Мәдениетте кітапханашылар бейнесі

Кіріспе

Кино, теледидар, музыка және әдебиет сияқты әртүрлі медиада кітапханашыларды кездестіруге болады. Олардың бейнеленуі әртүрлі, түрлі стереотиптерді көрсете де, оларды жоққа да шығара да алады. Кітапханалар мен кітапханашылар көркем шығармаларда қайта-қайта пайда болады.

Басқа медиа

Кітапханашылар интерактивті ойын-сауық пен онлайн-медиумдарда пайда болды. Олар көбінесе «The Elder Scrolls V: Skyrim» сияқты ойындағы прогреске көмектесетін нұсқаушылар және/немесе білім берушілер ретінде бейнеленеді. 2006 жылы Microsoft компаниясы «Bing» іздеу жүйесінің алғашқы нұсқасын ұсынды, онда актриса Янина Гаванкардың «Мисс Дьюи» кейіпіндегі 600-дан астам алдын ала жазылған видеоклиптері қолданылды, ол «әдемі кітапханашы» кейіпінде сипатталды. Ramirose Ilene Attebury «Library Philosophy and Practice» журналында YouTube видеоларында ескі бойжеткен стереотипіне қарағанда, әдемі кітапханашы стереотипінің көбірек танымал екенін анықтады. Сондай-ақ, кітапханашылар туралы әндер де бар. Мысалы, Тори Амос альбомының ретроспективті жинағы «Кітапханашының әңгімелері» деп аталады, ал My Morning Jacket-тің 2008 жылғы «Evil Urges» альбомында «Librarian» әні бар, ал 2013 жылы американдық панк-топ Swingin' Utters-тің «Poorly Formed» альбомында «Кітапханашылар бірдеңе жасырады» әні жарық көрді. Сонымен қатар, Go Betweens тобының 1978 жылғы «Lee Remick» альбомындағы «Karen» әні кітапханашыға арналған, ал Velocity Girl-дің 1993 жылғы «Copacetic» альбомында «Lisa Librarian» әні бар. «Матильдадағы» Фелпс ханым да кітапханашы болған. Ол жас оқырмандарға көмектесіп, кеңес беріп, «арқаңа отырып, сөздерді музыка сияқты айналаңа шашыратып жібер» дейтін. Киім, шаш түймесі және көзілдірік киген әрекеттік фигура, әсіресе, батырма арқылы үнсіздікке шақыру қозғалысын жасауына байланысты дау тудырды. Көптеген кітапханашылар оны оң көңілмен қабылдады, ал кейбіреулері бұл жағымсыз стереотиптерді күшейтеді деп ойлады. Әрекеттік фигураның бастапқы нұсқасы тоқтатылды, бірақ Арчи Макфи қазір «алып тасталатын плащ және білімді қалай ұйымдастыру туралы терең түсінік» бар Перлдің супербатыр нұсқасын сатады. Қазіргі заманда «әдемі кітапханашы» архетипі де белгілі бір күш алып келеді, ол танымал аналық бейнеге қарсы тұру және оларды орташа тұтынушыға тартымды ету үшін жасалған. Алайда, екі архетип те бір ұғымға келіп тіреледі – кітаптардың беделді, қатал қорғаушысы, ол күш немесе тартымдылық арқылы кітапхана келушілерін қорқытып, кітапханадағы ұйымдық жүйенің ерекше қорғаушысы болып қалады. 2015 жылы кітапханашы Гретчен Кир кеңірек көзқарас ұсынды, бұл стереотиптер кітапханашы мамандығының өзіне байланысты алаңдаушылықтарда түбір табады деп жазды:

Librarians have appeared in interactive entertainment and in online mediums. They are often portrayed as guides and/or purveyors of knowledge who help the user progress within the game like in The Elder Scrolls V: Skyrim. In 2006, Microsoft introduced an early version of what was to become the Bing search engine that used over 600 pre recorded video clips of actor Janina Gavankar, portraying the character of "Ms Dewey", described as a sexy librarian character. Ramirose Ilene Attebury, in Library Philosophy and Practice, reported she found that the sexy librarian stereotype was more popular than the old maid stereotype, in YouTube videos. Similarly, various songs focus on librarians. For instance, the retrospective compilation album of Tori Amos is called Tales of a Librarian, while My Morning Jacket's 2008 album Evil Urges features a song called "Librarian" and 2013 album of the American punk band Swingin' Utters, Poorly Formed includes a song titled "The Librarians Are Hiding Something." Additionally, the song, "Karen" of the Go Betweens' album Lee Remick (1978), is an ode to a librarian, and Velocity Girl's 1993 album Copacetic contains the song titled "Lisa Librarian." In the same vein, Mrs. Phelps in Matilda was a librarian. She worked to help young readers, giving their advice, saying things like "sit back and allow the words to wash around you, like music." Wearing a suit, hair bun and glasses, the action figure sparked controversy, particularly for the button triggered shushing motion. Many librarians took it in a light hearted spirit, while others felt it perpetuated negative stereotypes. The original version of the action figure was discontinued, but Archie McPhee now sells a super hero version of Pearl with a "removable cape and a deep understanding of how knowledge is organized." In modern times, the archetype of the "sexy librarian" has also begun to gain some traction, introduced in an effort to subvert the popular matriarchal image and make them more appealing to the average consumer. Both archetypes boil down to a similar idea, however – an authoritative, implacable guardian of the books who, through either power or sex appeal, keeps the library patrons in fear and thus remains exclusive guardian of the otherwise obscure organization system in the library. In 2015, librarian Gretchen Keer gave a broader view, writing that these stereotypes have roots in anxieties about the librarian profession itself:

«Біз кітапхана стереотиптерін олардың дамуына әсер еткен кітапхана ісінің тарихынан ажырата алмаймыз. Кітапханашы стереотиптері көп, ең танымалдары – орта жастағы, шашын түйген, ыңғайлы киім киген, үнсіздік сақтайтын кітапханашы. Басқаларына әдемі кітапханашы, супербатыр кітапханашы және хипстер немесе татуировкасы бар кітапханашы жатады. Бұл стереотиптердің барлығы әйелдік, ақ нәсілді әйелдер ретінде сипатталады. Кітапханашылардың жаңа стереотиптері, әсіресе кітапханашылардың өздері ұсынғандары, көбінесе жас ақ нәсілді әйелдер ретінде бейнеленеді. Бұл стереотиптің бастапқы нұсқасы, оның ықылассыз әпкесімен алмастырылғанша, ашушар (ақ) ер адам болған. Кітапханашы стереотиптерінің пайда болуына байланысты мәдени алаңдаушылықтарды да атап өтуге болады. Біз кітапхана ісін көптеген белгілі және беделсіз адамдар жақсы көретініне қарамастан, оны танымал мәдениетте төмен мәртебелі мамандық немесе мүлдем мамандық емес деп қарастыратынын көреміз. Стереотиптік қауіп кітапханашылардың жеке өміріндегі нәсілдік, әлеуметтік және гендерлік жағдайларға байланысты кітапхана ісінде де бар екенін мойындау маңызды».

Басқа

"Дьюи ханым" – "Бинг" іздеу жүйесі үшін секси кітапханашы кейіпкері. Перл – Сиэтл қалалық кітапханасының кітапханашысы Нэнси Перлдің бейнесімен жасалған кітапханашы экшн-фигурасы. "The Elder Scrolls V: Skyrim" ойынында кітапханашы кездеседі.