Кіріспе
Неміс туған американдық мистик Йоханнес Келпиус (1667 – 1708) – неміс пиетисі, мистик, музыкант және жазушы. Ол сонымен қатар оккультизмге, ботаникаға және астрономияға қызығушылық танытты. Ол өзінің ізбасарларымен бірге – «Шөлдегі әйел қоғамы» деп аталатын – әлемнің соңы 1694 жылы болады деп сенді. Бұл сенім, күрделі түсіндірмелерге негізделген, сол жылы шөлде бір елде рухани патшалықтың пайда болуын күткен. Келпиус он жетінші ғасырдағы Пенсильвания провинциясының, оның діни төзімділік репутациясы және жайлы орналаспаған даланың шетінде болуының ең жақсы орын деп санады. Филадельфия 1682 жылы құрылған, бірақ қала және Пенсильвания провинциясы көп ұзамай көптеген пиетистік, қауымдық немесе бос ойлы топтар үшін пана және бейкентке айналды, олар Ескі әлемнен британдық колонияның қолайлы діни ахуалына кетіп жатқан. Келпиус және оның ізбасарлары Атлант мұхитын кесіп өтіп, 1694 жылдан бастап оның өліміне дейін Филадельфиядағы Виссахикон өзенінің аңғарында өмір сүрді. Олар бірлесіп өмір сүрген, бірақ үңгірлерде және олардың ортақ тұратын жерлеріне шашыраңқы орналасқан кішкентай бөлмелерде жеке медитациямен айналысқан. 1694 жылы ешқандай белгі немесе аян болмаса да, адалдар, Виссахиконның Ермиттері немесе Мистикасы деп белгілі, жұлдыздарды іздеп, соңғы күнді үмітпен күтініп, бойдақ өмір сүруді жалғастырды. Келпиус үңгірі Филадельфияның қазіргі Виссахикон аңғары саябағында Виссахиконның шағын саласының жанында орналасқан.
Johannes Kelpius (; 1667 – 1708) was a German Pietist, mystic, musician, and writer. He was also interested in the occult, botany, and astronomy. He came to believe with his followers – called the "Society of the Woman in the Wilderness" – that the end of the world would occur in 1694. This belief, based on an elaborate interpretation of , anticipated the advent of a heavenly kingdom somewhere in the wilderness during that year. Kelpius felt that the seventeenth century Province of Pennsylvania, given its reputation for religious toleration at the edge of a barely settled wilderness, was the best place to be. Philadelphia had been founded in 1682, but the city and the Province of Pennsylvania had quickly become a tolerant haven and refuge for many pietist, communitarian, or free thinking groups who were leaving the Old World for the congenial religious climate of the British colony. Kelpius and his followers crossed the Atlantic and lived in the valley of the Wissahickon Creek in Philadelphia from 1694 until his death. It is reported that they lived communally, though they also spent time in solitary meditation in caves and small cells scattered about their common living quarters. Though no sign or revelation accompanied the year 1694, the faithful, known as the Hermits or Mystics of the Wissahickon, continued to live in celibacy, searching the stars and hoping for the end. The so called Cave of Kelpius is located by a small tributary stream of the Wissahickon in Philadelphia's present day Wissahickon Valley Park.
Өмір
Кельпиус 1667 жылы Трансильванияның Шешбург қаласына жақын жерде (қазіргі Сигишоара, Румыния) Иоганн Кельп болып дүниеге келді және Нюрнбергке жақын Альтдорф университетінде оқыды, онда оның есімі сол кездегі ғалымдардың әдет-ғұрыптарына сәйкес Иоганн Кельпиус деп латыншаландырылды. 22 жасында теологиядан магистр дәрежесін алып, бірнеше еңбектер жариялады, оның ішінде Йоханнес Фабрициуспен бірлесіп жазған. Университетте ол пиетизмге тартылды, бастапқыда ол ортодоксалды лютерандық формализмге қарсы реакция болды, бірақ бұл термин кейде әртүрлі эзотерикалық немесе еретикалық христиандық идеяларды қамтиды. Ол математик, астроном және дін қызметкері Иоганн Якоб Циммерманның ізбасары болды, оның пасторалдығы 1685 жылы көктегі патшалықтың жақын арада келуін болжауы және мемлекеттік шіркеуді сынға алуы салдарынан аяқталды. Циммерманн өзі мистик Якоб Бёме идеяларына берік сүйенді. Циммерманның кенеттен қайтыс болғаннан кейін, топтың Жаңа әлемге кетуінен аз уақыт бұрын, Келпиус топтың магистры немесе басшысы болды. Келпидің саяхат күнделігі сақталған. Сара Мария Хопвелл кемесімен бірге саяхаттаған қырықтай адамның ішінде Генрих Бернхард Костер, Даниэль Фалькнер және