pakistan are either a direct or indirect result of polluted water. 45% of infant deaths are due to diarrhea and 60% to overall waterborne diseases. According to researchers, Pakistan is projected to become the most water stressed country in the region by the year 2040.
Дыбыспен ластану
Пәкістанның Карачи, Лахор, Исламабад және Равалпинди сияқты мегаполистері шу ластану мәселесімен күресуде. Бұл ластанудың басты себебі – автобустар, көліктер, жүк машиналары, рикшалар және су тасымалдаушы көліктерден туындайтын көлік шуы. Бір зерттеу көрсеткендей, Карачидің маңызды жолдарының бірінде орташа шу деңгейі 90 дБ-қа жуық, ал кейде 110 дБ-ға дейін жетеді. Бұл көрсеткіш ISO ұйымы белгілеген 70 дБ стандарттан әлдеқайда жоғары, бұл деңгей адам құлағына зиян келтірмейді деп саналады. Дегенмен, зерттеуде Пакистанда "Ұлттық қоршаған орта сапасы стандарттарына сәйкес, Қоршаған ортаны қорғау агенттігі белгілеген жол шуының деңгейі 85 дБ" деген қорытынды жасалды. Мұндай жоғары шу деңгейі есту қабілетіне және басқа да денсаулық проблемаларына әкелуі мүмкін. Есту қабілетіне қатысты мәселелерге есту сезімдік жасушаларының жоғалуы жатады, ал есту қабілетіне қатысы жоқ денсаулық проблемаларының қатарында ұйқының бұзылуы, шу мен жүрек-қан тамырлары аурулары, шуға организмнің гормоналдық реакциясы және психикалық аурулар бар. Шу деңгейін реттеуге қатысты заңдар мен саясаттар өте аз және олардың күші жоқ деуге болады. Жауапкершілік механизмі қарастырылмаған, федералды және провинциялық қоршаған ортаны қорғау агенттіктері халықтан шу ластануына қатысты көптеген шағымдарды алады, бірақ заңдық шектеулер мен ұлттық шу деңгейі стандарттарының болмауына байланысты тиісті шаралар қабылдай алмайды.
The megacities of Pakistan, such as Karachi, Lahore, Islamabad and Rawalpindi, face the issue of noise pollution. The main source of this pollution is the traffic noise caused by buses, cars, trucks, rickshaws and water tankers. A study showed that on one of Karachi's main roads, the average noise level was around 90 dB and was capable of reaching about 110 dB. This is much higher than the ISO's noise level standard of 70 dB, which is not meant to be harmful to the human ear. However, the study also concluded that in Pakistan, "the traffic noise levels limit as laid down by National Environment Quality standards, Environmental Protection Agency is 85 dB". This high level of noise pollution can cause auditory and non auditory health issues. Auditory issues include the loss of auditory sensory cells; non auditory health issues include sleep disturbance, noise and cardiovascular disease, endocrine response to noise and psychiatric disorder. There are very few, vague laws and policies in regards to noise levels. There is no accountability, and while the federal and provincial environmental protection agencies receive dozens of complaints on noise pollution from the public, these agencies are unable to take action due to legal constraints and the absence of national noise level standards.
