Кіріспе
Атыс спорты түрі – Толық ату мылтығы (TR) – Халықаралық толық ату мылтығы қауымдастықтары конфедерациясының (ICFRA) басқаруындағы дәлдік ату спорты. Бұл спорт 1960 жылдардың соңында қызметтік мылтықтан (SR) атудан ерекше британдық және Ұлттар Достастығының дисциплинасы ретінде қалыптасты. Оның дамуына Ұлыбританияның Ұлттық мылтық ассоциациясы (NRA) зор ықпал етті. Осы тарихының нәтижесінде, бұл спорт көбінесе Олимпиада ойындарында өткізілмесе де, Ұлттар Достастығы ойындарының атыс түріне кіреді. Әлем чемпионаттары төрт жыл сайын өткізіледі. Ұлыбританиядағы Бислидегі жыл сайынғы NRA императорлық жиыны – бұл дисциплинаның тарихи жыл сайынғы жиыны ретінде жаһандық деңгейде танылған. Скандинавиялық толық ату мылтығы – Норвегияның Ұлттық мылтық ассоциациясы, DGI Shooting (бұрынғы De Danske Skytteforeninger) және Швецияның ату спорты федерациясы (бұрынғы Frivilliga Skytterörelsen) сияқты скандинавиялық мылтық ассоциациялары ұйымдастырған мылтық атудың бір түрі. Скандинавиялық далалық ату жарыстары 600 метрге дейінгі әртүрлі қашықтықта өткізіледі.
Fullbore Target Rifle (TR) is a precision rifle shooting sport discipline governed by the International Confederation of Fullbore Rifle Associations (ICFRA). The sport evolved as a distinct British and Commonwealth of Nations discipline from Service rifle (SR) shooting in the late 1960s. Its development was heavily influenced by the British National Rifle Association (NRA). Due to this history, it is usually contested amongst the shooting events at the Commonwealth Games, although not at the Olympics. World Championships are held on a four year cycle. The annual NRA Imperial Meeting at Bisley in the UK is globally recognised as a historic annual meeting for the discipline. Nordic fullbore rifle is a variation of arranged by the Scandinavian rifle associations including the National Rifle Association of Norway, DGI Shooting (formerly De Danske Skytteforeninger) and the Swedish Shooting Sport Federation (formerly Frivilliga Skytterörelsen). Nordic field shooting competitions are shot at varied distances out to 600 m.
Атау беру ережесі
Көптеген мылтықтарды жалпы мағынада "нысанаға арналған мылтықтар" немесе "жарыс мылтықтары" деп сипаттауға болады (нысана атуға қолайлы, дәл мылтықтар). Толық ұзындықтағы мылтық ату спортында "нысанаға арналған мылтық" және "жарыс мылтығы" терминдері NRA және ICFRA жарыстарындағы нақты санаттарды білдіреді. NRA нысанаға арналған мылтық тәртібі Британдық Ұлттық мылтық қауымдастығының 150-қағидасымен анықталған. Жарыс мылтығы тәртібі Британдық Ұлттық мылтық қауымдастығының 156-қағидасымен анықталған. Мылтықтардың конструкциясын өзгерту, мысалы, жеке жасалған ұстағыштар мен стволдар жиі кездесті, бірақ мылтықтардың негізі әскери үлгідегі механизмдер болды. 1970 жылы Джордж Свенсон мен Лори Инграм Lee Enfield No. 4 және Mauser 1898 үлгілеріне қарағанда жаңаша конструкцияланған Swing мылтығын жасады. Австралиялық Omark Model 44 мылтығымен бірге, Swing нысана ату үшін арнайы жасалған алғашқы механизмдердің бірі болды, оның ерекшелігі – жылдам оқ жолы мен анық оқ ату механизмі. Swing кейіннен Paramount және RPA Quadlock мылтықтарына айналды. 1970-ші жылдары Оңтүстік Африкада Mauser үлгісіндегі Musgrave нысаналық мылтығы дамыды, ал 1982 жылы Австралияның Barnard Model P механизмі өндіріске түсті. Жарыс мылтығы нысанаға арналған мылтықпен бірге дамыды, бірақ оның негізгі мақсаты – ұзақ қашықтықта ату (1000-1500 ярд, нысанаға арналған мылтық 300-1000 ярд қашықтықта қолданылды). Ережелер бұл санатта аздап жеңілдетілген, соның арқасында конструкцияда көбірек эксперимент жасауға және әскери мылтықтардан алынған негізгі үлгілерден ауытқуға мүмкіндік болды. Оптикалық прицелдерге рұқсат берілді, ал атушылар тік (құрсауында жатып) немесе кері тік (арқасына жатып) жағдайда атуға құқылы болды. F классы – салыстырмалы түрде жаңа бағыт, ол 2000-ші жылдардың басында кең танылды. Бұл бағытты Джордж "Фарки" Фаркхарсон (осыдан "F" классының аты шыққан) Канадада әзірледі, ол TR стандартына сәйкес мылтықты екі тіреуішті тұғырға орнатып, оптикалық прицел қосты. Бұл көру қабілеті нашарлаған немесе тік жағдайда атуға мүмкіндігі жоқ егде жастағы атушылардың қатысуын жалғастыруға мүмкіндік берді. Уақыт өте келе, жаңалықтардың арқасында "F Open" классы құрылды, ол "F TR" класындағыдан гөрі көбірек эксперимент жасауға мүмкіндік берді.
