Кіріспе

Везикоуретеральдық рефлюкс (ВУР), сондай-ақ везикоуретеральдық рефлюкс деп те аталады, – бұл несептің көк шұлықтан бір немесе екі зәр жолы арқылы кері бағытта, яғни артқа, бүйрек каликсіне немесе бүйректерге ағып кетуі. Қалыпты жағдайда несеп бүйректерден көк шұлыққа бір бағытта (алға қарай) зәр жолдары арқылы қозғалады, ал везикоуретеральдық (зәр жолы-көк шұлық) қосылысындағы бір жақты клапан кері ағымды болдырмайды. Бұл клапан зәр жолының көк шұлық қабырғасы арқылы көлбеу түрде енуі арқылы қалыптасады, нәтижесінде зәр жолының қысқа бөлігі (1–2 см) пайда болады, ол көк шұлық толғанда қысылуы мүмкін. Егер зәр жолы жеткілікті енбесе, яғни тік бұрышпен кірсе, рефлюкс пайда болады.

Белгілері мен симптомдары

Везикоуретеральды рефлюксі бар балалардың көпшілігінде ешқандай белгі байқалмайды. Везикоуретеральды рефлюкс бүйрек немесе бүйректен зәр ағызатын несеп жолдарының кеңеюіне байланысты қосымша тексерулер кезінде, сондай-ақ туысының VUR болған жағдайда (бірақ мұндай жағдайларда әдеттегі тестілеу туралы пікірлер қарама-қайшы) анықталуы мүмкін. Рефлюкс көк қуыс және бүйрек инфекцияларының қауіптілігін арттырады, сондықтан баланың бір немесе бірнеше инфекциясы болғаннан кейін рефлюкс тестілеуі жүргізілуі мүмкін. Сәбилерде несеп жолдарының инфекциясының белгілері тек қызба мен әлсіздік, тамаққа құштарлықтың төмендеуі және кейде зәрдің жағымсыз иісімен көрінеді, ал үлкен балалар әдетте зәр шығару кезінде ыңғайсыздық немесе ауырсыну және жиі зәр шығару сезімімен келеді.

Себептер

Дені сау адамдарда зәр жолдары несеп қуығына көлбеу кіреді және біршама қашықтыққа дейін шырыш астынан өтеді. Бұл, зәр жолының бұлшық еттік бекіткіштерімен бірге, оларды арт жағынан сенімді ұстап тұруға көмектеседі. Осы ерекшеліктердің жиынтығы несеп сақтау және бөліну кезінде зәр жолын жабатын клапан тәрізді әсер тудырады. Зәрдің кері ағыны (ВРВ) бар адамдарда осы механизм бұзылады, нәтижесінде зәр кері (ретроградты) ағып шығады.

Бастапқы VUR

Уретердің диаметріне шаққанда субмукозалық қабығының жеткіліксіз ұзындығы клапандық механизмнің тиімсіздігіне алып келеді. Мұның себебі сіңір туа біткен кемшілігі немесе уретердің сіңір ішіндегі бөлігінде бойлық бұлшық еттерінің жетіспеуі болып табылады, нәтижесінде уретеровазикуляр қосылысында (UVJ) аномалия пайда болады.

Екінші реттік VUR

Бұл санатта несеп жолдарының клапандық механизмі бастапқыда толыққанды және сау, бірақ тосқауылдармен байланысты көтерілген қуық қысымының салдарынан одан асып түседі, бұл несеп жолы мен қуықтың қосылысын бұрмалайды. Тосқауылдар анатомиялық немесе функционалдық сипатта болуы мүмкін. Екіншілік ВРЖ (везикоуретералды рефлюкс) анатомиялық және функционалдық топтарға одан әрі жіктеледі.

Анатомиялық

Артқы уретра клапандары; уретра немесе сыртқы тесік тарылуы. Бұл себептер мүмкін болған жағдайда хирургиялық жолмен емделеді.

Функционалды

Блокада тұрақсыздығы, нейрогенді және нейрогенді емес блокада. Блокада инфекциялары қабынуға байланысты қысымның артуынан рефлюкске алып келуі мүмкін. Функционалдық ВУР (VUR) себептері емделгенде және жойылғанда әдетте жақсарады. Медициналық және/немесе хирургиялық ем қажет болуы мүмкін.