Ауаның ластануы
Пакистанның ірі қалаларының көпшілігінде ауаның ластануы күрделеніп бара жатқан экологиялық мәселе болып табылады. Дүниежүзілік банк есебінде айтылғандай, "Карачидегі қалалық ауаның ластануы әлемдегі ең нашар көрсеткіштердің біріне жатады және адам денсаулығы мен экономикаға елеулі зиян келтіреді". Энергияны тиімсіз пайдалану, күнделікті қолданылатын көлік құралдарының көбеюі, бақылаусыз өндірістік шығарындылардың артуы және қоқыс пен пластик жағу қалалық аудандардағы ауаның ластануына ең көп үлес қосады. Сінд қоршаған ортаны қорғау департаментінің соңғы зерттеуіне сәйкес, ірі қалалардағы ластанудың орташа деңгейі Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының шектеулерінен шамамен төрт есе жоғары. Бұл шығарындылардың зиянды әсерлеріне "тыныс алу аурулары, көрінеу қабілетінің төмендеуі, өсімдіктердің жоғалуы және өсімдіктердің өсуіне әсер етуі" жатады. Ауаның ластануына ең үлкен үлес қосатын фактор – өнеркәсіптік қызмет. Ауа шығарындыларын тазалаудың жеткіліксіздігі және өнеркәсіптік қызметке нормативтік бақылаудың болмауы ірі қалалардағы ауа сапасының нашарлауына себепкер болды. Сонымен қатар, халықтың көшелерде пластик пен резеңке сияқты қатты қалдықтарды жағудың кең таралған практикасы, аудандағы тұрғындар үшін өте зиянды токсикалық газдарды бөліп шығарады. 2018 жылы Қарачидегі жас кәсіпкер Әбид Омар Пакистанның ірі қалаларындағы ауа сапасын бақылау мақсатында "Пакистан ауа сапасы бастамасын" іске қосты. Жобаның мақсаты – Пакистанда ауа сапасы туралы деректердің қолжетімділігін арттыру және азаматтарды ауаның ластануының денсаулыққа тигізетін әсері туралы хабардар ету. АҚШ Мемлекеттік департаменті Пакистанның үш орнында ауа сапасын бақылауға арналған үш жоғары сапалы станцияны орнатты. Зерттеулер ауаның ластануының әсер еткен адамдардың әл-ауқатына теріс әсер ететінін көрсетті. Зерттеулер көрсеткендей, бөлшек заттардың тұрақты өзгеруі Пакистан азаматтары үшін үлкен қауіп төндіреді, олар жиі зиянды деңгейдегі ауаның ластануына ұшырайды. Тыныс алу жолдары ауруларына байланысты бөлшек заттар Пакистанның ірі қалаларында зиянды мөлшерде табылған. Пакистанның қалалық ауа ластануын тиімді басқару үшін қолданылатын стратегияларға жол құрылысын жетілдіру және көліктің тұрақтылығын арттыру, Пакистан үкіметі тарапынан ластануды азайту саясатын күшейту және СГҚ сияқты таза отын энергия көздеріне көшу кіреді.
Air pollution is a growing environmental problem in most major cities of Pakistan. According to a World Bank report, "Karachi's urban air pollution is among the most severe in the world and it engenders significant damages to human health and the economy". The inefficient use of energy, an increase in the number of vehicles used daily, an increase in unregulated industrial emissions and the burning of garbage and plastic have contributed the most to air pollution in urban areas. According to a recent study, the Sindh Environment Protection Department claims that the average level of pollution in big cities is approximately four times higher than the World Health Organisation's limits. These emissions have detrimental effects, including "respiratory diseases, reduced visibility, loss of vegetation and an effect on the growth of plants". One of the greatest contributors to air pollution is industrial activity. The inadequate air emission treatments and lack of regulatory control over industrial activity has contributed to the deterioration of ambient air quality in major cities. In addition, the common practice of burning massive amounts of solid waste, including plastic and rubber, on street corners by the public, releases toxic gases, which are extremely harmful for residents in the area. In 2018, a young entrepreneur in Karachi, Abid Omar, launched the Pakistan Air Quality Initiative to monitor air quality in Pakistan's big cities. The project aims to increase the availability of air quality data in Pakistan and make citizens more aware of the health impacts of air pollution. The US State Department has set up three high quality air quality monitoring stations at three locations in Pakistan. Specifically, studies have revealed the negative consequences air pollution can have on the welfare of those impacted. Studies have revealed how the constant fluctuation of particulate matter poses a major threat to Pakistan's citizens who are frequently exposes to harmful levels of air pollution. Suspended Particulate Matter, which has been linked to respiratory illnesses has been found in harmful quantities in Pakistan's major urban areas. Some strategies that can be used to effectively manage Pakistan's urban air pollution problems include the advancements to road design and improvement of transport sustainability, increased use of abatement policy by the Pakistani government, and a conversion to clean fuel energy alternatives like CNG.
