Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гүлді өсімдіктер түрі
Species of flowering plant
Euryale ferox, көбінесе тікенді су лилиясы, махана немесе Горгон өсімдігі деп белгілі, Оңтүстік және Шығыс Азияда таралған су лилиясының бір түрі және Euryale туысының қазірге дейін сақталған жалғыз өкілі. Кептірілгенде "лиса түймешігі" немесе махана деп аталатын оның жеуге жарамды тұқымдары Азияда қолданылады.
Euryale ferox, commonly known as prickly waterlily, makhana or Gorgon plant, is a species of water lily found in southern and eastern Asia, and the only extant member of the genus Euryale. The edible seeds, called fox nuts or makhana when dried, are eaten in Asia.
Таксономия
Euryale ferox – су қызғалдақ тұқымдасына жататын өсімдік. Басқа су қызғалдақтарынан ерекшелігі, Эвриалдың тозаңдағы үш ядроға ие.
Euryale ferox is a member of the water lily family Nymphaeaceae. Unlike other water lilies, the pollen grains of Euryale have three nuclei.
Этимология
Бұл туыс мифтік грек горгоны Эвриаланың құрметіне аталған.
The genus is named after a mythical Greek Gorgon, Euryale.
Тарату
Euryale ferox – Шығыс Азия мен Оңтүстік Азияға тән көпжылдық өсімдік. Ол Солтүстік-Шығыс Үндістаннан Корея мен Жапонияға дейін, сондай-ақ Шығыс Ресейдің кейбір аймақтарында таралған. Жақында Сербияда да анықталды. Сербияға ол көшпелі құстар арқылы жеткен болуы мүмкін.
Euryale ferox is a perennial plant native to eastern Asia and southern Asia, and is found from northeast India to Korea and Japan, as well as parts of eastern Russia. Recently, it has also been recorded in Serbia, Europe. It was likely dispersed to Serbia through migrating birds.
Сипаттама
Суда өсіп, жарқыраған күлгін гүлдер шығарады. Жапырақтары ірі, дөңгелек және қалқанша тәрізді, көбінесе бір метрден (3 футтан) асады, ал төменгі бетінің ортасынан жапырақ сабағы тіркеледі. Жапырақтың астыңғы жағы күлгін, ал үстіңгі жағы жасыл. Жапырақтары тігістелгендей болып келеді, бірақ сабақтары, гүлдері және су бетінде жүзетін жапырақтары өткір тікендермен жабысқан. Басқа жапырақтары судың астында болады. Үндістанда Эвриал әдетте көлдерде және батпақты жерлерде өседі.
It grows in water, producing bright purple flowers. The leaves are large and round and peltate, often more than a meter (3 feet) across, with a leaf stalk attached in the centre of the lower surface. The underside of the leaf is purplish, while the upper surface is green. The leaves have a quilted texture, although the stems, flowers, and leaves which float on the surface are covered in sharp prickles. Other leaves are submerged. In India, Euryale normally grows in ponds and wetlands.
Көбею
Euryale ferox өзіндік тозаңдануға қабілетті. Гүлдің жайылмас бұрын тозаң шығарылатыны белгілі. Euryale ferox гүлдерінің басым бөлігі жабық гүлді (cleistogamous), сонымен қатар ашық гүлді (chasmogamous) гүлдер де кездеседі.
Self pollination can occur in Euryale ferox. Pollen is known to be released prior to the opening of the flower. The majority of Euryale ferox flowers are cleistogamous, with the additional occurrence of chasmogamous flowers.
Цитология
Хромосома саны n = 29. Геном мөлшері 870,42 Мб.
The chromosome count is n = 29. The genome size is 870.42 Mb.
Ас үй
Бұл өсімдік жеуге жарамды, крахмалға толы, ақ түсті тұқымдар береді. Өсімдік тұқымдары үшін өсіріледі. 1990–1991 жылдары Үндістанның Бихар штатында 96 000 гектардан астам жер еураял өсіруге арналды. Үндістанның Бихар штаты әлемдегі түлкі жаңғағының 90% -ын өндіреді. Өсімдік ыстық, құрғақ жазы мен суық қысы бар жерлерде жақсы өседі. Тұқымдар жаздың соңы мен күздің басында жиналады және оларды шикі немесе пісірілген күйінде жеуге болады. Үндістанның солтүстік және батыс бөліктерінде евриал ферокс тұқымдарын көбінесе қуырады немесе майда қуырады, соның салдарынан олар попкорн сияқты жарылады. Содан кейін оларды көбінесе май мен дәмдеуіштермен бірге жейді. Олар басқа да тағамдарда қолданылады, әсіресе кхер деп аталатын қазы немесе пудинг жасау үшін. Археоботаникалық зерттеулер көрсеткендей, евриал ферокс Янцзы аймағында неолит дәуірінде жиі жиналатын жабайы тағам болған, Куахукьяо, Хемуду және Тяньлушань сияқты жерлерден көптеген тұқымдар табылды. Э. ферокс тұқымдарының ең ерте кездескен жағдайы 750–790 мың жыл бұрын Израильдің Гешер Бенот Яаков қаласындағы Ашеул мәдениетінің артефактілері арасында табылған. Тұқымдары кантондық сорпаға қосылады.
The plant produces starchy white seeds that are edible. The plant is cultivated for its seeds More than 96,000 hectares of Bihar, India, were set aside for cultivation of Euryale in 1990–1991. The Indian state of Bihar produces 90% of the world's fox nuts. The plant grows best in locations with hot, dry summers and cold winters. Seeds are collected in the late summer and early autumn, and may be eaten raw or cooked. In the northern and western parts of India, Euryale ferox seeds are often roasted or fried, which causes them to pop like popcorn. These are then eaten, often with a sprinkling of oil and spices. They are also used in other types of cooking, especially to make a porridge or pudding called kheer. Evidence from archaeobotany indicates that Euryale ferox was a frequently collected wild food source during the Neolithic period in the Yangtze region, with large numbers of finds coming from the sites of Kuahuqiao, Hemudu, and Tianluoshan. The earliest recorded use of E. ferox was found in Gesher Benot Ya'aqov, Israel, among artifacts of the Acheulean culture 750–790,000 years ago. The seeds are used in Cantonese soup.
Дәстүрлі медицина
Қайың тұқымдары аюрведалық құралымдарда және дәстүрлі қытай медицинасында қолданылады. Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) қауіп төндіретін түрлердің қызыл тізімі бойынша, бұл түр «Қауіпсіз» санатында жіктеледі. Дегенмен, жаһандық деңгейде халық санының төмендеуі байқалған. Оңтүстік Кореяда бұл түрдің жоғалу қаупі бар деп есептеледі.
The seeds of foxnut are used in Ayurveda preparations and in traditional Chinese medicine. It is classified as species of Least Concern (LC) by the IUCN Red List of Threatened Species. However, a population decline on the global scale has been reported. It is considered to Endangered in South Korea.