Қателігі

Везикоуретеральді рефлюкс (ВУР) ауырлық деңгейі бойынша жіктеледі. Инфекцияларды азайту, негізінен, дәрігерлік профилактикалық антибиотиктердің көмегімен жаңа туған нәрестелерде және әлі тазалыққа үйренбеген сәбилерде жүзеге асырылады. Дегенмен, үлкен балаларда дәрігерлер мен ата-аналар ішек қызметі мен несеп шығаруды басқаруға көбірек назар аударуы керек. Несеп шығаруды ұстап тұратын немесе іш қатумен күресетін балаларда, тұрақты түрде несеп шығаратын балаларға қарағанда инфекцияға шағу ықтималдығы жоғары. Егер медициналық емдеу қайталама несеп жолдары инфекциясын болдырмауға жеткіліксіз болса, немесе бүйректерде прогрессивті бүйрек қабынуы байқалса, хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін. I-III дәрежелі ВУР-ы бар балаларға медициналық емдеу ұсынылады, себебі көп жағдайда бұл жағдай өздігінен жақсарады. IV дәрежелі ВУР-ы бар пациенттерде, әсіресе жас немесе бір жақты ауруы барларда емдеуді сынап қарау қажет. V дәрежелі ВУР-ы бар пациенттердің ішінде тек нәрестелер ғана хирургиялық операцияға дейін медициналық еммен бағаланады, ал үлкен пациенттерде хирургиялық емдеу – жалғыз мүмкіндік.

Эндоскопиялық инъекция

Эндоскопиялық инъекция – несеп жолының астыңғы жағының ашылуына айналасына гельді енгізу арқылы жасалады, бұл клапан қызметін атқарып, несептің несеп жолына кері ағып кетуін тоқтатады. Гель декстраномер және гиалурон қышқылы деп аталатын екі түрлі қант негізді молекуладан тұрады. Бұл қоспаның саудалық атаулары Deflux және Zuidex. Екі құрауы да медицинада бұрын қолданылған тәжірибелі заттар. Сонымен қатар, олар биоүйлесімді, яғни организмде маңызды жағымсыз реакцияларды тудырмайды. Шындығында, гиалурон қышқылы организмде табиғи түрде өндіріледі және кездеседі.

Хирургиялық басқару

Профилактикаға қарамастан инфекция туындаған немесе профилактика талаптары сақталмаған жағдайларда хирургиялық араласу қажет. Сол сияқты, егер VUR (нефропатиялық рефлюкс) ауыр болса (IV және V дәрежелі), пиелонефриттік өзгерістер немесе туа біткен аномалиялар болса, хирургиялық ем талап етіледі. Операциялық араласуды қажет ететін басқа да себептер: қыздардың жасөспірім шағына жақындаған кезде бүйрек өсуінің тоқтауы, жаңа тыртықтардың пайда болуы, бүйректің нашарлауы және VUR. VUR-ды емдеу үшін төрт түрлі хирургиялық процедура қолданылады: эндоскопиялық (STING/HIT процедуралары); лапароскопиялық; робот ассистенттігімен лапароскопиялық; және ашық процедуралар (Коэн процедурасы, Лидбеттер-Политано процедурасы, Лих-Грегоир техникасы). Лапароскопиялық және робот ассистенттігімен жасалатын лапароскопиялық процедуралар көбінесе лапароскопиялық немесе робот ассистенттігімен жасалатын ортада классикалық ашық процедураларды қайталауға бағытталған.

Бақылау

Американдық урологиялық қауымдастық несеп-зәр жолдарының кері ағыны (ВРЖА) бар балаларды аномалия жойылғанға дейін немесе клиникалық маңыздылығы болмағанға дейін үнемі бақылауда ұстауды ұсынады. Ұсыныстарға жыл сайынғы қан қысымын, бойын, салмағын тексеру, зәр талдау және бүйрек ультрадыбыстық тексеруі кіреді. Кішкентай балаларда ВРЖА-ға бейімділік жоғары, себебі олардың кілегей астындағы несеп құбырлары салыстырмалы түрде қысқа болады. Бала өскен сайын несеп құбырларының ұзындығы артатындықтан, бұл бейімділік жасқа қарай азаяды. Балалық шақта ВРЖА диагнозы қыздарға ұлдарға қарағанда төрт есе жиі қойылады. Ұлдар көбінесе өмірдің бірінші жылында, ал қыздар балалық шақ бойы жиірек көрінеді.

Тарих

Грек-рим дәрігері және анатомы Галеннің өмір сүрген кезінде-ақ несеп жолы сипатталған, және несептің кері ағуының алдын қалдыратын нақты механизмдер бар екені айтылған.