Табиғи апаттар
Пәкістанның әртүрлі жер және климаттық жағдайларына байланысты, ол жер сілкінісі, су тасқыны, цунами, құрғақшылық, циклон және дауылдар сияқты табиғи апаттарға ұшырауға бейім. Апаттарды басқару жөніндегі баяндамада Гилгит-Балтистан, Белуджистан және Азакстан провинциялары сейсмикалық тұрғыдан осал аймақтар екені, сондықтан жер сілкінісіне жоғары сезімтал екені айтылады, ал Синд пен Пәнджаб төмен жатқандықтан су тасқынынан үнемі зардап шегеді. Пәкістанның бастан өткерген ең ауыр табиғи апаттарының қатарында 1935 жылғы Кветта жер сілкінісі (шамамен 60 000 адам қаза тапты), 1950 жылғы су тасқыны (шамамен 2900 адам қаза тауып, 900 000 адам үйсіз қалды), 1974 жылғы Хунза жер сілкінісі (шамамен 5300 адам қаза тапты), 2005 жылғы Кашмир жер сілкінісі (кем дегенде 73 000 адам қаза тауып, 1,5 миллионнан астам адам зардап шекті) және 2010 жылғы су тасқыны (20 миллион адам зардап шекті) бар.
Due to Pakistan's diverse land and climatic conditions, it is prone to different forms of natural disasters, including earthquakes, floods, tsunamis, droughts, cyclones and hurricanes. A disaster management report claims that the provinces of Gilgit Baltistan (GB), Balochistan and AJK are vulnerable seismic regions and hence highly susceptible to earthquakes, while Sindh and Punjab constantly suffer from floods because they are low lying areas. Some of the worst natural disasters that Pakistan has faced include the 1935 Quetta earthquake when around 60,000 people were killed, the 1950 floods when an estimated 2900 people died and 900,000 people were left homeless, the 1974 Hunza earthquake where around 5300 people were killed, the 2005 Kashmir earthquake that killed at least 73,000 and affected more than 1.5 million people, and the 2010 floods, where 20 million people were affected.
Орман
2018 жылы орман ландшафтының сақталу индексі бойынша Пакистанның орташа көрсеткіші 7.42/10 болды, бұл оны 172 елдің ішінде 41-орынға қойды. Бірақ, Пакистанда орманды жою алаңдатарлықтай қарқынмен жүріп жатыр. Ел қазіргі уақытта осы салада өзін-өзі қамтамасыз ете алмауына байланысты, ағаш өнімдерін импортқа тәуелді және бұл айтарлықтай ресурстар шығындалуына әкеліп соқты. Бұдан әрі, осы ресурстар жылына бір проценттей азайып, пакистандықтардың әл-ауқатына елеулі әсер етіп жатыр.
Pakistan had a 2018 Forest Landscape Integrity Index mean score of 7.42/10, ranking it 41st globally out of 172 countries. Yet, deforestation is happening at an alarming rate in Pakistan. The country currently relies heavily on imported wood based products due to a lack of self sufficiency in this sector, resulting in substantial resource expenditure. Furthermore, these resources are depleting at a rate of one percent, which is having a significant impact on the well being of the Pakistani population.
Қорғау жұмыстары
Үкімет экономикалық өсім мен әлеуметтік дамуға қатысты қоршаған ортаға төнетін қауіптерге алаңдаушылық білдірді және 1990 жылдардың басынан бері жаңа заңнамалар мен Пәкістанның қоршаған ортаны қорғау кеңесі сияқты институттар арқылы экологиялық мәселелерді шешуге ұмтылып келеді. Дегенмен, қоршаған ортаны қорғауға қажетті қаржының көп бөлігін шетелдік несие берушілер ұсынады, ал үкіметтің даму бюджетінің бар болғаны 0,04 пайызы қоршаған ортаны қорғауға бағытталған. Осының салдарынан, үкіметтің экологиялық ережелерді күшіне енгізу мүмкіндігі шектеулі, ал жеке кәсіпорындардың көбі халықаралық сауда ұйымдары белгілеген экологиялық стандарттарды сақтауға жеткілікті қаржысы жоқ. Пәкістан Үкіметі экологиялық мәселелерді жеңу үшін "Таза және жасыл Пәкістан" жаңа науқанын бастады.