Иоганн Готфрид Зелиг болды. Олар Богемия-Лэндингте (Мэриленд штаты) қонып, Филадельфия мен Германтаунға қарай жолға шықты. Филадельфияға келгеннен кейін (ол кезде 500-ге жуық үй болған) олар Германтаунға, содан кейін Виссахиконға көшіп барды. Сол жерде олар жеке зерттеу мен ой жүгіртудің тұрақты бағдарламасын жасады. Олар жиналыстар үшін үлкен ғимарат тұрғызды. Кейбіреулері олар сол жерде бірге өмір сүрді дейді, бірақ басқалары олар үңгірлерде және басқа да қарапайым баспаналар мен қораларда бөлек өмір сүрді. Олар көршілес балалардың білім алуына арналған мектеп ашып, жалпыға ортақ ғибадатханалар құрып, өздерінің медициналық білімдерін ортаға салды. Конрад Маттай мен Кристофер Витт сияқты бірнеше жаңа келушілер топқа қосылды, бірақ қауым, әсіресе Келпиус қайтыс болғаннан кейін, құлдырай бастады. Оның өлімі туралы көп мәлімет жоқ, тек жылдардан кейін айтылған бір жазбада Келпиус физикалық өлімге ұшырамайтынына, бірақ басқа жағдайға көшірілетініне сенгені айтылады. Сол жазбада Кельпиус аңызға айналған философ тасына ие болғаны, ол 1708 жылы Германтаун маңында қайтыс болғанға дейін оның бұйрығымен Виссахикон немесе Шюилкилл өзеніне тасталғаны да жазылған. Оның әдеби мұрасы – түпнұсқалық әндер жинағы, көптеген хат-хабарларын қамтитын күнделік және дұға мен ой жүгірту туралы кітап, «Қысқа, оңай және жан-жақты дұға әдісі», алғаш рет 1761 жылы ағылшын тілінде басылып, 1951 жылы қайта басылды. Кирби Дон Ричардс «Дұға әдісі. Колониялық Америкадан мистикалық кітапша» атты қазіргі заманғы аудармасын жасады. Ричардстың кітабына неміс тіліндегі түпнұсқасы да, жаңа ағылшын аудармасы да кіреді. Сондай-ақ, бұл кітапшаның тарихи мән-жайын түсіндіруге көмектесетін материалдар да қамтылған. Келпиус британдық он үш колониядағы алғашқы майлы портреттердің бірінің түсірілуіне себепкер болды; суретті Кристофер Витт салған және ол Пенсильвания тарихи қоғамында сақталған, сонымен қатар Келпиустың күнделігі, оның түпнұсқалық әнұрандардың екі жинағы және басқа да зерттеу деректері де бар. Ол Гаррисбургтегі Пэнсильвания мемлекеттік мұражайына көшірілді.
Музыка
Кельпий музыкант болған, сондықтан ол және оның ізбасарлары өздерімен бірге шіркеу өмірінің ажырамас бөлігіне айналған аспаптарды алып келді. Келпий сонымен қатар композитор болды, кейде оны алғашқы Пенсильвания композиторы деп атайды, оның «Жасырын махаббаттың зарлы дауысы» әнұрандарының авторлығы дәлелденбегендіктен. Оның 70 беттік ән кітабы – британдық он үш колонияда құрастырылған ең көне сақталған музыкалық қолжазба. Ол мәтінді жазған болуы мүмкін, бірақ әуендердің көп бөлігі неміс әндеріне негізделген; төртеуі Кристиан Норр фон Розенроттың «Neuer Helicon» (Нюрнберг, 1684) еңбегінен, ал тағы төртеуі 1690 жылдан кейінгі басқа неміс дереккөздерінен алынған. Гармониялар жоғары музыкалық талант пен шеберлікті көрсетеді. Жиынтақтағы ағылшын тіліне аудармалары оның шәкірті Кристофер Виттке, мистиктерге қосылған ағылшынға жатқызылады. Витт олар үшін Солтүстік Америкадағы алғашқы жеке меншік орган деп есептелетін құбырлы орган жасаған деседі.
Әдебиеттік сілтемелер
Келпий әдебиетте шашыраңқы түрде кездеседі. Романшы Джордж Липпард өзінің "Виссахикон гүлі" романында "Виссахикон монахтарын" еске алады. Джон Гринлиф Уиттиер 1872 жылғы "Пенсильвания саяхатшысы" поэмасына Келпиусты қосу үшін Липпардтың бір қысқа романынан, нақты оқиғаларға қарағанда, қалай болуы керек еді деген ойға негізделген. Джонатан Д. Скотттың "Жабайы даладағы әйел" романы мүлдем басқаша көңіл-күйге ие. Скотт Келпиустың өліміне аз қалғанда, білім іздеген серігіне былай деген кеңес береді: "Достық немесе қаншалықты құнды, ал қоштасу қаншалықты қиын! Қуанышқа да, білімге де жететініңді біл. Сені өміріңді кейінге шегермей, болашақтағы уәделерді күтпей, қазірді бағалауға шақырамын, себебі біздің сыйымыз – осы сәт."
The novel Woman in the Wilderness by Jonathan D. Scott has a quite different tone. Scott imagines Kelpius shortly before his death offering this advice to a fellow seeker of wisdom: " how precious are friendships and how difficult are goodbyes! grow into a full life of joy as well as wisdom. I beg you not to defer your life in expectation of some promised tomorrow, for our gift is the present."