Стандартталған мылтық
NRA Target Rifle мылтығы нысаналар және калибр сияқты мылтық сипаттамаларының қатаң стандартымен ерекшеленеді. Бәсекелестікке тең мүмкіндік жасау және кез келген қаржылық мүмкіндігі бар атысшылардың бәсекеге қатысуына мүмкіндік беру үшін, мылтық немесе оның барлық бөліктері "көптеп, оңай қолжетімді" болуы тиіс.
Калибрлер
.303 британдық (стандартты әскери) 1950-жылдардың соңына дейін қолданылды, содан кейін НАТО .308 Винчестер/7.62×51 мм НАТО патронын жаңа, әскери түрде үйлесімді оқ-дәрі ретінде қабылдады. NRA және ICFRA ережелері бойынша .223 Remington/5.56x45 NATO альтернатива ретінде рұқсат етіледі. .303 британдық калибрі әлі де қызметтік мылтықпен атыс жасайтындар қолданысында және бұл калибр қысқа, дүңгіршелі Lee-Enfield (SMLE) No.1 Mk. III және Lee Enfield No. 4 мылтықтарында ғана қолданылған.
Киім-кешек
Қазіргі заманғы нысана атушылар тұрақты жатып ату позысын сақтау үшін арнайы қатаң былғары немесе кенептен жасалған ату курткаларын жиі қолданады. Мылтықшылар мылтықты тұрақтандыру және бірнүктелі ілгектен қолды қорғау үшін қолдау көрсетіп тұрған қолына ату қолғаптарын кеңінен киеді.
Жарыстар
ICFRA 2003 жылдан бері төрт жыл сайын әлем чемпионатын ұйымдастырып келеді. TR және F кластары бойынша чемпионаттар екі жылдық аралықпен жеке-жеке өткізіледі. TR чемпионаты жеке және командалық жарыстарды қамтиды. Командалық жарыс тарихи тұрғыдан Пальма матчы деп аталады, ал командалық әлем чемпиондары 1876 жылдан бері сақталып келе жатқан Пальма кубогымен марапатталады. Толық ұңғылы мылтықтан ату Қоғамдық Достастық ойындарының ату түріне кіреді. Бұл дисциплинаны қамтитын жалғыз ірі көп түрлі спорттық ойындар, ал Олимпиада немесе Азия ойындары сияқты басқа іс-шаралар ISSF ережелерімен реттелетін шағын ұңғылы және пневматикалық мылтықтан атуға бағытталған. Қоғамдық Достастық ату федерациясы (CSF) ойындарға дайындық ретінде, ойындар өтетін орындарды сынау және ойындарға қатысатын командаларды іріктеу үшін CSF чемпионатының өтетілуін ұйымдастырады. Ұлыбританиялық NRA ұйымдастырған Императорлық кездесу Бізлидегі Ұлттық ату орталығында өткізіледі және әлемдегі маңызды Target Rifle жарыстарының бірі болып есептеледі, сонымен қатар спорттың дамуына зор үлес қосты. Ұлттық командалар, әсіресе Достастық елдерінен келген командалар, осы кездесуге үнемі қатысады. Халықаралық командалардың қатысуымен Колапур матчы жыл сайын өткізіледі. Канаданың Доминиондық мылтық қауымдастығы 1897 жылы Бисли лагеріндегі Макдональд Стюарт павильонын (әлде "Канада үйі") қанадалық команданы орналастыру үшін салған. Бислидің ықпалын Оңтүстік Африка терминологиясы одан әрі көрсетеді, онда Target Rifle "Bisley Shooting" деп аталады, басқарушы орган – Оңтүстік Африка Бисли одағы (SABU), ал кез келген нысанаға ату жарысы "Bisley" деп аталады. Канадада ұлттық деңгейдегі нысанаға ату жарыстарын Канаданың Доминиондық мылтық қауымдастығы реттейді. АҚШ-тың жылдық Ұлттық чемпионаты қазіргі уақытта тамыз айында Огайо штатының Порт-Клинтон қаласындағы Перри лагерінде өткізіледі.
Жарық мылтығы
Match Rifle – Ұлыбритания және бірнеше Ұлттар Достастығы елдеріне тән, 914-1097 метрге жуық (1000-1200 ярд) қашықтықтағы нысана ату спортының түрі. Бұл спортты Британ Ұлттық Мылтық Ассоциациясы белгілеген қағидалар бойынша жүргізеді. F/TR ("F Target Rifle"): Оптикалық прицелге, екі аяқты тұғырға/арқалыққа және артқы сөмкеге (алдыңғы тіреуге рұқсат жоқ) шектеу қойылған сынып. Бірақ мылтық .223 Remington немесе .308 Winchester калибрлі болуы керек, ал оқтың салмағы кез келген болуы мүмкін. Сонымен қатар, мылтықтың салмағы (оптикалық прицелді қоса алғанда) белгілі бір шектеуде болуы тиіс.