The government has expressed concern about environmental threats to economic growth and social development and since the early 1990s has addressed environmental concerns with new legislation and institutions such as the Pakistan Environment Protection Council. However, foreign lenders provide most environmental protection funds, and only 0.04 percent of the government's development budget goes to environmental protection. Thus, the government's ability to enforce environmental regulations is limited, and private industries often lack the funds to meet environmental standards established by international trade organizations. Government of Pakistan start new campaign with Clean and Green Pakistan to overcome environmental issues.
"Таза жасыл чемпион" бағдарламасы
2019 жылы Пәкістан Үкіметі «Таза жасыл Пәкістан» деген бастаманы іске қосты. Бұл бастаманың мақсаты – Пәкістан қалалары арасында тазалық және көгалдандыру бойынша жарыс ұйымдастыру еді. Азаматтар тіркеліп, өз қызметтерін есепке алып, ұпай жинауға болатын веб-портал құрылды. Белгілі бір ұпай жинаған азаматтар медальдармен марапатталатын болады.
An initiative named Clean Green Pakistan was launched in 2019 by the Government of Pakistan. The idea of the initiative was to hold a competition between cities of Pakistan in cleanliness and greenery. A web portal was launched where citizens can get registered and report their activities to earn points. Citizens would also be awarded medals when they reach a certain threshold of points.
Миллиард ағаш цунами
"Миллиард ағаш цунамиі" жобасы 2014 жылы Хайбер-Пахтунхва (ХПК) үкіметі тарапынан жаһандық жылынуға қарсы жауап ретінде қолға алынды. Пакистанның "Миллиард ағаш цунамиі" 350 000 гектар орман мен тозығы жеткен жерді қалпына келтіріп, Бонн шақыруы бойынша өз міндеттемелерін орындады. Жоба классификацияланған ормандардың, сондай-ақ жеке меншіктегі бос жатқан және шаруашылық жерлердің экожүйесін жақсартуға бағытталған, сондықтан жобаны насихаттау және кеңейту арқылы қатысушы қауымдастықтар мен тараптардың белсенді қатысуын қамтамасыз ету үшін тығыз ынтымақтастықта жұмыс істеуді көздейді. Бір жылдың ішінде орманды жоғалтудың күшеюін тоқтату мақсатында "ағаш цунамиі" аясында үш миллиардқа жуық жаңа ағаш отырғызылды. Жоба 2017 жылдың тамызында, белгіленген мерзімнен бұрын аяқталды. Бұл бастаманы халықаралық БАҚ, атап айтқанда The Washington Post, VoA News, The Hindu, Reuters, Al Jazeera және Clean Green Pakistan Effort жобасы мойындады.
The Billion Tree Tsunami was launched in 2014 by the government of Khyber Pakhtunkhwa (KPK) as a response against the challenge of global warming. Pakistan's Billion Tree Tsunami restores 350,000 hectares of forests and degraded land to surpass its Bonn Challenge commitment. The project aimed at improving the ecosystems of classified forests, as well as privately owned waste and farm lands, and therefore entails working in close collaboration with concerned communities and stakeholders to ensure their meaningful participation through effectuating project promotion and extension services. In just a year it has added three quarters of a billion new trees, as part of a “tree tsunami” aimed at reversing worsening forest loss. The project was completed in August 2017, ahead of schedule. The initiative was acknowledged by international media, namely The Washington Post, VoA News, The Hindu, Reuters, Al Jazeera, and Stop are a part of Clean Green Pakistan Effort.
Қорғалатын аумақтар
Пәкістанда 14 ұлттық саябақ, 72 жабайы табиғатты қорғау орталығы, 66 аң аулау қорығы, 9 теңіз және жағалау аймақтары, 19 қорғалған батқылық жерлер, сондай-ақ көптеген қорғалған шабындықтар, бұталы далалар, ормандық жерлер мен табиғи ескерткіштер бар.
Pakistan has 14 national parks, 72 wildlife sanctuaries, 66 game reserves, 9 marine and littoral protected areas, 19 protected wetlands and a number of other protected grasslands, shrublands, woodlands and natural monuments.